Lev Xitrin
Лев Николаевич Хитрин (1907–1965) – совет физиги, термофизика, кимёвий физика соҳасидаги мутахассис, Москва давлат университети профессори, Россия Фанлар академияси аъзоси[1].
| Лев Хитрин | |
|---|---|
| Таваллуди |
20-феврал 1907-йил Самарқанд, Россия империяси |
| Вафоти |
15-январ 1965-йил Москва, СССР |
| Фуқаролиги |
 Совет Иттифоқи |
| Соҳаси | Теплофизика |
| Мукофотлари |
 |
Ҳаёти
1907-йил 20-февралда Самарқандда туғилган[2]. Отаси – Хитрин Николай Лвович (1871–1965), онаси – Шепотовская София Платоновна (1883–1953). 1924-йилда Самарқанд ўрта мактабини тамомлаган, бир қатор муассаса ва ташкилотларда – Самарқанд халқ кутубхонасида кутубхоначи, металлургия уюшмаси котиби, вилоят бухгалтерия ҳисоби ва статистика бошқармаси бошлиғи, сўнгра вилоят қўмитасида ишлаган. Хитрин 1926-йилда Москва давлат университетининг физика-математика факултетига юборилди, шундан сўнг 1930-йилда ВТИнинг физика-техника лабораториясида ишлаш учун қолди ва у ерда газ ва буғ аралашмаларини ёқиш бўйича муҳим ишларни амалга оширди. „Газларда аланга тарқалишининг нормал тезлиги“ мавзусидаги номзодлик диссертацияси академик Н. Н. Семенов томонидан юқори баҳоланди.
Улуғ Ватан уруши бошида Хитрин Москва давлат университетининг Физика илмий-тадқиқот институти таркибида Ашхободга эвакуация қилинди ва 1942-йилда мудофаа мавзулари бўйича иш олиб бориш учун Москвага қайтарилди. Хитрин 1943-йилда Москва давлат университетининг молекуляр ва иссиқлик ҳодисалари кафедрасига доцент этиб тасдиқланди.
Уруш пайтида Хитрин душман танклари ва транспорт воситаларига қарши кураш усулларини ишлаб чиқиш учун бензиннинг ёнувчанлик чегараларини қисқартириш бўйича тадқиқотларда иштирок этди.
Эвакуациядан қайтгач, Хитрин нитрат кислотаси билан аралаштирилган керосинни ёқиш ва ҳавода бензиннинг ёниши бўйича молекуляр ва иссиқлик ҳодисалари бўлимида олиб борилган, душман самолётлари ва танкларига қарши курашда амалий аҳамиятга эга бўлган тадқиқотларда қатнашди[3].
1946-йилда у қаттиқ ёқилғини оловга айланиш жараёни бўйича илмий ишини давом эттирган, бу ишларини у ЭНИН лабораториясида олиб борган. 1948-йилда у „Углерод ёниш жараёнининг физик асослари“ мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган, унинг материаллари „Углероднинг ёниши“(1949) жамоавий монографиясининг бир қисми бўлган.
1951-йилда ЭНИН энергетика-кимё лабораторияси мудири, 1952-йилда ЭНИН ёниш жараёнларини интенсивлаштириш лабораторияси мудири бўлиб фаолият юритган. Шу билан бирга, у Москва давлат университетининг физика факултетида кафедра мудири бўлиб, у ерда 1956-йилгача ўқитувчилик билан ҳам шуғулланган.
Хитрин маърузалари асосида „Ёниш ва портлаш физикаси“ (1957) китоби нашр этилган ва у газ ёқиш бўйича ихтисослашган талабалар учун асосий дарсликлардан бирига айланган. Олим 1962-йилгача Углерод ёниш жараёнининг физик асослари бўйича Бутун Москва семинарига раҳбарлик қилган.
Лев Хитрин 1965-йил 15-январда вафот этган ва Москвада Новодевичй қабристонига дафн этилган.
Илмий фаолияти
Л. Н. Хитрин Мишелсоннинг газларда олов тарқалишининг нормал тезлигини ўлчаш техникасини такомиллаштирган. Газли материалларнинг гетероген ёниш назариясида реаксия газ алмашинуви коэффициэнти тушунчаси киритилган (бу реаксия тезлигига қўшимча равишда материалнинг диффузиён ҳаракато ҳам ҳисобга олинган). Сферик углерод заррасининг стационар муҳитда ёниши ва газланиши муаммоси углерод ёнишнинг диффузия-кинетик назарияси позициясион жиҳатдан назарий ҳал қилинган ва нисабатан соддалаштирилган. Оксидловчи моддаларнинг гемосрбсияси углероднинг ёниши ва газ тарқалишига таъсири ўрганилган. Чанг-ҳаво оқимининг ёниш тезлигига таъсири назарий жиҳатдан кўриб чиқилган. Энергия технологиясини ишлаб чиқариш учун ёниш ускуналари ва қурилмаларини такомиллаштириш бўйича бир қатор ечимлар таклиф қилинган.
60 дан ортиқ илмий ишлар ва 4 та ихтиро муаллифи.
Манбалар
- ↑ Архивы РАН.
- ↑ „Хитрин Лев Николаевич“. 2023-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 8-сентябр.
- ↑ Московский университет в Великой Отечественной войне 2020.