Лейла Аласгар гизи Маммадбеёва, қизлик фамилияси Зейналова[1] (озарбайжонча: Лейла Əлəсгəр қıзı Мəммəдбəёва; 1909-йил 17-сентябрда туғилган – 1989-йил 4-июлда вафот этган), озарбайжонлик биринчи авиатор аёл[2]. Шунингдек, Кавказорти, Жанубий Европа ва Ғарбий Осиёдаги биринчи учувчи аёл бўлган[3][4].

Лейла Маммадбеёва
Лейла Мəммəдбəёва
Таваллуди 1909-йил 17-сентябр
Вафоти 1989-йил 4-июл (79 ёшда)
Боку, Озарбайжон ССР, Совет Иттифоқи
Касби Авиатор
Мукофотлари „Меҳнатда ўрнак кўрсатганлик учун“ медали
„Ҳурмат белгиси“ ордени

Карераси

Маммадбеёванинг отаси Аласгар Зейналов Озарбайжоннинг кинематография соҳасидаги илғор актёрларидан бири Гусейн Араблинскийнинг амакиваччаси эди[5]. Унинг оиласи санъатга ошно бўлган, шу сабабли Маммадбоева ҳам ўсмирлигида пиано ва тор чалишни ўрганган. 14 ёшида курдаханилик собиқ ер эгаси Баҳром Маммадбеёвга турмушга чиққан. Турмуш ўртоғи кейинчалик Бокудаги Касаба уюшмалари банки бошлиғи лавозимига кўтарилган[5].

Маммадбеёва Боку авиаклубида профессионал учувчи сифатида тайёргарликдан ўтган. 1931-йилда илк марта парвоз қилган. 1932-йилда Москвадаги учувчилар мактабида таҳсилини давом эттирган. 1933-йил 17-март куни Маммадбеёва Москвадаги Тушино аэродромида Поликарпов По-2 самолётидан парашютда сакраб, Совет Иттифоқида Нина Камневадан кейин иккинчи аёл парашютчига айланган. 1934-йилда Маммедбеёва Кавказорти халқлари вакиллари ўртасида ўтказилган парашютдан сакраш бўйича мусобақада ғолиб чиққан. 1941-йилга келиб эса Совет армиясида эскадрон қўмондони лавозимига тайинланган[6].

Маммадбеёва Боку авиаклубида учувчи ва инструктор сифатида фаолиятини давом эттирган. Иккинчи жаҳон урушида иштирок этиш учун унга рухсат берилмаган, чунки ўша пайтда Маммедбеёва тўрт нафар фарзандини тарбиялаётган эди (олти фарзанднинг онаси бўлган). Уруш шароити туфайли Боку авиаклуби ёпилганига қарамай, Маммадбеёва мустақил тарзда планёр ва парашютдан сактраш бўйича курслар ташкил этган. Ушбу курсларда юзлаб жангчи учувчилар ҳамда тахминан 4 000 нафар парашютчини тайёрлаган. Унинг икки нафар шогирди кейинчалик Совет Иттифоқи Қаҳрамони унвонига сазовор бўлган. Маммадбеёва ўзининг 1949-йилда сўнгги парвозини амалга оширган ва 1961-йилга қадар ДОСААФнинг (Мудофаа, авиация ва флотка кўмаклашувчи ихтиёрий жамияти) Боку бўлимида раис ўринбосари лавозимида фаолият юритган[7].

Маммадбеёванинг катта ўғли Фирудин Иккинчи жаҳон урушида иштирок этган, кенжа ўғли Хонлар эса Биринчи Тоғли Қорабоғ урушида учувчи сифатида қатнашган.

Манбалар

  1. ↑ Cонқуэринг тҳе Скиэс. Баку Магазине, #2 (22), Марч–Април 2011; п. 72.
  2. ↑ (русча) Тҳе Проприэтресс оф тҳе Скй Wебархив андозасида хато: |урл= қийматини текширинг. Бўш. бй И.Гадирова. Наш Век. 7 Май 2004. Ретриэвед 6 Жуне 2007
  3. ↑ Тҳе Ливинг Аге… бй Элиаким Литтелл анд Роберт С. Литтелл. Макинг оф Америcа Прожеcт. Литтелл, Сон & Cомпанй, 1934; п. 226-27
  4. ↑ „Висионс оф Азербаижан Магазине ::: Лейла Маммадбеёва - Тҳе Эаст'с Фирст Фемале Флер“ (эн). Висионс оф Азербаижан Магазине. Қаралди: 2024-йил 4-июн.
  5. ↑ 5,0 5,1 Cонқуэринг тҳе Скиэс. Баку Магазине, #2 (22), Марч–Април 2011; п. 72.
  6. ↑ (русча) Тҳе Проприэтресс оф тҳе Скй Wебархив андозасида хато: |урл= қийматини текширинг. Бўш. бй И.Гадирова. Наш Век. 7 Май 2004. Ретриэвед 6 Жуне 2007
  7. ↑ (русча) Тҳе Проприэтресс оф тҳе Скй Wебархив андозасида хато: |урл= қийматини текширинг. Бўш. бй И.Гадирова. Наш Век. 7 Май 2004. Ретриэвед 6 Жуне 2007

Ҳаволалар