Leykogramma (Leykotsitar formula)





Лейкограмма ёки лейкоцитлар формуласи – бу микроскоп остида бўялган қонни ҳисоблаш йўли билан аниқланадиган, ҳар хил турдаги лейкоцитларнинг фоизли кўрсаткичидир.
Лейкограмманинг чапга ва ўнгга силжиши, бемордаги турли хил ўзгаришларни кўрсатади.
- Лейкограмманинг чапга силжиши қонда ёш, "пишмаган" нейтрофиллар пайдо бо'лишини англатади, улар одатда фақат суяк илигида мавжуд, аммо қонда эмас.
- Лейкограмманинг о'нгга силжиши - таёқчасимон нейтрофилларнинг нормал сонининг камайиши ва ҳиперсегментацияланган ядролари бо'лган сегментланган нейтрофиллар сонининг ко'пайиши (мегалобластик анемия, буйрак ва жигар касалликлари, қон қуйишдан кейинги ҳолат) билан намоён бўлади.
Ҳисоблаш усуллари
Лейкоцитлар, зичликка қараб, суртма нотекис тақсимланади: нейтрофиллар, базофиллар, эозинофиллар - периферия бо'йлаб, қирраларга яқинроқ жойлашади; моноцитлар, лимфоцитлар - о'ртага яқинроқ жойлашиб олади.
Лейкоцитларни ҳисоблашда Шиллинг ёки Филиппченко усуллари қўлланади.
Шиллинг маълумотларига кўра, лейкоцитлар сони қоннинг тўртта соҳасида (тўрт дала усули) аниқланади. Ҳаммаси бўлиб қонда 100-200 ҳужайра саналади.
Филиппченко усули шундан иборатки, суртма ақлий жиҳатдан 3 қисмга бўлинади: бошланг'ич, о'рта ва якуний (уч дала усули). Ҳисоблаш бир четидан иккинчисига чизиқ бо'йлаб то'г'ри чизиқда амалга оширилади. Ҳар бир қисмда бир хил миқдордаги ҳужайралар ҳисобланади. Ҳаммаси бо'либ 100-200 лейкоцитлар ҳисобланади. Аниқланган ҳужайралар дифференсиал ҳисоблашнинг махсус жадвалида (Эгоров панжараси) қайд этилади. Лейкоцитлар формуласини тезроқ ва қулайроқ аниқлаш учун махсус 11 калитли ҳисоблагич қўлланади.
Лейкограмманинг ўзгарувчанлиги
Лейкограмма тирик организмнинг турига, ёшига, жинсига, конституциясига боғлиқ; бир хил турдаги ҳайвонлар зотига, озиқланиш хусусиятига ва бошқа омилларга қараб фарқ қилиши мумкин. Одамларда нормал лейкоцитлар литрига 4,0 10 9 -9,0 10 9 ни ташкил қилади.
Клиник аҳамияти
Клиник амалиётда лейкограмма катта аҳамиятга эга, чунки танадаги ҳар қандай ўзгаришлар билан оқ қон ҳужайраларининг айрим турларининг улуши бошқаларнинг турли даражадаги кўпайиши ёки камайиши туфайли ортади ёки камаяди. Лейкограммага кўра, патологик жараённинг боришини, асоратларнинг кўринишини ҳукм қилиш ва касалликнинг натижасини тахмин қилиш мумкин. Лейкограмма маълумотларини касалликнинг клиник кўриниши билан солиштириш керак бўлади.
Муайян кўрсаткичларнинг тавсифи
Нейтрофиллар
Нейтрофиллар одатда уч ёки иккита гуруҳ билан ифодаланади: улар оз ёки ё'қ бўлади: ёш (лар) 0-0,5% бо'лиши мумкин; таёқчасимон (н / И) 1-5% ва сегментланган (с / И) 40-68%. Улар асосан бактерицид ва детоксификация қилувчи функсияларга эга фагоцитоз-(уларнинг иммун функсиясининг етакчи механизмини акс эттиради).
Периферик қонда ядронинг етуклик даражаси ва шаклига қараб, таёқчасимон (ёш) ва сегментланган (етук) нейтрофиллар ажратилади. Нейтрофил қаторнинг ёш ҳужайралари - ёш (метамелоцитлар), миелоцитлар, промиэлоцитлар - патология ҳолатида периферик қонда пайдо бўлади ва бу турдаги ҳужайралар шаклланишини рағбатлантиришнинг далилидир. Қондаги нейтрофилларнинг айланиш муддати ўртача 6,5 соатни ташкил қилади, кейин улар тўқималарга кўчиб ўтади.
Қонда нормал таркиби: 48-78%.
Лейкоцитлар формуласида нейтрофиллар миқдори нормасининг чегаралари:
Катталар учун: 47-72%
Болаларда одатда беш кунлик ва 4-5 ёшда лейкоцитлар формуласининг 2 та кроссовери бўлади, 5 кунгача нейтрофиллар лимфоцитлардан устунлик қилади, худди катталардагидек, кейин биринчи кроссовер содир бўлади: лимфоцитлар / нейтрофиллар нисбати. тахминан 20 % / 60 % 60 га айланади % / йигирма %, шунинг учун у лейкоцитлар формуласининг иккинчи кроссоверигача давом этади, одатда у 4 ёшда содир бо'лади, лекин 5 йилгача рухсат этилади, ундан кейин нейтрофиллар / лимфоцитларнинг таркиби ва нисбати катталар ме'ёрларига мос келиши керак.
Ўсиш-копайиб кетиши (нейтрофилия) сабаби:
- яллиг'ланиш жараёнлари;
- миокард инфаркти, о'пка;
- малигнизацияланган неоплазмалар;
- ко'плаб юқумли жараёнлар.
Камайиб кетиши (нейтропения) сабаби:
- вирусли инфекциялар (гепатит, қизамиқ, қизилча, грипп, сувчечак, полиомиэлит);
- протозоа келтириб чиқарадиган инфекциялар (токсоплазма, безгак);
- инфекциядан кейинги ҳолатлар;
- апластик анемия;
- қо'зиқорин инфекциялари;
- сурункали бактериал инфекциялар (стрепто- ёки стафилококк, сил, бруцеллёз);
- радиация терапиясини амалга ошириш.
Етилмаган нейтрофиллар сонининг кўпайиши (чапга силжиш):
- о'ткир яллиг'ланиш жараёнлари (крупоз пневмония);
- ба'зи юқумли касалликлар (скарлатина, қизило'нгач, дифтерия);
- малигн о'смалар (буйрак, сут ва простата безлари паренхимаси саратони) ва суяк илигига метастаз;
- миелопролифератив касалликлар, айниқса сурункали миелоид лейкемия;
- сил касаллиги;
- миокард инфаркти;
- қон кетиши;
- гемолитик инқироз;
- сепсис;
- интоксикация;
- шок;
- жисмоний стресс;
- ацидоз ва кома.
Эозинофиллар
Эозинофиллар (Э) - шунингдек, фагоцитик хусусиятларга эга, аммо бу хусусият биринчи навбатда аллергик жараёнда иштирок этиш учун ишлатилади. Улар асосан Иг Э томонидан ҳосил қилинган антиген-антитана комплексини фагоцитлайди.
эозинофиллар:
Катталарда 0,5-5,0%
12 ёшгача бўлган болаларда 0,5-7,0%
12-16 ёш 0,5-6,0%
Ўсиш (эозинофилия) қачон содир бўлади
- аллергик шароитлар (бронхиал астма, аллергик тери лезёнлари, пичан иситмаси);
- гелминтик инвазия (аскаридоз, эчинококкоз, гиардиаз, трихиноз, стренгилоидоз);
- юқумли касалликлар (тикланиш босқичида);
- антибиотиклар киритилгандан кейин;
- коллагенозлар.
Камайтириш (эозинопения) қачон содир бўлади
- ба'зи о'ткир юқумли касалликлар (тиф иситмаси, дизентерия);
- о'ткир аппендицит ;
- сепсис;
- жароҳатлар;
- куйишлар;
- жарроҳлик аралашувлар;
- миокард инфарктининг биринчи кунида.
Базофиллар
Базофиллар (Б) организмдаги яллиғланиш ва аллергик жараёнларда иштирок этади.
Нормада: 0-1%
Базофилларнинг кўпайиши (базофилия) қачон содир бўлади
- аллергик шароитлар;
- қон тизими касалликлари;
- жигарда о'ткир яллиг'ланиш жараёнлари;
- эндокрин касалликлар;
- ошқозон-ичак трактида сурункали яллиг'ланиш;
- ичакнинг ярали яллиг'ланиши;
- лимфогрануломатоз.
Базофилларнинг камайиши (басопения) қачон содир бўлади:
- узоқ муддатли радиация терапияси;
- о'ткир инфекциялар;
- о'пканинг о'ткир яллиг'ланиши;
- гипертироидизм;
- стрессли шароитлар.
Моноцитлар
Моноцитлар (М) - агранулоцитларга таркибига киради. Улар фагоцитар мононуклеар ҳужайралар тизимига киради. Улар танадан ўлик ҳужайраларни, йўқ қилинган ҳужайралар қолдиқларини, денатüрацияланган оқсилларни, бактерияларни ва антиген-антитана комплексларини олиб ташлайди.
Қондаги моноцитларнинг нормал миқдори: 3-11%
Копайганда(моноцитоз) пайдо бўлади
- юқумли касалликлар билан (сил, сифилиз, протозоал инфекциялар);
- қон тизимининг айрим касалликлари билан;
- малигн неоплазмалар билан;
- коллагенозлар билан;
- жарроҳлик аралашувлар пайтида;
- о'ткир шароитлардан кейин тикланиш даврида.
Камайфанда (моноцитопения ёки монопения) содир бўлади:
- глюкокортикоидлар билан даволашдан кейин;
- ог'ир септик жараёнлар билан;
- апластик анемия билан (суяк илиги шикастланиши);
- тукли ҳужайрали лейкемия билан;
- туг'иш пайтида;
- тиф иситмаси билан.
Лимфоцитлар
Лимфоцитлар (Л / Ф) уч хил болади: Т-, Б- ва НК-лимфоцитлар. Улар антигенни таниб олишда иштирок этадилар. Т-лимфоцитлар ҳужайра иммунитети жараёнларида, Б-лимфоцитлар эса гуморал иммунитет жараёнларида иштирок этади. НК-лимфоцитлар (табиий қотиллар ҳиссобланади,инглизча: натурал киллер cелл, НК ҳужайраси) саратон ҳужайралари ва вируслар билан касалланган ҳужайраларга қарши табиий ситотоксикликка эга бо'лган йирик донадор лимфоцитлардир.
Лейкоцитлар формуласида лимфоцитлар миқдори нормалари:
Катталар 19-37%
Болалардаги лимфоцитлар нормаси - нейтрофилларнинг тавсифи - лейкоцитлар формуласининг кроссовери.
Копайганда (лимфоцитоз) пайдо бўлади:
- ог'ир жисмоний меҳнатдан кейин;
- ҳайз пайтида;
- о'ткир юқумли касалликларда (сувчечак, қизилча, ко'к ё'тал);
- вирусли инфекциялар билан (грипп, аденовирус ва ситомегаловирус инфекциялари).
Камайганда (лимфопения) қачон содир бўлади:
- иккиламчи иммунитет танқислиги;
- лимфогрануломатоз;
- ог'ир вирусли касалликлар;
- кортикостероидларни қабул қилиш;
- малигн неоплазмалар;
- сурункали о'пка касаллиги;
- қон айланишининг бузилиши.
Лейкоцитлар индекслари
Лейкоцит (ёки гематологик) индекслари-лейкоцитларнинг турли шаклларини ва баъзи ҳолларда ЭСРни ифодалайди:
- Гаркавй индекси (ИГ = лимфоцитлар / сегментланган нейтрофиллар)[1]
- лейкоцитлар интоксикацияси индекси Я.Я.Калф-Калиф (ЛИИ=(4хмиелоцитлар+3хметамиелоцитлар+2хтаёқчасимон нейтрофиллар+1хсегментядроли нейтрофиллар)х(плазматик ҳужайралар+1)\((моноцитлар+лимфоцитлар)х(эозинофиллар+1))),
- Б.А.Реис модификациядаги ЛИИ. (ЛИИ Реис = (миелоцитлар + метамицелоцитлар + нейтрофиллар + сегментланган нейтрофиллар) / (моноцитлар + лимфоцитлар + эозинофиллер)),
- Интоксикациянинг гематологик индекси (ГПИ). Василев қўшимчалари билан П. ВА. Потейко (ГПИ \у003д ЛИИ × К леи × К ЭСР × К эр × К тром, бу ерда К лей, К ЭСР, К эр ва К тром лейкоцитлар, ЭСР, эритроситлар ва тромбоцитлар сонига мос келадиган коэффициэнтлар бўлиб, улар бўйича аниқланади[2] да берилган жадваллар бойича),
- эндотоксикоз даражасининг ядровий индекси (НАCЕ = (моноцитлар + метамиелоцитлар + нейтрофиллар) / сегментланган нейтрофиллар),
- ядро силжиши индекси (НИС = (миелоцитлар + метамиелоцитлар + нейтрофиллар) / сегментланган нейтрофиллар),
- аллергия индекси (АИ = (лимфоцитлар + 10 × (эозинофиллер + 1)) / (стаб нейтрофиллар + сегментланган нейтрофиллар + моноситлар + базофиллер)),
- Иммунореактивлик индекси (ИИР = (лимфоцитлар + эозинофиллер) / моноситлар). О. Иванов ва бошқалар,
- нейтрофиллар ва моноцитлар нисбати индекси (ИСНМ = миелоцитлар + метамицелоцитлар + нейтрофиллар + сегментланган нейтрофиллар / моноситлар),
- лимфоцитлар ва моноситлар (ЛМЛМ = лимфоцитлар / моноситлар),
- лимфоцитлар ва эозинофиллар (ИСЛЕ = эозинофиллар борлигида лимфоцитлар/эозинофиллар ва ИСЛЕ = эозинофиллар йўқлигида лимфоцитлар),
- эозинофиллар ва лимфоцитлар нисбати индекси (ИСЕЛ = эозинофиллер / лимфоцитлар), бу эозинофилларнинг мавжудлиги ёки йўқлигига боғлиқ эмас;
- лейкоцитлар ва ЭСР нисбати индекси (ИЛСОЭ \у003д (лейкоцитлар × ЭСР) / 100),
- агранулоцитлар ва ЭСР (ИСЛМСЕ = (лимфоцитлар + моноситлар) / ЭСР),
- нейтрофил-лимфоцитлар нисбати (НЛК = (миелоцитлар + метамиелоцитлар + нейтрофиллар + сегментланган нейтрофиллар) / лимфоцитлар),
- лейкоцитлар силжиши индекси (ИЛ = (эозинофиллер + базофиллар + миелоцитлар + метамиелоцитлар + стаб + сегментланган) / (моноцитлар + лимфоцитлар)),
- лимфоцитик-гранулоситлар индекси (ЛГИ = лимфоцитлар × 10 / (эозинофиллер + базофиллар + миелоцитлар + метамиелоцитлар + стаб + сегментланган))[3],
- интоксикация кўрсаткичи (ПИ = (ЛИИ × лейкоцитлар, Г / л × ЭСР, мм / ҳ) / 1000).
Манбалар
- ↑ Гаркави Л. Х., Квакина Е. Б., Уколова М. А. Адаптационные реакции и резистентность организма. — [3-е изд., доп.]. — Ростов-на-Дону, 1990. — 224 С.
- ↑ Васильев В. С., Комар В. И. Интегральные показатели в оценке степени экзогенной интоксикации // Здравоохр. Белоруссии. — 1983. — № 2. — С. 38-40.
- ↑ Мустафина Ж. Г., Краморенко Ю. С., Кобцева В. Ю. Интегральные гематологические показатели в оценке иммунологической реактивности организма у больных с офтальмопатологией // Клин. лаб. диагн. — 1999. — № 5. — С. 47-49.