Li Baoyu
| Ли Баою Тан сулоласи генерали | |
|---|---|
| Генерал-губернатор | |
|
Мансаб даври 756-йил – 777-йил | |
| Чензҳенг туманининг(陳鄭) губернатори | |
|
Мансаб даври 756-йил – 777-йил | |
| Ҳукмдор | Император Сузонг |
| Зелу тумани (澤潞) губернатори | |
|
Мансаб даври 762-йил – 777-йил | |
| Ҳукмдор | Император Даизонг |
| Лян губернатори | |
|
Мансаб даври 762-йил – 777-йил | |
| Ҳукмдор | Император Даизонг |
| Фенгсянг тумани (鳳翔) губернатори | |
|
Мансаб даври 764-йил | |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
Ан Чонгзҳанг 703-йил Вувей , Ҳекси (Гансу) |
| Вафоти | 777-йил 15-апрел |
| Фуқаролиги | Тан империяси |
| Миллати | Сўғдий |
| Болалари | Ли Зизҳенг |
| Ота-онаси | Ан Зҳонгжинг |
| Қариндошлари | Ан Венченг |
| Унвони |
Сиконг Зуо Пуше (左僕射) |
| Жанглари |
Ан Лушан қўзғолони Пугу қўзғолони |
Ли Баою (хитойча: 李抱玉) (703-йил туғилган–777-йил 15-апрелда вафот этган[1]), нé Ан Чонгзҳанг (安重璋), Ан Баою (安抱玉) номи билан ҳам танилган, расман Лян губернатори Чжаову (涼昭武公), Хитой империясининг Тан сулоласидаги этник сўғдий[2] генерали эди. У Анши қўзғолони пайтида Тан кучларига қўшган ҳиссаси ва кейинчалик Туфанга қарши ғарбий чегарани ҳимоя қилгани билан танилган.
Таржимайи ҳоли
Ан Чонгзҳанг 703-йилда Ву Зетян ҳукмронлиги даврида туғилган. Унинг оиласи асли Парфиядан эди[3], лекин авлодлар давомида Ҳекси минтақасида яшаган ва унинг бобоси Ан(安興貴) Суйдан Танга ўтиш даврида ҳукмронлик учун даъвогарлардан бири бўлган Лян императори Ли Гуйни тахтдан ағдариб ташлаган ва Лян давлатини Танга бирлаштириб, Тан сулоласининг ўрнатилишига катта ҳисса қўшган. Ан оиласи от боқиш қобилияти билан машҳур бўлган ва Ан оиласининг бир қанча аъзолари Тан пойтахти Чанған атрофидаги минтақага кўчиб ўтишган ва олим-мансабдор оилалар билан турмуш қуришган ва адабиёт талабалари бўлишган. Ан Чонгзҳанг эса ғарбий ҳудудларда ўсган ва чавандозлик ҳамда камондан отиш қобилиятига эга бўлган. У ҳаётининг эрта даврида ҳарбий хизматни бошлаган ва тактикага тўла, эҳтиёткор ва содиқ бўлганлиги айтилади. Ву Зетяннинг набираси император Сюанцзуннинг Тянбао даври охирларида(742-756-йилларда) Ан Чонгзҳангнинг армиядаги ютуқлари учун император Сюантзун унга янги исм — Баою („нефрит тутувчи“ деган маънони англатади) исмини берди. Генерал Ан Лушан 755-йилда Фанянда (范陽, замонавий Пекинда) қўзғолон кўтарган ва тез орада янги Ян давлатини ташкил қилган пайтда, Ан Баою(南陽) Нанянгни ҳимоя қилган. Ан Лушан уни Янга бўйсунишга кўндириш учун хабарчилар юборганида, у Ан Лушаннинг хабарчиларини ўлдиради[4][5][6][7].
Император Сузонг ҳукмронлиги даврида
756-йилда Ян қўшинлари Чанғанга яқинлашиб, император Сюанцзунни Чендуга қочишга мажбур қилди. Император Сюанцзуннинг ўғли ва валиаҳд шаҳзода Ли Хен Чендуга отаси билан қочмади, балки Лингвуга қочиб кетди ва у ерда у император деб эълон қилинди (император Сузонг сифатида). Унинг бу ҳаракатини кейинчалик император Сюанцзун тан олди. Император Сузонг Янга қарши урушда қўллаган йирик генераллардан бири Ли Гуангби эди ва Ли Гуангби Ан Баоюни унинг қўл остида хизмат қилишга таклиф қилди. 757-йилда Ан Баою император Сузонга исмни ўзгартиришни сўраб мурожаат қилди: "Сизнинг фуқароингиз Лян префектурасида оиласи билан яшаб келмоқда. Мен исёнкор фуқаро билан бир хил фамилияда бўлишдан уяламан ". Шундан сўнг Император Сузонг унга Ли император фамилиясини берди, шунингдек, ўз уйини Чанғанга ўзгартиришга рухсат берди, бу ўша пайтда катта шараф ҳисобланган. Бу фамилия унинг сўғдлик аждодларига нисбатан ҳам қўлланган, уларнинг барчаси Ан ўрнига Ли фамилияси билан аталган[2].
Ли Баою, шунингдек, Чензҳенг туманининг(陳鄭, штаб-квартираси замонавий Чженчжоу, Хенан шаҳрида жойлашган) ҳарбий губернатори (Жиэдуши) этиб тайинланди. Йил охирида, янги Ян императори Ши Симинг Луоянгни қўлга киритганида (у Чанған билан бирга 757-йилда Тан қўшинлари томонидан қайтариб олинган эди), Ли Гуангби илтимосига биноан, Ли Баою жанубий қалъани Ҳеянг(河陽, Луоянг яқинида)ни, муҳим стратегик позициясини ҳимоя қилди, Ли Гуангбининг ўзи эса марказий қалъани ҳимоя қилган. Ли Баою Ян қўшинининг кучли қамалига қарамай жанубий қалъани ҳимоя қилди ва охир-оқибат Тан кучлари Ян юришини тўхтата олди. Ли Баоюнинг бу ҳиссаси учун у Леченг губернатори этиб тайинланган. Бироқ, 761-йилда амалдор Ю Чаўен Ли Гуангбига босим ўтказиб, Луоянгни қайтариб олишга уриниб кўрганида бу ажойиб муваффақияцизлик билан якунланди. Ли Баою ҳам Хеянгни ташлаб, Зе префектурасига (澤州, замонавий Жинченг, Шанси) қочишга мажбур бўлди. Ўша ерда 762-йилда Ши Симингнинг ўғли ва вориси Ши Чаойи Ли Баоюни қамал қилди, генерал-маёр Гуо Зийи Динггуо армиясини (定國軍) унга ёрдам бериш юборганидан кейин қамал олиб ташланган ва Ли Баою Ян кучларига қарши ҳужум қилиши уларни мағлуб этиш имконини берди[8].
Император Даизонг ҳукмронлиги даврида
Император Сузонг 762-йилда вафот этди ва унинг ўрнига унинг ўғли император Даизонг келди. Император Даизонг Ли Баоюни, Чензҳенг туманидан ташқари, ўша пайтда Ли Баою ўша ерда бўлган Зелу туманининг (澤潞, штаб-квартираси замонавий Чанши, Шанси провинсиясида жойлашган) ҳарбий губернатори этиб тайинлади. У шунингдек, Ли Баоюни Вувей шаҳзодаси этиб эълон қилмоқчи эди, лекин Ли Баою шаҳзода унвонини астойдил рад этди. Бунинг ўрнига император Даизонг уни Лян губернатори қилиб тайинлайди ва унга Сиконг (司空) шарафли унвонини(учта олий даражадаги унвонлардан бири) берди. Кейинчалик 762-йилда Ли Баою Луоянгни қайтариб олиш учун Тан ва Уйғур ҳоқонлиги қўшма юришларида иштирок этди. Луоянг қулаганидан ва Ши Чаойи қочиб кетганидан сўнг, бир қанча Ян генераллари Танга бўйсундилар. Аммо кейин генерал-маёр Пугу Гуаиъэнга Тан томонидан ўз лавозимларида қолишга рухсат берилди. Шундай кейин, Ли Баою ва бошқа Тан генерали Хин Юнжинг(辛雲京), Пугу исён кўтаришни режалаштирган деб гумон қилди ва император Даизонгни бундан огоҳлантирди. Пугу император ҳукумати уни энди муҳим деб ҳисобламаслигидан қўрқарди ва шунинг учун у собиқ Ян генераллари билан иттифоқ тузишни режалаштирди ва охир-оқибат 763-йилда исён кўтарди. Унинг қўзғолони 765-йилга қадар, вафотигача тўхтамади.
763-йилда Туфан қўшинлари Чанғанга тўсатдан ҳужум қилиб, уни эгаллаб олишди ва император Даизонгни Шан префектурасига қочиб кетишга мажбур қилдилар (陝州, замонавий Санменксия, Хенан). Гарчи император Даизонг кўп ўтмай Чанғанга қайтишга муваффақ бўлган бўлса-да, шундан сўнг қочиб кетган Тан аскарлари ва маҳаллий қароқчилар Чанған жанубидаги бешта водийда тўпланиб, талончилик билан шуғулланишган ва Тан маҳаллий ҳукуматлари бунга қарши тура олишмаган. Император Даизонг дастлаб расмий Сюэ Жингхиан(薛景仙)ни қароқчиларни бостириш учун масъул этиб тайинлайди, бироқ Сюэ буни бир неча ой давомида ҳам муваффақиятли бажара олмади. 764-йилда император Даизонг Ли Баоюга Фенгсянг туман (鳳翔, штаб-квартираси замонавий Баожи, Шенси провинсиясида жойлашган) ҳарбий губернатори бўлиш учун қўшимча масъулият юклади ва уни қароқчиларга қарши ҳужумлар учун масъул қилди. Ли Баою биринчи бўлиб қароқчилар бошлиғи Гао(高玉) яширин қароргоҳини аниқлаш учун скаутлардан фойдаланган ва шундан сўнг ўзига бўйсунувчи Ли Чонгке (李崇客) қўмондонлигидаги қўшин томонидан қилинган кутилмаган ҳужум орқали Гаони қўлга олишга муваффақ бўлди. Айтишларича, бир неча кун ичида талончилик тўхтаган. Шунингдек, 764-йилда, яна бир Туфан ҳужуми яқинлашаётганини эшитган император Даизонг Ли Баоюни Гуо билан бирга Туфан қўшинларидан ҳимоя қилиш учун масъул қилади. Ли Баоюнинг Фенгсянда жойлашганлиги сабабли, император Даизонг Ли Баоюнинг амакиваччаси Ли Баозҳенни Зелу ҳарбий губернаторининг ўринбосари этиб тайинлади, шунга қарамай, Ли Баою ҳали ҳам Зелу ҳарбий губернатори бўлишда давом этади, Ли Баозҳен эса ҳақиқий қўмондонлик қилди. 765-йилда Пугу қўзғолони тугаши арафасида Пугуга ёрдам бераётган Уйғур ҳоқонлиги ва Туфан қўшинлари Чанғанга яқинлашганда, Ли Баою Чанғанни ҳимоя қилиш учун чақирилган генераллардан бири эди. Ўша пайтда Пугу касалликдан вафот этганидан сўнг, Гуо Уйғур ҳоқонлиги кучларини чекинишга кўндира олди ва Уйғур ҳоқонлиги кучлари чекинганидан сўнг, Туфан кучлари ҳам чекинишади.
767-йилда Ли Баою император Даизонгга ҳурмат бажо келтириш учун Чанғанга борди. У ўзининг фахрий унвонларидан бири — Зуо Пуше (左僕射, агар у фахрий бўлмаса, ҳукумат ижроия бюроси раҳбарларидан бири бўларди (尚書省, Шангшу Шенг)) истеъфога чиқаришни таклиф қилади. Император Даизонг эса бунга рози бўлди. Шунингдек, Ли Баою Фенгсянг туман қўмондонлигидан истеъфога чиқишни таклиф қилганида, император Даизонг буни рад этади.
770-йилда император Даизонгнинг вазир Юан Зай билан ўша пайтгача ҳаддан ташқари кучли бўлган Ю Чаоэнни ўлдириш ҳақидаги фитнасининг бир қисми сифатида Юаннинг иттифоқчиси Ҳуангфу Вен(皇甫溫)ни Шан туманидан (штаб-квартираси замонавий Санменсия шаҳрида) Фенгсянга, Ли Баою эса Фенгсяндан Шаннан Ғарбий туманига (山南西道, штаб-квартираси замонавий Сиан шаҳрида, Шенси провинсияси, Чанғаннинг жануби-ғарбий қисмида жойлашган) кўчирилди. Ли Баою Фенгсяндан Ғарбий Шаннан пойтахти Чжоужига (盩厔) жўнаб кетаётганида, айтишларича, унинг аскарлари бу ҳаракатдан шунчалик ғазабланганки, улар бир неча кун давомида Фенгсянгни талон-торож қилишган. Император Даизонг ва Юан кўп ўтмай Юни ўлдиргандан сўнг, Хуанфу Шанга кўчирилди ва Фенгсянг Ли Баоюга қайтариб берилди[9]. Йилнинг охирида, Жингюан туман (涇原, штаб-квартираси замонавий Пинглианг, Гансу шаҳрида жойлашган) ҳарбий губернатори Ма Лин (馬璘) унинг тумани армиясини қўллаб-қувватлаш учун жуда камбағал эканлигидан шикоят қилди, император Даизонг Ли Баоюга иккита префектурани Чжен префектураси (鄭州, замонавий Чженчжоуда) ва Йинг префектурасини (潁州, замонавий Хучанг, Хенан) ўз қўмондонлигидан чиқариб ташлаш кераклигини айтди ва Ли Баою шундай қилди. Бу префектуралар кейинчалик Мага берилди.
771-йилда Ли Баою император Даизонгга ариза топшириб, ўзига тегишли бўлган ҳудудларининг бир қисмини бошқа генералга беришини сўради. У масъул бўлган ҳудудлар Туфанга чегарадош ҳудудлар бўлганлигини ҳисобга олиб, агар Туфан бир неча жойларга ҳужум қилса, у унинг ҳудудларига бўладиган барча ҳужумларни қайтара олмаслигини яхши биларди. У Ғарбий Шаннан қўмондонлигидан воз кечишни таклиф қилди. Император Даизонг Ли Баоюнинг унинг бу қарорини қадрлади ва бунга рози бўлди, аммо император Даизонг Ғарбий Шаннанни бошқа генералга бергани ҳақида маълумотлар йўқ[9]. 775-йилда Туфан кейинги босқинларни амалга оширганда, Ли Баою ҳужумни яхши қайтара олади. У 777-йилда вафот этди. У учун император Даизонг мотам тутган ва вафотидан кейин шарафланган.
Ли Баоюнинг " Олд боок оф Танг "даги таржимаи ҳолида у ҳақида шундай изоҳ берилган:
Ли Баою Фенгсянгни ўн йилдан кўпроқ вақт давомида ҳимоя қилди. У ваҳшийларни мағлуб эта олмаган бўлса-да, зўравонликни тақиқлаб, одамларга тасалли берди ва замондошлари томонидан кўп мақтовларга сазовор бўлди.
Сулола
- Ан Би Шимолий Чжоу сулоласига хизмат қилган.
- Анлуо Чжоу сулоласига хизмат қилади кейинчалик Суй сулоласининг Шизҳоу ва Гуиханг губернатори.
- Ан Хин Гуи Чангъан шаҳрида Тан сулоласига хизмат қилган.
- Ан Ҳенг Ан
- Ан Венченг
- Ан Зҳонгжинг (661-726) Зуо Сию қўмондони, Хеди шаҳри Жиэдушисининг элчиси ўринбосари, Линтао ҳарбий элчиси ва Шанчжоу губернатори қўлига ўтган.
- Ан Баою (Ли Баою)
- Ли Зизҳенг
- Ли Зонг
- Ли Жианг
- Ли Ху[10]
- Ли Зизҳенг
- Ан Баою (Ли Баою)
- Ан Зҳонгжинг (661-726) Зуо Сию қўмондони, Хеди шаҳри Жиэдушисининг элчиси ўринбосари, Линтао ҳарбий элчиси ва Шанчжоу губернатори қўлига ўтган.
- Ан Венченг
- Ан Ҳенг Ан
- Ан Хин Гуи Чангъан шаҳрида Тан сулоласига хизмат қилган.
- Анлуо Чжоу сулоласига хизмат қилади кейинчалик Суй сулоласининг Шизҳоу ва Гуиханг губернатори.
Манбалар
- ↑ „中央研究院“. 2022-йил 10-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-июн.
- ↑ 2,0 2,1 Ҳоwард, Мичаэл C., Транснатионалисм ин Анcиэнт анд Медиэвал Соcиэтиэс, тҳе Роле оф Cросс Бордер Траде анд Травел, МcФарланд & Cомпанй, 2012, п. 135.
- ↑ Неw Боок оф Танг, вол. 75.„Арчивед cопй“. 2009-йил 19-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 7-феврал.„Арчивед cопй“. 2008-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 13-сентябр.
- ↑ „Эски Танг китоби“132-жилд
- ↑ „Янги Танг китоби“75 Б-жилд
- ↑ „Янги Танг китоби“ 138-жилд
- ↑ „Зизҳи Тонгжиан“ 221-жилд
- ↑ „Зизҳи Тонгжиан“, вол. 222.
- ↑ 9,0 9,1 Зизҳи Тонгжиан, вол. 224.
- ↑ „Янги Тан китоби Ли Баоюнинг таржимайи ҳоли“ "Тўлиқ Танг Вен" Ли Баою Ан Хинггуининг невараси. Бу „Таннинг Янги китоби, Вувей Лининг жадвали “ дан.