Leyla Saz
Лейла Саз (1850-1936) – Усмонли, кейинроқ турк бастакор, шоир ва ёзувчи.
| Лейла Саз | |
|---|---|
 | |
| Таваллуди |
1850 |
| Вафоти |
6.12.1936 Истанбул, Туркия |
| Касби | Бастакор, шоир ва ёзувчи |
| Турмуш ўртоғи | Гиритли Сıррı Паша |
| Болалари | Ведат Тек (ўғли) |
Биография
1850-йилда туғилган, у (кўпинча Ҳеким Исмоил Пошо (Исмоил Пошо табиб) деб аталади) Ҳеким Исмаил Пошонинг қизи эди. Лейла Саз болалигининг кўп қисмини Долмабаҳче саройида император ҳарамида ўтказди. 1876-йилдан бошлаб, у бир италян пианиночидан турк мусиқасини ўрганди. Ўшанда Саз 7 ёшда эди. Шунингдек, франсуз тилидан, кейинроқ эса қадимги юнон тилидан ва илоҳиётдан сабоқ олган. Критлик ёзувчи ва сиёсатчи Элисавет Cонтахаки унга юнон тилини ўргатган [1].
У асли Критдан бўлган Усмонлиларнинг юқори мартабали бошқарувчиси, кейинчалик бош вазир ва ўзига хос шоир]] Гиритли Сирри Пошога турмушга чиқди. Турмуш ўртоғи билан биргаликда у Анадолу ва Болқон бўйлаб саёҳат қилди. 1873-йилда Ведат исмли ўғил туғди. Ўғли Ведат меъмор бўлди. 1895-йилда эрининг вафотидан кейин Саз Истанбулга жойлашди ва Усмонли саройи билан яқин алоқада бўлди.
1895-йилдан бошлаб турк ва Европа мактабларида ўзини шеърият ва мусиқага бағишлади. У пианино сабоқларини олиб, ўз саройидаги сан'ат ва илм аҳлини хурсанд қилди.
Саз шеърлари илк бор 1887-йилда „Муруввет“ аёллар журналида чоп этилган[2]. У шунингдек, „Ханимлара Махсус Газете“ (Аёллар газетаси)нинг ёзувчи штаби бўлган. Унинг уйи, шунингдек, рассомлар, ёзувчилар ва мусиқачилар интеллектуал масалаларни муҳокама қиладиган ва мусиқа ижро этадиган адабий базмхона эди.
У 200 га яқин вокал ва чолғу асарларини, шу жумладан элликдан ортиқ қўшиқларни ижро этган, уларнинг матнлари замонавий романтик шоирлар томонидан ёзилган. Унинг қўшиқлари техникаси кучли, ҳиссий ва Усмонли классик мусиқаси анъаналарига чамбарчас боғлиқдир.
Лейла Хоним насрда ҳам ёзган ва „Султонларнинг император ҳарами: Лейла (Саз) Ҳанимефендининг хотиралари“ номли хотираларини нашр этган бўлиб, унда инглиз тилига таржима қилинган Усмонли саройининг ички ҳаёти ва ҳикоялари аниқ тафсилотлар билан тушунтирилган. Асл хотиралар ва бошқа кўплаб асарлари ҳақида ёзилган асари Усмонлилар қароргоҳида содир бўлган ёнғинда ёниб кетган. Унинг 52 та асари бугунги кунгача етиб келган. Бу асарлар орасида Ҳиcаз оҳангидаги „Севги гулим, тожим“ қўшиғи бор. У мумтоз асарлар билан бир қаторда республиканинг илк йилларида жуда машҳур бўлган „Яслı Гиттим Şэн Гелдим“ мадҳиясининг ҳам бастакоридир.
Лейла Саз 1934-йилда Туркияда Фамилиялар тўғрисидаги қонун доирасида „Саз“ (турк чолғу асбоблари оиласи) фамилиясини қабул қилган. У турк мумтоз мусиқаси анъаналарида бастакор бўлишдан ташқари, умрининг охирларида ёзган хотиралари орқали 19-аср охирида Усмонлилар ҳарамида ги тарихчилар қторидан жой олган.
У 1936-йил 6 декабрда вафот этди ва Истанбулдаги Эдирнекапи шаҳидлар қабристонига дафн қилинди.
Ғарбий композиция
Саз туркий услубдаги мусиқадан ташқари, ҳарамда ғарб анъаналари мусиқасига ҳам дуч келган. Баъзи султонлар ўзи ҳукмронлик қилаётган саройда ғарб мусиқаси ижро этилишини хоҳлай бошладилар. Жумладан, Султон Маҳмуд ИИ европалик созандаларни саройга таклиф қилиб, мусиқа ижро этишини ва ўз саройдаги ижодкорларга дарс беришини сўраган. Шундай шахслардан бири опера бастакорининг укаси Жузеппе Донизетти эди. Сазнинг ғарб классик мусиқаси устози Никогос оға бўлган.
Сноскалар
- Ханум, Лейла (1928 йил 15 январ). "Критдаги болалик саргузаштлари". Яшаш даври. 334 (4322) - 163 орқали.
- Серпил Çакир, Османлı Кадıн Ҳарекети, Истанбул 2011, сс. 66-67.
- "Лейла Саз". ww.истанбулкадинмузеси.орги.
- ↑ Ҳаноум, Леила (15 Жануарй 1928). "Чилдҳоод wандерингс ин Cрете". Тҳе Ливинг Аге 334 (4322). ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_ливинг-аге_1928-01-15_334_4322/паге/162/моде/2уп.
- ↑ Серпил Çакıр, Османлı Кадıн Ҳарекети, İстанбул 2011, сс. 66-67.