Vladimir Lenin: Versiyalar orasidagi farq

Vladimir Ilich Lenin
	Владимир Ильич Ленин
	; Lenin 1920-yilda
SSSR Xalq Komissarlari Sovetining raisi
	Mansab davri; 6-iyul 1923-yil – 21-yanvar 1924-yil
Oʻtmishdoshi	Tashkil etildi
Vorisi	Alexei Rykov
SSSR MIK raisi	Mixail Kalinin (1922—1946)
Rossiya SFSR Xalq Komissarlari Sovetining raisi
	Mansab davri; 8-noyabr 1917-yil – 21-yanvar 1924-yil
Oʻtmishdoshi	Tashkil etildi
Vorisi	Alexei Rykov
SSSR Mehnat va mudofaa kengashi raisi
	Mansab davri; 17-iyul 1923-yil – 21-yanvar 1924-yil
Oʻtmishdoshi	Tashkil etildi
Vorisi	Lev Kamenev
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi	Vladimir Ilyich Ulyanov; 22-aprel 1870-yil; Simbirsk, Rossiya imperiyasi
Vafoti	21-yanvar 1924-yil; (53 yoshda) ; Rossiya SFSR, Sovet Ittifoqi
Oʻlim sababi	Qon tomirlarining davolab boʻlmaydigan kasalligi
Siyosiy partiyasi	RKP(b) (1912-yildan)
Boshqa siyosiy; birlashmalari	Rossiya Sotsial-demokratik Mehnat partiyasi (1898‍–‍1912; 1903-yildan Bolsheviklar fraksiyasi); SBORK (1895-1898);
Turmush oʻrtogʻi	Nadejda Krupskaya (turm. 1898)
Onasi	Maria Alexandrovna Blank
Otasi	Ilya Nikolayevich Ulyanov
Qarindoshlari	4 aka-uka Aleksandr Ulyanov (akasi) ; Anna Ulyanova (opasi) ; Dmitry Ilyich Ulyanov (ukasi) ; Maria Ilyinichna Ulyanova (singlisi) ;
Alma mater	Sankt-Peterburg davlat universiteti
Mukofotlari	Xorazm Xalq Sovet Respublikasining Mehnat ordeni; Qozon shahrining faxriy fuqarosi
Dafn etilgan joyi	Lenin maqbarasi, Moskva,
Imzosi
	Vladimir Lenin ovozi; Fayl:Lenin - What Is Soviet Power.ogg; 1919-yilda yozilgan
	Sovet Ittifoqi yetakchilari roʻyxati Birinchi yetakchi; Stalin →;

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Vladimir Ilyich Ulyanov^[a](22-aprel 1870-yil — 21-yanvar 1924-yil, Vladimir Lenin nomi bilan tanilgan^[b]) — Rus inqilobchisi, siyosatchi va siyosat nazariyotchisi. Vladimir Lenin 1917-yildan 1924-yilgacha Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi hukumatining asoschisi, 1922-yildan to vafotigacha Sovet Ittifoqining birinchi rahbari boʻlib ishlagan. Uning boshqaruvi ostida Rossiya, keyinroq Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi tomonidan boshqariladigan bir partiyali sotsialistik davlatga aylandi. Mafkuraviy jihatdan marksist, uning mafkuraga boʻlgan ishlanmalari Leninizm deb ataladi.

Simbirskdagi maktab oʻqituvchisi oilasida tugʻilgan Lenin 1887-yilda akasi qatl etilganidan soʻng inqilobiy sotsialistik siyosatni qabul qildi. Chor hukumatiga qarshi norozilik namoyishlarida qatnashgani uchun Qozon imperatorlik universitetidan haydalib, keyingi yillarini huquqshunoslik fakultetiga bagʻishladi. 1893-yilda Sankt-Peterburgga koʻchib oʻtdi va u yerda katta marksistik faol boʻldi. 1897-yilda u fitna uchun hibsga olindi va uch yilga Sibirdagi Shushenskoyega surgun qilindi va u yerda Nadejda Krupskaya bilan turmush quradi. Surgundan soʻng u Gʻarbiy Yevropaga koʻchib oʻtdi va u yerda marksistik Rossiya Sotsial-demokratik Mehnat partiyasi (RSDLP) ning taniqli nazariyotchisiga aylandi. 1903-yilda RSDLPning mafkuraviy boʻlinishida muhim rol oʻynagan Yuliy Martovning Mensheviklariga qarshi Bolsheviklar fraksiyasini boshqardi. Rossiyadagi 1905-yildagi muvaffaqiyatsiz inqilobdan soʻng, u dastlab Birinchi jahon urushini butun Yevropa boʻylab proletar inqilobiga aylantirish uchun kampaniya olib bordi, u marksist sifatida kapitalizmning agʻdarilishiga va sotsializmning yuksalishiga sabab boʻladi, deb hisoblagan. 1917-yil Fevral inqilobi chorni agʻdarib, Muvaqqat hukumatni oʻrnatgach, u Rossiyaga qaytib keldi va Bolsheviklar yangi hukumatni agʻdargan Oktyabr inqilobida yetakchi rol oʻynadi.

Leninning Bolsheviklar hukumati dastlab hokimiyatni Chap sotsialistik-inqilobchilar, saylangan sovetlar va koʻp partiyali Taʼsis majlisi bilan boʻlishdi, ammo 1918-yilga kelib u yangi Kommunistik partiyada hokimiyatni markazlashtirgan edi. Lenin maʼmuriyati yerlarni dehqonlar va milliylashtirilgan banklar va yirik sanoat oʻrtasida qayta taqsimlab berdi. Lenin markaziy kuchlarga hududni berish toʻgʻrisidagi shartnomani imzolash orqali Birinchi jahon urushidan chiqdi va Xalqaro Kommunistik partiyasi orqali jahon inqilobiga yordam berdi. Qizil Terrorda muxoliflar bostirildi, davlat xavfsizlik xizmatlari tomonidan amalga oshirilgan zoʻravonlik kampaniyasida oʻn minglab odamlar oʻldirildi yoki konslagerlarga joylandi. Uning maʼmuriyati 1917-yildan 1922-yilgacha boʻlgan Rossiya fuqarolar urushida oʻng va chap qanot bolsheviklarga qarshi qoʻshinlarni magʻlub etdi va 1919—1921-yillardagi Polsha-Sovet urushini nazorat qildi. Urush paytidagi vayronagarchilik, ocharchilik va xalq qoʻzgʻolonlariga javob berib, 1921-yilda Lenin Yangi iqtisodiy siyosat orqali iqtisodiy oʻsishni ragʻbatlantirdi. 1917-yildan keyin bir qancha rus boʻlmagan davlatlar Rossiyadan mustaqillikni qoʻlga kiritdilar, ammo beshtasi 1922-yilda yangi Sovet Ittifoqiga majburan qayta birlashtirildi, boshqalari esa Sovet bosqinlarini qaytarishdi. Uning sogʻligʻi yomonlashdi, Lenin Gorkida vafot etdi, uning oʻrniga Iosif Stalin Sovet hukumatining eng taniqli shaxsi boʻldi.

XX asrning eng muhim va nufuzli arboblaridan biri boʻlgan Lenin Sovet Ittifoqi 1991-yilda tarqalgunga qadar shaxsga sigʻinishning oʻlimidan soʻng sub’ekti edi. Lenin Marksizm-Leninizm ortidagi mafkuraviy arbobga aylandi va xalqaro kommunistik harakatga katta taʼsir koʻrsatdi. Munozarali va oʻta boʻlinuvchi tarixiy shaxs boʻlgan Lenin tarafdorlari tomonidan sotsializm, kommunizm, anti-imperializm va ishchilar sinfi gʻolibi sifatida koʻriladi, uning tanqidchilari esa uni ommaviy oʻldirishlar va dissidentlarning siyosiy repressiyalarini nazorat qilgan totalitar diktatura oʻrnatishda ayblashadi.

Yoshlik davri

Asosiy maqola: Vladimir Leninning yoshlik davri

Bolalik: 1870—1887-yillar

Lenin Vladimir Ilyich Ulyanov 1870-yil 22-aprelda Simbirsk, hozirgi Ulyanovskdagi Streletskaya Ulitsa shahrida tugʻilgan, u bolaligida Volodya nomi bilan mashhur boʻlgan^[2]^[3]. Lenin sakkiz farzandning uchinchisi edi, ikkita katta opasi va akasi bor edi: Anna (1864-yilda tugʻilgan) va Aleksandr (1866-yilda tugʻilgan). Ulardan keyin yana uchta bola — Olga (1871-yilda tugʻilgan), Dmitriy (1874-yilda tugʻilgan) va Mariya (1878-yilda tugʻilgan). Keyingi ikkita ukasi goʻdaklik chogʻida vafot etdi^[4]. Uning otasi Ilya Nikolayevich Ulyanov Rus pravoslav cherkovining taqvodor aʼzosi boʻlgan va bolalarini bu cherkovda suvga choʻmdirgan boʻlsa-da, uning onasi Mariya Aleksandrovna Ulyanova tarbiyasi boʻyicha lyuteran boʻlsa ham, nasroniylikka befarq boʻlgan, bu esa uning farzandlariga taʼsir qilgan^[5].

Ilya Ulyanov sobiq krepostnoy oilasidan edi. Ilyaning otasining millati noaniqligicha qolmoqda, uning kelib chiqishi rus, chuvash, mordvin yoki qalmoq millatiga mansub ekanligi haqidagi taxminlar mavjud^[6]. Pastroq sinfga mansub boʻlishiga qaramay, u oʻrta sinf maqomiga koʻtarilib, Penza zodagonlar institutida dars berishdan oldin Qozon universitetida fizika va matematika fakultetini bitirgan^[7]. 1863-yilda Ilya Mariya bilan turmush quradi^[8]. Tarixchilar Mariyaning otasi asli yahudiy boʻlganmi degan fikrga kelishmaydi va tarixchi Petrovsky-Shternning soʻzlariga koʻra, Lenin onasining yarim yahudiy nasl-nasabidan bexabar boʻlgan boʻlishi mumkin, buni Anna oʻlimidan soʻng bilgan^[9]^[10].

Ularning toʻyidan koʻp oʻtmay, Ilya Nijniy Novgorodda ishga joylashdi va olti yildan soʻng Simbirsk tumanidagi boshlangʻich maktablar direktori boʻldi. Shundan besh yil oʻtgach, u hukumatning modernizatsiya qilish rejalari doirasida 450 dan ortiq maktablar qurilishini nazorat qilib, viloyatdagi Davlat maktablari direktori lavozimiga koʻtarildi. 1882-yil yanvar oyida uning taʼlimga boʻlgan sadoqati uchun Avliyo Vladimir ordeni bilan taqdirlangan^[11].

Leninning ota-onasining ikkalasi ham monarxist va liberal konservatorlar edi, ular islohotchi podshoh Aleksandr II tomonidan 1861-yilgi ozodlik islohotiga sodiq boʻlib, siyosiy radikallardan qochishgan va politsiya ularni buzgʻunchilik fikri uchun hech qachon kuzatuv ostiga qoʻyganiga hech qanday dalil yoʻq^[12]. Har yozda ular Kokushkinodagi qishloq uyida dam olishardi^[13]. Opa-singillari orasida Lenin singlisi Olga bilan eng yaqin edi^[14]. Qiziq sportchi, u boʻsh vaqtining koʻp qismini ochiq havoda yoki shaxmat oʻynab oʻtkazdi^[15].

1886-yil yanvarda, Lenin 15 yoshga toʻlganda, otasi miyasiga qon quyilishidan vafot etdi^[16]. Keyinchalik uning xulq-atvori tartibsiz va qarama-qarshi boʻlib, Xudoga boʻlgan eʼtiqodidan voz kechdi^[17]. Oʻsha paytda Leninning katta akasi Aleksandr, uni Sasha deb yaxshi bilardi, Sankt-Peterburg universitetida oʻqiyotgan edi. Podshoh Aleksandr III ning mutlaq monarxiyasiga qarshi siyosiy tashviqotda qatnashgan Aleksandr taqiqlangan soʻlchilarning asarlarini oʻrgandi va hukumatga qarshi norozilik namoyishlari uyushtirdi. U podshohni oʻldirishga intilgan inqilobiy hujayraga qoʻshildi va Aleksandr bomba yasash uchun tanlangan edi. Hujum sodir boʻlishidan oldin, fitnachilar hibsga olinib, sud qilindi va Aleksandr may oyida osib oʻldirilgan^[18]. Otasi va akasining oʻlimidan ruhiy jarohat olganiga qaramay, Lenin oʻqishni davom ettirdi, maktabni oʻz sinfidagi eng yuqori oʻrinda boʻlgan ajoyib natijalar uchun oltin medal bilan tugatdi va Qozon universitetining huquq fakultetida oʻqishga qaror qildi^[19].

Universitet va siyosiy radikallashuv: 1887—1893-yillar

1887-yil avgust oyida Qozon universitetiga oʻqishga kirganidan soʻng, Lenin yaqin atrofdagi kvartiraga koʻchib oʻtdi^[20]. U yerda Lenin maʼlum bir mintaqaning erkaklarini ifodalovchi universitet jamiyatining bir shakli boʻlgan zemlyachestvoga qoʻshildi^[21]. Bu guruh uni universitetning zemlyachestvo kengashiga oʻz vakili etib sayladi va u dekabr oyida talabalar jamiyatlarini taqiqlovchi hukumat cheklovlariga qarshi namoyishda ishtirok etdi. Politsiya Leninni hibsga oldi va uni namoyishda yetakchilik qilganlikda aybladi. U universitetdan haydalgach va Ichki ishlar vazirligi uni oilasining oldiga Kokushkinoga surgun qilgan^[22]. U yerda Nikolay Chernishevskiyning 1863-yilda yozilgan „Nima qilish kerak?“ romanini ishqibozlik bilan oʻqidi^[23].

Leninning onasi oʻgʻlining radikallashuvidan xavotirda edi va Ichki ishlar vazirligini uni universitetga emas, balki Qozon shahriga qaytarishga koʻndirishda muhim rol oʻynadi^[24]. Qozon shahriga qaytib kelgach, u Nikolay Fedoseyevning inqilobiy doirasiga qoʻshildi va u orqali Karl Marxning 1867-yilda chop etilgan „Kapital“ kitobini oʻzi uchun kashf etdi. Bu uning jamiyat bosqichma-bosqich rivojlanishi, taraqqiyot sinflar kurashi natijasida vujudga kelishi, kapitalistik jamiyat pirovardida sotsialistik jamiyatga, keyin esa kommunistik jamiyatga oʻz oʻrnini boʻshatishini taʼkidlaydigan ijtimoiy-siyosiy nazariyaga — Marksizmga qiziqishini uygʻotdi^[25]. Uning siyosiy qarashlaridan ehtiyot boʻlgan Leninning onasi oʻgʻlining eʼtiborini qishloq xoʻjaligiga qaratadi degan umidda Samara viloyati, Alakaevka qishlogʻidan dala mulkini sotib oladi. Lenin fermani boshqarishga unchalik qiziqmasdi va onasi tez orada yerni sotib yuboradi^[26].

1889-yil sentyabr oyida Ulyanovlar oilasi Samara shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda Lenin Aleksey Sklyarenkoning sotsialistik munozara toʻgaragiga qoʻshildi^[27].

Izohlar

↑ ruscha: Владимир Ильич Ульянов.
↑ inglizcha: /ˈlɛnɪn/;^[1] ruscha: Ленин.

Manbalar

↑ Random House Webster's Unabridged Dictionary.
↑ Sebestyen 2017, s. 33.
↑ Fischer 1964, s. 6; Rice 1990, s. 12; Service 2000, s. 13.
↑ Fischer 1964, s. 6; Rice 1990, ss. 12, 14; Service 2000, s. 25; White 2001, ss. 19–20; Read 2005, s. 4; Lih 2011, ss. 21, 22.
↑ Fischer 1964, ss. 3, 8; Rice 1990, ss. 14–15; Service 2000, s. 29.
↑ Fischer 1964, ss. 1–2; Rice 1990, ss. 12–13; Volkogonov 1994, s. 7; Service 2000, ss. 21–23; White 2001, ss. 13–15; Read 2005, s. 6.
↑ Fischer 1964, ss. 1–2; Rice 1990, ss. 12–13; Service 2000, ss. 21–23; White 2001, ss. 13–15; Read 2005, s. 6.
↑ Fischer 1964, s. 5; Rice 1990, s. 13; Service 2000, s. 23.
↑ Payne, Robert. The life and death of Lenin. New York: Simon and Schuster — 43-bet. ISBN 0-07-048940-8. OCLC 2964249.
↑ Petrovsky-Shtern 2010, ss. 66–67.
↑ Fischer 1964, s. 6; Rice 1990, ss. 13–14, 18; Service 2000, ss. 25, 27; White 2001, ss. 18–19; Read 2005, ss. 4, 8; Lih 2011, s. 21; Yakovlev 1988, s. 112.
↑ Fischer 1964, s. 8; Service 2000, s. 27; White 2001, s. 19.
↑ Rice 1990, s. 18; Service 2000, s. 26; White 2001, s. 20; Read 2005, s. 7; Petrovsky-Shtern 2010, s. 64.
↑ Fischer 1964, s. 7; Rice 1990, s. 16; Service 2000, ss. 32–36.
↑ Fischer 1964, s. 7; Rice 1990, s. 17; Service 2000, ss. 36–46; White 2001, s. 20; Read 2005, s. 9.
↑ Fischer 1964, ss. 6, 9; Rice 1990, s. 19; Service 2000, ss. 48–49; Read 2005, s. 10.
↑ Fischer 1964, s. 9; Service 2000, ss. 50–51, 64; Read 2005, s. 16; Petrovsky-Shtern 2010, s. 69.
↑ Fischer 1964, ss. 10–17; Rice 1990, ss. 20, 22–24; Service 2000, ss. 52–58; White 2001, ss. 21–28; Read 2005, s. 10; Lih 2011, ss. 23–25.
↑ Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 25; Service 2000, s. 61; White 2001, s. 29; Read 2005, s. 16; Theen 2004, s. 33.
↑ Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 26; Service 2000, ss. 61–63.
↑ Rice 1990, ss. 26–27; Service 2000, ss. 64–68, 70; White 2001, s. 29.
↑ Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 27; Service 2000, ss. 68–69; White 2001, s. 29; Read 2005, s. 15; Lih 2011, s. 32.
↑ Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 28; White 2001, s. 30; Read 2005, s. 12; Lih 2011, ss. 32–33.
↑ Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 310; Service 2000, s. 71.
↑ Fischer 1964, s. 19; Rice 1990, ss. 32–33; Service 2000, s. 72; White 2001, ss. 30–31; Read 2005, s. 18; Lih 2011, s. 33.
↑ Rice 1990, s. 33; Service 2000, ss. 74–76; White 2001, s. 31; Read 2005, s. 17.
↑ Rice 1990, s. 34; Service 2000, s. 78; White 2001, s. 31.

Havolalar

↑ Volkogonov 1994, s. 435; Lerner, Finkelstein & Witztum 2004, s. 372.

Manba xatosi: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found

[1] ruscha: Владимир Ильич Ульянов.

[3] zcha: /ˈlɛnɪn/;^[1] ruscha: Ленин.

[FOOTNOTE''Random_House_Webster's_Unabridged_Dictionary''-2] Random House Webster's Unabridged Dictionary.

[FOOTNOTESebestyen201733-4] Sebestyen 2017, s. 33.

[FOOTNOTEFischer19646Rice199012Service200013-5] Fischer 1964, s. 6; Rice 1990, s. 12; Service 2000, s. 13.

[FOOTNOTEFischer19646Rice199012,_14Service200025White200119–20Read20054Lih201121,_22-6] Fischer 1964, s. 6; Rice 1990, ss. 12, 14; Service 2000, s. 25; White 2001, ss. 19–20; Read 2005, s. 4; Lih 2011, ss. 21, 22.

[FOOTNOTEFischer19643,_8Rice199014–15Service200029-7] Fischer 1964, ss. 3, 8; Rice 1990, ss. 14–15; Service 2000, s. 29.

[FOOTNOTEFischer19641–2Rice199012–13Volkogonov19947Service200021–23White200113–15Read20056-8] Fischer 1964, ss. 1–2; Rice 1990, ss. 12–13; Volkogonov 1994, s. 7; Service 2000, ss. 21–23; White 2001, ss. 13–15; Read 2005, s. 6.

[FOOTNOTEFischer19641–2Rice199012–13Service200021–23White200113–15Read20056-9] Fischer 1964, ss. 1–2; Rice 1990, ss. 12–13; Service 2000, ss. 21–23; White 2001, ss. 13–15; Read 2005, s. 6.

[FOOTNOTEFischer19645Rice199013Service200023-10] Fischer 1964, s. 5; Rice 1990, s. 13; Service 2000, s. 23.

[11] Payne, Robert. The life and death of Lenin. New York: Simon and Schuster — 43-bet. ISBN 0-07-048940-8. OCLC 2964249.

[FOOTNOTEPetrovsky-Shtern201066–67-12] Petrovsky-Shtern 2010, ss. 66–67.

[FOOTNOTEFischer19646Rice199013–14,_18Service200025,_27White200118–19Read20054,_8Lih201121Yakovlev1988112-13] Fischer 1964, s. 6; Rice 1990, ss. 13–14, 18; Service 2000, ss. 25, 27; White 2001, ss. 18–19; Read 2005, ss. 4, 8; Lih 2011, s. 21; Yakovlev 1988, s. 112.

[FOOTNOTEFischer19648Service200027White200119-14] Fischer 1964, s. 8; Service 2000, s. 27; White 2001, s. 19.

[FOOTNOTERice199018Service200026White200120Read20057Petrovsky-Shtern201064-15] Rice 1990, s. 18; Service 2000, s. 26; White 2001, s. 20; Read 2005, s. 7; Petrovsky-Shtern 2010, s. 64.

[FOOTNOTEFischer19647Rice199016Service200032–36-16] Fischer 1964, s. 7; Rice 1990, s. 16; Service 2000, ss. 32–36.

[FOOTNOTEFischer19647Rice199017Service200036–46White200120Read20059-17] Fischer 1964, s. 7; Rice 1990, s. 17; Service 2000, ss. 36–46; White 2001, s. 20; Read 2005, s. 9.

[FOOTNOTEFischer19646,_9Rice199019Service200048–49Read200510-18] Fischer 1964, ss. 6, 9; Rice 1990, s. 19; Service 2000, ss. 48–49; Read 2005, s. 10.

[FOOTNOTEFischer19649Service200050–51,_64Read200516Petrovsky-Shtern201069-19] Fischer 1964, s. 9; Service 2000, ss. 50–51, 64; Read 2005, s. 16; Petrovsky-Shtern 2010, s. 69.

[FOOTNOTEFischer196410–17Rice199020,_22–24Service200052–58White200121–28Read200510Lih201123–25-20] Fischer 1964, ss. 10–17; Rice 1990, ss. 20, 22–24; Service 2000, ss. 52–58; White 2001, ss. 21–28; Read 2005, s. 10; Lih 2011, ss. 23–25.

[FOOTNOTEFischer196418Rice199025Service200061White200129Read200516Theen200433-21] Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 25; Service 2000, s. 61; White 2001, s. 29; Read 2005, s. 16; Theen 2004, s. 33.

[FOOTNOTEFischer196418Rice199026Service200061–63-22] Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 26; Service 2000, ss. 61–63.

[FOOTNOTERice199026–27Service200064–68,_70White200129-23] Rice 1990, ss. 26–27; Service 2000, ss. 64–68, 70; White 2001, s. 29.

[FOOTNOTEFischer196418Rice199027Service200068–69White200129Read200515Lih201132-24] Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 27; Service 2000, ss. 68–69; White 2001, s. 29; Read 2005, s. 15; Lih 2011, s. 32.

[FOOTNOTEFischer196418Rice199028White200130Read200512Lih201132–33-25] Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 28; White 2001, s. 30; Read 2005, s. 12; Lih 2011, ss. 32–33.

[FOOTNOTEFischer196418Rice1990310Service200071-26] Fischer 1964, s. 18; Rice 1990, s. 310; Service 2000, s. 71.

[FOOTNOTEFischer196419Rice199032–33Service200072White200130–31Read200518Lih201133-27] Fischer 1964, s. 19; Rice 1990, ss. 32–33; Service 2000, s. 72; White 2001, ss. 30–31; Read 2005, s. 18; Lih 2011, s. 33.

[FOOTNOTERice199033Service200074–76White200131Read200517-28] Rice 1990, s. 33; Service 2000, ss. 74–76; White 2001, s. 31; Read 2005, s. 17.

[FOOTNOTERice199034Service200078White200131-29] Rice 1990, s. 34; Service 2000, s. 78; White 2001, s. 31.

[FOOTNOTEVolkogonov1994435LernerFinkelsteinWitztum2004372-30] Volkogonov 1994, s. 435; Lerner, Finkelstein & Witztum 2004, s. 372.

[a]

[b]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[1]

[1]

[a]

k m t SSSR rahbarlari
SSSR Xalq Komissarlari Soveti raisi (1922-1924)	Vladimir Lenin¹ (1922—1924)
Bolsheviklar Butunittifoq Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti Bosh kotibi (1922-1934)	Iosif Stalin (1922—1934)
Butunittifoq kommunistik partiyasi Markaziy komiteti/ Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy komiteti kotiblari (1934—1953)	Iosif Stalin¹ (1934—1953) Georgiy Malenkov (1953) Nikita Xrushchyov (1953)
Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy Komitetining Birinchi kotiblari (1953-1966)	Nikita Xrushchyov (1953—1964) Leonid Brejnev (1964—1966)
Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi Markaziy Komiteti Bosh kotiblari (1966-1990)	Leonid Brejnev¹ (1966—1982) Yuriy Andropov¹ (1982—1984) Konstantin Chernenko¹ (1984—1985) Mixail Gorbachyov (1985—1991)
SSSR prezidenti (1990-1991)	Mixail Gorbachyov (1990—1991) Gennadiy Yanayev (1991) (v. b.) Mixail Gorbachyov (1991)
¹ lavozimdaligida vafot etgan

-#YOʻNALTIRISH[[Vladimir Lenin]]
+[[Fayl:LeninEnSuizaMarzo1916--barbaroussovietr00mcbr.png|thumb|Vladimir Lenin]]
+Vladimir Ilyich Ulyanov{{efn|{{lang-rus|Владимир Ильич Ульянов|Vladimir Ilyich Ulyanov|vlɐˈdʲimʲɪr ɨˈlʲjitɕ ʊˈlʲjanəf}}.}}(22-aprel 1870-yil — 21-yanvar 1924-yil, Vladimir Lenin nomi bilan tanilgan{{efn|{{IPAc-en|lang|ˈ|l|ɛ|n|ᵻ|n}};{{sfn|''Random House Webster's Unabridged Dictionary''}} {{lang-rus|Ленин||ˈlʲenʲɪn}}.}}) — [[Rus]] inqilobchisi, [[siyosatchi]] va siyosat nazariyotchisi. Vladimir Lenin [[1917-yil]]dan [[1924-yil]]gacha [[Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi]] hukumatining asoschisi, [[1922-yil]]dan to vafotigacha [[Sovet Ittifoqi]]ning birinchi rahbari boʻlib ishlagan. Uning boshqaruvi ostida Rossiya, keyinroq [[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi]] tomonidan boshqariladigan bir partiyali [[Sotsialistik davlatlar|sotsialistik davlat]]ga aylandi. Mafkuraviy jihatdan [[Marksizm|marksist]], uning mafkuraga boʻlgan ishlanmalari [[Leninizm]] deb ataladi.
+[[Simbirsk]]dagi maktab oʻqituvchisi oilasida tugʻilgan Lenin [[1887-yil]]da [[Aleksandr Ulyanov|akasi]] qatl etilganidan soʻng [[Inqilobiy sotsializm|inqilobiy sotsialistik]] siyosatni qabul qildi. [[Chor hukumat]]iga qarshi norozilik namoyishlarida qatnashgani uchun [[Qozon universiteti|Qozon imperatorlik universiteti]]dan haydalib, keyingi yillarini huquqshunoslik fakultetiga bagʻishladi. 1893-yilda [[Sankt-Peterburg]]ga koʻchib oʻtdi va u yerda katta marksistik faol boʻldi. [[1897-yil]]da u fitna uchun hibsga olindi va uch yilga [[Sibir]]dagi [[Shushenskoye]]ga surgun qilindi va u yerda [[Nadejda Krupskaya]] bilan turmush quradi. Surgundan soʻng u Gʻarbiy Yevropaga koʻchib oʻtdi va u yerda marksistik [[Rossiya Sotsial-demokratik Mehnat partiyasi]] (RSDLP) ning taniqli nazariyotchisiga aylandi. [[1903-yil]]da RSDLPning mafkuraviy boʻlinishida muhim rol oʻynagan [[Julius Martov|Yuliy Martov]]ning [[Mensheviklar]]iga qarshi [[Bolsheviklar]] fraksiyasini boshqardi. Rossiyadagi 1905-yildagi muvaffaqiyatsiz [[1905-yildagi Rossiya inqilobi|inqilobdan soʻng]], u dastlab [[Birinchi jahon urushi]]ni butun [[Yevropa]] boʻylab proletar inqilobiga aylantirish uchun kampaniya olib bordi, u marksist sifatida [[kapitalizm]]ning agʻdarilishiga va [[sotsializm]]ning yuksalishiga sabab boʻladi, deb hisoblagan. 1917-yil [[Fevral inqilobi]] [[Nikolay II|chor]]ni agʻdarib, [[Muvaqqat hukumat]]ni oʻrnatgach, u [[Rossiya]]ga qaytib keldi va [[Bolsheviklar]] yangi hukumatni agʻdargan [[Oktyabr inqilobi]]da yetakchi rol oʻynadi.
+[[Xalq Komissarlari Kengashi|Leninning Bolsheviklar hukumati]] dastlab hokimiyatni [[Chap sotsialistik-inqilobchilar]], saylangan [[Butunrossiya Sovetlar Kongressi|sovetlar]] va koʻp partiyali [[Rossiya Taʼsis Assambleyasi|Taʼsis majlisi]] bilan boʻlishdi, ammo [[1918-yil]]ga kelib u yangi Kommunistik partiyada hokimiyatni markazlashtirgan edi. Lenin maʼmuriyati yerlarni dehqonlar va milliylashtirilgan banklar va yirik sanoat oʻrtasida qayta taqsimlab berdi. Lenin markaziy kuchlarga hududni berish toʻgʻrisidagi [[Brest sulhi|shartnomani]] imzolash orqali [[Birinchi jahon urushi]]dan chiqdi va Xalqaro Kommunistik partiyasi orqali jahon inqilobiga yordam berdi. [[Qizil Terror]]da muxoliflar bostirildi, davlat xavfsizlik xizmatlari tomonidan amalga oshirilgan zoʻravonlik kampaniyasida oʻn minglab odamlar oʻldirildi yoki konslagerlarga joylandi. Uning maʼmuriyati 1917-yildan 1922-yilgacha boʻlgan [[Rossiyada fuqarolar urushi|Rossiya fuqarolar urushida]] oʻng va chap qanot [[bolsheviklar]]ga qarshi qoʻshinlarni magʻlub etdi va 1919—1921-yillardagi [[Polsha-Sovet urushi]]ni nazorat qildi. Urush paytidagi vayronagarchilik, [[1921—1922-yillardagi Rossiya ocharligi|ocharchilik]] va xalq qoʻzgʻolonlariga javob berib, 1921-yilda Lenin [[NEP|Yangi iqtisodiy siyosat]] orqali iqtisodiy oʻsishni ragʻbatlantirdi. [[1917-yil]]dan keyin bir qancha rus boʻlmagan davlatlar Rossiyadan mustaqillikni qoʻlga kiritdilar, ammo beshtasi 1922-yilda [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqini tuzish toʻgʻrisidagi shartnoma|yangi Sovet Ittifoqi]]ga majburan qayta birlashtirildi, boshqalari esa Sovet bosqinlarini qaytarishdi. Uning sogʻligʻi yomonlashdi, Lenin [[Gorki]]da vafot etdi, uning oʻrniga [[Iosif Stalin]] Sovet hukumatining eng taniqli shaxsi boʻldi.
+XX asrning eng muhim va nufuzli arboblaridan biri boʻlgan Lenin Sovet Ittifoqi [[SSSRning qulashi|1991-yilda tarqalgunga qadar]] [[shaxsga sigʻinish]]ning oʻlimidan soʻng sub’ekti edi. Lenin [[Marksizm-Leninizm]] ortidagi mafkuraviy arbobga aylandi va [[Kommunizm tarixi|xalqaro kommunistik]] harakatga katta taʼsir koʻrsatdi. Munozarali va oʻta boʻlinuvchi tarixiy shaxs boʻlgan Lenin tarafdorlari tomonidan [[sotsializm]], [[kommunizm]], [[anti-imperializm]] va [[ishchilar sinfi]] gʻolibi sifatida koʻriladi, uning tanqidchilari esa uni ommaviy oʻldirishlar va dissidentlarning [[Sovet Ittifoqidagi siyosiy repressiyalar|siyosiy repressiyalarini]] nazorat qilgan [[Totalitarizm|totalitar diktatura]] oʻrnatishda ayblashadi.
+== Yoshlik davri ==
+{{Main|Vladimir Leninning yoshlik davri}}
+=== Bolalik: 1870—1887-yillar ===
+Lenin Vladimir Ilyich Ulyanov 1870-yil 22-aprelda [[Simbirsk]], hozirgi [[Ulyanovsk]]dagi Streletskaya Ulitsa shahrida tugʻilgan, u bolaligida ''Volodya'' nomi bilan mashhur boʻlgan{{sfn|Sebestyen|2017|p=33}}{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=6|2a1=Rice|2y=1990|2p=12|3a1=Service|3y=2000|3p=13}}. Lenin sakkiz farzandning uchinchisi edi, ikkita katta opasi va akasi bor edi: [[Anna Ulyanova|Anna]] (1864-yilda tugʻilgan) va [[Aleksandr Ulyanov|Aleksandr]] (1866-yilda tugʻilgan). Ulardan keyin yana uchta bola — [[Olga Ilyinichna Ulyanova|Olga]] (1871-yilda tugʻilgan), [[Dmitry Ilyich Ulyanov|Dmitriy]] (1874-yilda tugʻilgan) va [[Maria Ilyinichna Ulyanova|Mariya]] (1878-yilda tugʻilgan). Keyingi ikkita ukasi goʻdaklik chogʻida vafot etdi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=6|2a1=Rice|2y=1990|2pp=12, 14|3a1=Service|3y=2000|3p=25|4a1=White|4y=2001|4pp=19–20|5a1=Read|5y=2005|5p=4|6a1=Lih|6y=2011|6pp=21, 22}}. Uning otasi [[Ilya Ulyanov|Ilya Nikolayevich Ulyanov]] [[Rus pravoslav cherkovi]]ning taqvodor aʼzosi boʻlgan va bolalarini bu cherkovda suvga choʻmdirgan boʻlsa-da, uning onasi [[Maria Ulyanova|Mariya Aleksandrovna Ulyanova]] tarbiyasi boʻyicha [[Lyuterchilik|lyuteran]] boʻlsa ham, [[Xristianlik|nasroniylikka]] befarq boʻlgan, bu esa uning farzandlariga taʼsir qilgan{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1pp=3, 8|2a1=Rice|2y=1990|2pp=14–15|3a1=Service|3y=2000|3p=29}}.
+[[File:Dom ulyanovyh.jpg|thumb|left|Leninning [[Simbirsk]]dagi bolalik uyi(''rasm 2009-yilda olingan'')]]
+Ilya Ulyanov sobiq [[Rossiyadagi krepostnoylik|krepostnoy]] oilasidan edi. Ilyaning otasining millati noaniqligicha qolmoqda, uning kelib chiqishi [[rus]], [[Chuvashlar|chuvash]], [[Mordvalar|mordvin]] yoki [[Qalmoqlar|qalmoq]] millatiga mansub ekanligi haqidagi taxminlar mavjud{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1pp=1–2|2a1=Rice|2y=1990|2pp=12–13|3a1=Volkogonov|3y=1994|3p=7|4a1=Service|4y=2000|4pp=21–23|5a1=White|5y=2001|5pp=13–15|6a1=Read|6y=2005|6p=6}}. Pastroq sinfga mansub boʻlishiga qaramay, u oʻrta sinf maqomiga koʻtarilib, [[Zodagonlar instituti|Penza zodagonlar instituti]]da dars berishdan oldin [[Qozon universiteti]]da fizika va matematika fakultetini bitirgan{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1pp=1–2|2a1=Rice|2y=1990|2pp=12–13|3a1=Service|3y=2000|3pp=21–23|4a1=White|4y=2001|4pp=13–15|5a1=Read|5y=2005|5p=6}}. [[1863-yil]]da Ilya [[Maria Ulyanova|Mariya]] bilan turmush quradi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=5|2a1=Rice|2y=1990|2p=13|3a1=Service|3y=2000|3p=23}}. Tarixchilar Mariyaning otasi asli yahudiy boʻlganmi degan fikrga kelishmaydi va tarixchi [[Yohanan Petrovsky-Shtern|Petrovsky-Shtern]]ning soʻzlariga koʻra, Lenin onasining yarim yahudiy nasl-nasabidan bexabar boʻlgan boʻlishi mumkin, buni Anna oʻlimidan soʻng bilgan<ref>{{Cite book |last=Payne |first=Robert |url=http://worldcat.org/oclc/2964249 |title=The life and death of Lenin |date= |publisher=Simon and Schuster |isbn=0-07-048940-8 |location=New York |page=43 |oclc=2964249}}</ref>{{sfn|Petrovsky-Shtern|2010|pp=66–67}}.
+Ularning toʻyidan koʻp oʻtmay, Ilya [[Nijniy Novgorod]]da ishga joylashdi va olti yildan soʻng [[Simbirsk]] tumanidagi boshlangʻich maktablar direktori boʻldi. Shundan besh yil oʻtgach, u hukumatning modernizatsiya qilish rejalari doirasida 450 dan ortiq maktablar qurilishini nazorat qilib, viloyatdagi Davlat maktablari direktori lavozimiga koʻtarildi. [[1882-yil]] [[yanvar]] oyida uning taʼlimga boʻlgan sadoqati uchun [[Avliyo Vladimir ordeni (Rossiya imperiyasi)|Avliyo Vladimir ordeni]] bilan taqdirlangan{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=6|2a1=Rice|2y=1990|2pp=13–14, 18|3a1=Service|3y=2000|3pp=25, 27|4a1=White|4y=2001|4pp=18–19|5a1=Read|5y=2005|5pp=4, 8|6a1=Lih|6y=2011|6p=21|7a1=Yakovlev|7y=1988|7p=112}}.
+[[File:Vladimir Lenin 3 years old.jpg|thumb|right|upright|Lenin (''chapda'') uch yoshida singlisi [[Olga Ilyinichna Ulyanova|Olga]] bilan.]]
+Leninning ota-onasining ikkalasi ham [[Monarxizm|monarxist]] va [[Liberal konservatizm|liberal konservatorlar]] edi, ular islohotchi [[podshoh]] [[Aleksandr II]] tomonidan [[1861-yilgi ozodlik islohoti]]ga sodiq boʻlib, siyosiy radikallardan qochishgan va politsiya ularni buzgʻunchilik fikri uchun hech qachon kuzatuv ostiga qoʻyganiga hech qanday dalil yoʻq{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=8|2a1=Service|2y=2000|2p=27|3a1=White|3y=2001|3p=19}}. Har yozda ular [[Lenino-Kokushkino|Kokushkino]]dagi qishloq uyida dam olishardi{{sfnm|1a1=Rice|1y=1990|1p=18|2a1=Service|2y=2000|2p=26|3a1=White|3y=2001|3p=20|4a1=Read|4y=2005|4p=7|5a1=Petrovsky-Shtern|5y=2010|5p=64}}. Opa-singillari orasida Lenin singlisi [[Olga Ilyinichna Ulyanova|Olga]] bilan eng yaqin edi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=7|2a1=Rice|2y=1990|2p=16|3a1=Service|3y=2000|3pp=32–36}}. Qiziq sportchi, u boʻsh vaqtining koʻp qismini ochiq havoda yoki [[shaxmat]] oʻynab oʻtkazdi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=7|2a1=Rice|2y=1990|2p=17|3a1=Service|3y=2000|3pp=36–46|4a1=White|4y=2001|4p=20|5a1=Read|5y=2005|5p=9}}.
+[[1886-yil]] [[yanvar]]da, Lenin 15 yoshga toʻlganda, otasi [[Miya qon ketishi|miyasiga qon quyilishidan]] vafot etdi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1pp=6, 9|2a1=Rice|2y=1990|2p=19|3a1=Service|3y=2000|3pp=48–49|4a1=Read|4y=2005|4p=10}}. Keyinchalik uning xulq-atvori tartibsiz va qarama-qarshi boʻlib, [[Xudo]]ga boʻlgan eʼtiqodidan voz kechdi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=9|2a1=Service|2y=2000|2pp=50–51, 64|3a1=Read|3y=2005|3p=16|4a1=Petrovsky-Shtern|4y=2010|4p=69}}. Oʻsha paytda Leninning katta akasi Aleksandr, uni Sasha deb yaxshi bilardi, [[Sankt-Peterburg universiteti]]da oʻqiyotgan edi. Podshoh [[Aleksandr III]] ning [[mutlaq monarxiya]]siga qarshi siyosiy tashviqotda qatnashgan Aleksandr taqiqlangan soʻlchilarning asarlarini oʻrgandi va hukumatga qarshi norozilik namoyishlari uyushtirdi. U podshohni oʻldirishga intilgan inqilobiy hujayraga qoʻshildi va Aleksandr bomba yasash uchun tanlangan edi. Hujum sodir boʻlishidan oldin, fitnachilar hibsga olinib, sud qilindi va Aleksandr may oyida osib oʻldirilgan{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1pp=10–17|2a1=Rice|2y=1990|2pp=20, 22–24|3a1=Service|3y=2000|3pp=52–58|4a1=White|4y=2001|4pp=21–28|5a1=Read|5y=2005|5p=10|6a1=Lih|6y=2011|6pp=23–25}}. Otasi va akasining oʻlimidan ruhiy jarohat olganiga qaramay, Lenin oʻqishni davom ettirdi, maktabni oʻz sinfidagi eng yuqori oʻrinda boʻlgan ajoyib natijalar uchun oltin medal bilan tugatdi va [[Qozon universiteti]]ning huquq fakultetida oʻqishga qaror qildi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=18|2a1=Rice|2y=1990|2p=25|3a1=Service|3y=2000|3p=61|4a1=White|4y=2001|4p=29|5a1=Read|5y=2005|5p=16|6a1=Theen|6y=2004|6p=33}}.
+=== Universitet va siyosiy radikallashuv: 1887—1893-yillar ===
+[[File:Lenin-circa-1887.jpg|left|thumb|upright|Lenin {{Circa|1887-yil}}]]
+[[1887-yil]] [[avgust]] oyida [[Qozon universiteti]]ga oʻqishga kirganidan soʻng, Lenin yaqin atrofdagi kvartiraga koʻchib oʻtdi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=18|2a1=Rice|2y=1990|2p=26|3a1=Service|3y=2000|3pp=61–63}}. U yerda Lenin maʼlum bir mintaqaning erkaklarini ifodalovchi universitet jamiyatining bir shakli boʻlgan ''zemlyachestvo''ga qoʻshildi{{sfnm|1a1=Rice|1y=1990|1pp=26–27|2a1=Service|2y=2000|2pp=64–68, 70|3a1=White|3y=2001|3p=29}}. Bu guruh uni universitetning ''zemlyachestvo'' kengashiga oʻz vakili etib sayladi va u dekabr oyida talabalar jamiyatlarini taqiqlovchi hukumat cheklovlariga qarshi namoyishda ishtirok etdi. Politsiya Leninni hibsga oldi va uni namoyishda yetakchilik qilganlikda aybladi. U universitetdan haydalgach va [[Rossiya Imperiyasining Ichki ishlar vazirligi|Ichki ishlar vazirligi]] uni oilasining oldiga Kokushkinoga surgun qilgan{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=18|2a1=Rice|2y=1990|2p=27|3a1=Service|3y=2000|3pp=68–69|4a1=White|4y=2001|4p=29|5a1=Read|5y=2005|5p=15|6a1=Lih|6y=2011|6p=32}}. U yerda [[Nikolay Chernishevskiy]]ning [[1863-yil]]da yozilgan „Nima qilish kerak?“ [[roman]]ini ishqibozlik bilan oʻqidi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=18|2a1=Rice|2y=1990|2p=28|3a1=White|3y=2001|3p=30|4a1=Read|4y=2005|4p=12|5a1=Lih|5y=2011|5pp=32–33}}.
+Leninning onasi oʻgʻlining radikallashuvidan xavotirda edi va Ichki ishlar vazirligini uni universitetga emas, balki [[Qozon]] shahriga qaytarishga koʻndirishda muhim rol oʻynadi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=18|2a1=Rice|2y=1990|2p=310|3a1=Service|3y=2000|3p=71}}. Qozon shahriga qaytib kelgach, u Nikolay Fedoseyevning inqilobiy doirasiga qoʻshildi va u orqali [[Karl Marx]]ning [[1867-yil]]da chop etilgan „[[Kapital (Karl Marx)|Kapital]]“ kitobini oʻzi uchun kashf etdi. Bu uning jamiyat bosqichma-bosqich rivojlanishi, taraqqiyot [[Sinfiy kurash|sinflar kurashi]] natijasida vujudga kelishi, [[Kapitalizm|kapitalistik]] jamiyat pirovardida sotsialistik jamiyatga, keyin esa kommunistik jamiyatga oʻz oʻrnini boʻshatishini taʼkidlaydigan ijtimoiy-siyosiy nazariyaga — Marksizmga qiziqishini uygʻotdi{{sfnm|1a1=Fischer|1y=1964|1p=19|2a1=Rice|2y=1990|2pp=32–33|3a1=Service|3y=2000|3p=72|4a1=White|4y=2001|4pp=30–31|5a1=Read|5y=2005|5p=18|6a1=Lih|6y=2011|6p=33}}. Uning siyosiy qarashlaridan ehtiyot boʻlgan Leninning onasi oʻgʻlining eʼtiborini qishloq xoʻjaligiga qaratadi degan umidda [[Samara viloyati]], Alakaevka qishlogʻidan dala mulkini sotib oladi. Lenin fermani boshqarishga unchalik qiziqmasdi va onasi tez orada yerni sotib yuboradi{{sfnm|1a1=Rice|1y=1990|1p=33|2a1=Service|2y=2000|2pp=74–76|3a1=White|3y=2001|3p=31|4a1=Read|4y=2005|4p=17}}.
+[[File:Karl Marx 001.jpg|thumb|upright|Lenin [[Karl Marx]] asarlaridan taʼsirlangan.]]
+-yil sentyabr oyida [[Ulyanovlar oilasi]] [[Samara]] shahriga koʻchib oʻtdi, u yerda Lenin [[Aleksey Sklyarenko]]ning sotsialistik munozara toʻgaragiga qoʻshildi{{sfnm|1a1=Rice|1y=1990|1p=34|2a1=Service|2y=2000|2p=78|3a1=White|3y=2001|3p=31}}.
+== Izohlar ==
+{{notelist}}
+{{manbalar|group=lower-alpha}}
+== Manbalar ==
+{{manbalar|2}}
+== Havolalar ==
+{{Davlat arbobi bilgiqutisi
+| ismi = Vladimir Ilich Lenin
+| asl ismi = {{nobold|Владимир Ильич Ленин}}
+| tasvir = Lenin in 1920 (cropped).jpg
+| uzunlik =
+| izoh = Lenin 1920-yilda
+| tartib =
+| lavozim = SSSR Xalq Komissarlari Sovetining raisi
+| bayroq = Coat of arms of the Soviet Union (1923–1936).svg
+| bayroq2 =Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg
+| ismi ostida =
+| boshlanish davri = 6-iyul 1923-yil
+| tugash davri = 21-yanvar 1924-yil
+| premyer =
+| prezident =
+| spiker =
+| senat raisi =
+| vitse-prezident =
+| gubernator =
+| vitse-gubernator =
+| vazir =
+| bosh vazir =
+| birinchi vazir =
+| monarx =
+| noib =
+| kansler =
+| parlament =
+| lider =
+| hokim =
+| hokim yordamchisi =
+| hukmdor =
+| hukmdor yordamchisi =
+| yordamchisi =
+| muvaqqat =
+| muxolif =
+| oʻrinbosar =
+| oʻtmishdoshi = <small>''Tashkil etildi''</small>
+| vorisi =[[Alexei Rykov]]
+| avvalgisi =
+| keyingisi =
+| toj kiydirish marosimi =
+| 1belginomi = SSSR MIK raisi
+| 1matnnomi = [[Mixail Kalinin]] (1922—1946)
+| tartib_2 =
+| lavozim_2 = Rossiya SFSR Xalq Komissarlari Sovetining raisi
+| bayroq_2= Emblem of the Russian SFSR (1918-1920).svg
+| bayroq2_2= Flag RSFSR 1918.svg
+| ismi ostida_2 =
+| boshlanish davri_2 = 8-noyabr 1917-yil
+| tugash davri_2 = 21-yanvar 1924-yil
+| premyer_2 =
+| prezident_2 =
+| vitse-prezident_2 =
+| gubernator_2 =
+| vitse-gubernator_2 =
+| vazir_2 =
+| bosh vazir_2 =
+| birinchi vazir_2 =
+| monarx_2 =
+| noib_2 =
+| kansler_2 =
+| parlament_2 =
+| lider_2 =
+| hokim_2 =
+| hokim yordamchisi_2 =
+| hukmdor_2 =
+| hukmdor yordamchisi_2 =
+| yordamchisi_2 =
+| muvaqqat_2 =
+| muxolif_2 =
+| oʻrinbosar_2 =
+| oʻtmishdoshi_2 = <small>''Tashkil etildi''</small>
+| vorisi_2 = [[Alexei Rykov]]
+| avvalgisi_2 =
+| keyingisi_2 =
+| toj kiydirish marosimi_2 =
+| 1belginomi_2 =
+| 1matnnomi_2 =
+| 2belginomi_2 =
+| 2matnnomi_2 =
+| 3belginomi_2 =
+| 3matnnomi_2 =
+| 4belginomi_2 =
+| 4matnnomi_2 =
+| 5belginomi_2 =
+| 5matnnomi_2 =
+| tartib_3 =
+| lavozim_3 = SSSR Mehnat va mudofaa kengashi raisi
+| bayroq_3= Coat of arms of the Soviet Union (1923–1936).svg
+| bayroq2_3= Flag of the Soviet Union (1923-1955).svg
+| ismi ostida_3 =
+| boshlanish davri_3 = 17-iyul 1923-yil
+| tugash davri_3 = 21-yanvar 1924-yil
+| premyer_3 =
+| prezident_3 =
+| vitse-prezident_3 =
+| gubernator_3 =
+| vitse-gubernator_3 =
+| vazir_3 =
+| bosh vazir_3 =
+| birinchi vazir_3 =
+| monarx_3 =
+| noib_3 =
+| kansler_3 =
+| parlament_3 =
+| lider_3 =
+| hokim_3 =
+| hokim yordamchisi_3 =
+| hukmdor_3 =
+| hukmdor yordamchisi_3 =
+| yordamchisi_3 =
+| muvaqqat_3 =
+| muxolif_3 =
+| oʻrinbosar_3 =
+| oʻtmishdoshi_3 = <small>''Tashkil etildi''</small>
+| vorisi_3 = [[Lev Kamenev]]
+| avvalgisi_3 =
+| keyingisi_3 =
+| toj kiydirish marosimi_3 =
+| 1belginomi_3 =
+| 1matnnomi_3 =
+| 2belginomi_3 =
+| 2matnnomi_3 =
+| 3belginomi_3 =
+| 3matnnomi_3 =
+| 4belginomi_3 =
+| 4matnnomi_3 =
+| 5belginomi_3 =
+| 5matnnomi_3 =
+| tartib_4 =
+| lavozim_4 =
+| bayroq_4=
+| bayroq2_4=
+| ismi ostida_4 =
+| boshlanish davri_4 =
+| tugash davri_4 =
+| premyer_4 =
+| prezident_4 =
+| vitse-prezident_4 =
+| gubernator_4 =
+| vitse-gubernator_4 =
+| vazir_4 =
+| bosh vazir_4 =
+| birinchi vazir_4 =
+| monarx_4 =
+| noib_4 =
+| kansler_4 =
+| parlament_4 =
+| lider_4 =
+| hokim_4 =
+| hokim yordamchisi_4 =
+| hukmdor_4 =
+| hukmdor yordamchisi_4 =
+| yordamchisi_4 =
+| muvaqqat_4 =
+| muxolif_4 =
+| oʻrinbosar_4 =
+| oʻtmishdoshi_4 =
+| vorisi_4 =
+| avvalgisi_4 =
+| keyingisi_4 =
+| toj kiydirish marosimi_4 =
+| 1belginomi_4 =
+| 1matnnomi_4 =
+| 2belginomi_4 =
+| 2matnnomi_4 =
+| 3belginomi_4 =
+| 3matnnomi_4 =
+| 4belginomi_4 =
+| 4matnnomi_4 =
+| 5belginomi_4 =
+| 5matnnomi_4 =
+| tartib_5 =
+| lavozim_5 =
+| bayroq_5=
+| bayroq2_5=
+| ismi ostida_5 =
+| boshlanish davri_5 =
+| tugash davri_5 =
+| premyer_5 =
+| prezident_5 =
+| vitse-prezident_5 =
+| gubernator_5 =
+| vitse-gubernator_5 =
+| vazir_5 =
+| bosh vazir_5 =
+| birinchi vazir_5 =
+| monarx_5 =
+| noib_5 =
+| kansler_5 =
+| parlament_5 =
+| lider_5 =
+| hokim_5 =
+| hokim yordamchisi_5 =
+| hukmdor_5 =
+| hukmdor yordamchisi_5 =
+| yordamchisi_5 =
+| muvaqqat_5 =
+| muxolif_5 =
+| oʻrinbosar_5 =
+| oʻtmishdoshi_5 =
+| vorisi_5 =
+| avvalgisi_5 =
+| keyingisi_5 =
+| toj kiydirish marosimi_5 =
+| 1belginomi_5 =
+| 1matnnomi_5 =
+| 2belginomi_5 =
+| 2matnnomi_5 =
+| 3belginomi_5 =
+| 3matnnomi_5 =
+| 4belginomi_5 =
+| 4matnnomi_5 =
+| 5belginomi_5 =
+| 5matnnomi_5 =
+| tartib_6 =
+| lavozim_6 =
+| bayroq_6=
+| bayroq2_6=
+| ismi ostida_6 =
+| boshlanish davri_6 =
+| tugash davri_6 =
+| premyer_6 =
+| prezident_6 =
+| vitse-prezident_6 =
+| gubernator_6 =
+| vitse-gubernator_6 =
+| vazir_6 =
+| bosh vazir_6 =
+| birinchi vazir_6 =
+| monarx_6 =
+| noib_6 =
+| kansler_6 =
+| parlament_6 =
+| lider_6 =
+| hokim_6 =
+| hokim yordamchisi_6 =
+| hukmdor_6 =
+| hukmdor yordamchisi_6 =
+| yordamchisi_6 =
+| muvaqqat_6 =
+| muxolif_6 =
+| oʻrinbosar_6 =
+| oʻtmishdoshi_6 =
+| vorisi_6 =
+| avvalgisi_6 =
+| keyingisi_6 =
+| toj kiydirish marosimi_2 =
+| 1belginomi_6 =
+| 1matnnomi_6 =
+| 2belginomi_6 =
+| 2matnnomi_6 =
+| 3belginomi_6 =
+| 3matnnomi_6 =
+| 4belginomi_6 =
+| 4matnnomi_6 =
+| 5belginomi_6 =
+| 5matnnomi_6 =
+| talaffuzi =
+| tavallud_paytidagi_ismi = Vladimir Ilyich Ulyanov
+| tavallud_sanasi = 22-aprel 1870-yil
+| tavallud_joyi = [[Simbirsk]], [[Rossiya imperiyasi]]
+| vafot sanasi = {{death date and age|1924|1|21|1870|4|22|df=yes}}
+| vafot joyi = [[Rossiya SFSR]], Sovet Ittifoqi
+| vafot sababi = Qon tomirlarining davolab boʻlmaydigan kasalligi{{sfnm|1a1=Volkogonov|1y=1994|1p=435|2a1=Lerner|2a2=Finkelstein|2a3=Witztum|2y=2004|2p=372}}
+| dafn etilgan joyi = [[Lenin maqbarasi]], [[Moskva]],
+| fuqaroligi =
+| millati =
+| partiya = {{plainlist|
+[[Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi|RKP(b)]]{{refn|group=lower-alpha|1898-yil martdan — RSDRP, 1917-yil apreldan — RSDRP(b), 1918-yil martdan — RKP(b), 1925-yil dekabrdan VKP(b), 1952-yil oktabrdan — KPSS.}} (1912-yildan)
+}}
+| boshqa partiya = {{plainlist|
+*[[Rossiya Sotsial-demokratik Mehnat partiyasi]] (1898‍–‍1912; 1903-yildan [[Bolsheviklar]] fraksiyasi)
+*[[Ishchilar sinfi ozodligi uchun kurash ittifoqi|SBORK]] (1895-1898)
+}}
+| boʻyi =
+| turmush_oʻrtogʻi = {{marriage|[[Nadejda Krupskaya]]|1898}}
+| bolalari =
+| otasi = [[Ilya Ulyanov|Ilya Nikolayevich Ulyanov]]
+| onasi = [[Maria Ulyanova|Maria Alexandrovna Blank]]
+| nikohsiz jufti =
+| munosabatlar =
+| qarindoshlari = {{collapsible list|title={{nobold|4 aka-uka}}| [[Aleksandr Ulyanov]] (akasi)|[[Anna Ulyanova]] (opasi)|[[Dmitry Ilyich Ulyanov]] (ukasi)|[[Maria Ilyinichna Ulyanova]] (singlisi)}}
+| istiqomat joyi =
+| dini =
+| taʼlim =
+| alma_mater = [[Sankt-Peterburg davlat universiteti]]
+| kasbi =
+| mashhur ishlari =
+| maoshi =
+| kabinet =
+| qoʻmitalar =
+| portfolio =
+| ilmiy unvoni =
+| unvoni =
+| maʼlumoti =
+| mukofotlari = Xorazm Xalq Sovet Respublikasining Mehnat ordeni<br /> Qozon shahrining faxriy fuqarosi
+| blanka1 =
+| matn1 =
+| blanka2 =
+| matn2 =
+| blanka3 =
+| matn3 =
+| blanka4 =
+| matn4 =
+| blanka5 =
+| matn5 =
+| imzosi = Vladimir Lenin signature.svg
+| sayt =
+| taxallus =
+| mansubligi =
+| qoʻshin turi =
+| xizmat qilgan yillari =
+| harbiy_mukofotlari =
+| harbiy_blanka1 =
+| harbiy_matn1 =
+| harbiy_blanka2 =
+| harbiy_matn2 =
+| harbiy_blanka3 =
+| harbiy_matn3 =
+| harbiy_blanka4 =
+| harbiy_matn4 =
+| harbiy_blanka5 =
+| harbiy_matn5 =
+| modul =
+| modul2 = Vladimir Lenin ovozi<br />[[File:Lenin - What Is Soviet Power.ogg]]<br />[[1919-yil]]da yozilgan
+| modul3 ='''[[Sovet Ittifoqi yetakchilari roʻyxati]]'''
+{{flatlist|
+* ''Birinchi yetakchi''
+* [[Stalin]] {{big|'''→'''}}
+}}
+| modul4 =
+| modul5 =
+| izohlar =
+| sana =
+| yil =
+| manba =
+}}
+{{vikiiqtibos}}
+[[Turkum:Marksistlar]]
+[[Turkum:Ateistlar]]
+[[Turkum:1870-yilda tugʻilganlar]]
+[[Turkum:1924-yilda vafot etganlar]]
+{{SSSR rahbarlari}}
+<references />

Vladimir Ilich Lenin
Владимир Ильич Ленин
Lenin 1920-yilda

SSSR Xalq Komissarlari Sovetining raisi
Mansab davri 6-iyul 1923-yil – 21-yanvar 1924-yil
Oʻtmishdoshi	Tashkil etildi
Vorisi	Alexei Rykov
SSSR MIK raisi	Mixail Kalinin (1922—1946)
Rossiya SFSR Xalq Komissarlari Sovetining raisi
Mansab davri 8-noyabr 1917-yil – 21-yanvar 1924-yil
Oʻtmishdoshi	Tashkil etildi
Vorisi	Alexei Rykov
SSSR Mehnat va mudofaa kengashi raisi
Mansab davri 17-iyul 1923-yil – 21-yanvar 1924-yil
Oʻtmishdoshi	Tashkil etildi
Vorisi	Lev Kamenev
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi	Vladimir Ilyich Ulyanov 22-aprel 1870-yil Simbirsk, Rossiya imperiyasi
Vafoti	21-yanvar 1924-yil(1924-01-21) (53 yoshda) Rossiya SFSR, Sovet Ittifoqi
Oʻlim sababi	Qon tomirlarining davolab boʻlmaydigan kasalligi^[1]
Siyosiy partiyasi	RKP(b)^[a] (1912-yildan)
Boshqa siyosiy birlashmalari	Rossiya Sotsial-demokratik Mehnat partiyasi (1898‍–‍1912; 1903-yildan Bolsheviklar fraksiyasi) SBORK (1895-1898)
Turmush oʻrtogʻi	Nadejda Krupskaya (turm. 1898)
Onasi	Maria Alexandrovna Blank
Otasi	Ilya Nikolayevich Ulyanov
Qarindoshlari	4 aka-uka Aleksandr Ulyanov (akasi) Anna Ulyanova (opasi) Dmitry Ilyich Ulyanov (ukasi) Maria Ilyinichna Ulyanova (singlisi)
Alma mater	Sankt-Peterburg davlat universiteti
Mukofotlari	Xorazm Xalq Sovet Respublikasining Mehnat ordeni Qozon shahrining faxriy fuqarosi
Dafn etilgan joyi	Lenin maqbarasi, Moskva,
Imzosi
Vladimir Lenin ovozi Fayl:Lenin - What Is Soviet Power.ogg 1919-yilda yozilgan
Sovet Ittifoqi yetakchilari roʻyxati Birinchi yetakchi Stalin →