Leberecht Uhlich

Леберечт Уҳлич (1799-йил 27-феврал, Кöтен (Анҳалт) — 1872-йил 23-март, Магдебург) — немис протестант илоҳиётчиси ва маърифатпарвар ёзувчиси, „Қуакерс“ жамияти асосчиси, диний гуманизм асосчиларидан бири. Ўзининг либерал қарашлари ҳамда Пруссия ҳокимияти билан тўқнашувлари орқали машҳур бўлган

Леберечт Уҳлич
Таваллуди	1799-йил 27-феврал Кöтҳен, Муқаддас Рим империяси
Вафоти	1872-йил 23-март Магдебург, Бранденбург, Пруссия қироллиги, Германия империяси
Дини	протестант

Зодагонликдан камбағалликка тушиб қолган оилада туғилган; Леберечт мактаб йилларида ҳам ма’рифатпарварлик ғояларига берилиб кетди. У ўз шаҳридаги гимназияни тугатган, 1817-йилдан Галле университетида илоҳиёт факултетида таҳсил олган, у уэрда ўқиётганда рационалистик ғоялари билан суғорилган; Ўқишни тугатганидан сўнг, Леберечт туғилган шаҳрига қайтиб келди ва 1820-йилдан 1824-йилгача ўқитувчи бўлиб ишлади,1824-йилда Дибзиг шаҳрида черковида пасторлик қилди. 1827-йилда у Пруссия давлат черковига қўшилди ва Пёммелтда пастор бўлди. Шундан сўнг, тез орада Библия мавзуларида кечки бепул маърузалари билан шуҳрат қозонди.

1841-йил Шенебек яқинидаги Пёммелт пастори сифатида хизмат қилиб юрган кезлари, Магдебургда иконоклазм низолари пайтида протестант пасторлари сездини чақирди. Ўша йили 29-июнда Протестантисче Фреунде доимий жамияти тузилди. Леберечт Уҳлич ушбу жамииятнинг асосий шахсига айланди: ҳар ой жамиоавий йиғилишларни ташкил қилди, бу йиғилишлар тушунарли тилда бўлгани учун унга минглаб тингловчилар қўшилди; унинг ташаббуси турли шаҳарларда худди шундай жамиятлар ташкил этилди. 1842-йилдан жамият томонидан „Блäттер фüр чристличе Эрбауунг“ журнали чоп этила бошланди. 1845-йил ҳукумат талаби билан бу жамиятлар ёпилди. Уҳличга эса ўз шаҳридан беруҳсат чиқиш тақиқлаб қўйилди. 1845-йил 1-октабрда Магдебургдаги Муқаддас Екатерина черковида пасторлик фаолиятига киришганидан сўнг, тарғиботни яна давом эттирди. Унинг ваъзлари тез орада жуда оммалашиб кетди, бунинг ортидан унинг Уҳличнинг ҳукумат идоралари билан низолари ҳам қайталана бошлади. 1847-йил полиция унинг уйида бўлиб ўтадиган йиғилишларни тақиқлади. Уҳличнинг ўзи эса 1847-йилнинг 13-сентябрида омманинг қаршилигига қарамасдан руҳонийлик рутбасидан айрилди ва Магдебургга қайтди.

1847-йил 29-ноябрда Уҳлич ўзи томонидан ташкил этилган Магдебург эркин жамиятининг пастори бўлди ва Германияда бундай жамоаларнинг тарқалишига ҳисса қўшди. 1848-йилда у март инқилобининг асосий шахсларидан бирига айланди. 18-мартда у Магдебургнинг фахрий фуқароси деб эълон қилинди ва кейин Франкфурт парламенти аъзоси этиб сайланди; парламент тарқатиб юборилгач, у Магдебургга қайтиб келди ва инқилоб мағлубиятидан кейин Швейсарияга қочиб кетган инқилобчилар учун маблағ йиғишда фаол иштирок этди; Уҳлич фаолияти учун у бир неча бор ҳибсга олинган ва айбланган. Кейинчалик у худони табиат билан, динни сивилизация билан бирлаштирган машҳур пантеизм қарашларини қабул қилди. 1859-йилда Уҳлич Эркин жамоалар иттифоқига асос солди, Европада маъруза гастролларида бўлган. 1867-йилдан у ишчилар таълимига ёрдам берадиган Германиа жамиятининг раиси бўлди. Леберечт Уҳлич қисқа муддатли касалликдан кейин вафот этди.

Асосий асарлари: „Бекентниссе“ (Лейпциг, 1846); „Сендсчреибен ан дас деуцче Волк“ (Дессау, 1845); „Дас Бüчлеин вом Реиче Готтес“ (катехизис, Магдебург, 1845); „Соннтагсбуч“ (Гота, 1858); „Ҳандбüчлеин дер фреиэн Религион“ (Берлин, 1889).

Адабиётлар

• Улих, Леберехт // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.