Lidia Gueiler
Лидиа Гуэилер Тежада (1921-йил 28-август – 2011-йил 9-май) – боливиялик сиёсатчи, 1979-йилдан 1980-йилгача вақтинчалик Боливиянинг 56-президенти лавозимида фаолият юритган. Лидиа Гуэилер Боливиянинг биринчи аёл давлат раҳбари ва Америка тарихидаги иккинчи аёл давлат раҳбари (биринчиси 1974–1976 йилларда Аргентина президенти Изабел Перон) бўлган.
| Лидиа Гуэилер | |
|---|---|
Лидиа Гуэилер Тежада | |
|
Гуэилер 2009-йил январда | |
| 56-Боливия Президенти | |
|
Мансаб даври 16-ноябр 1979-йил – 17-июл 1980-йил | |
| Аввалгиси | Алберто Натусч |
| Кейингиси | Луис Гарcíа Меза |
| Депутатлар палатаси президенти | |
|
Мансаб даври 4-август 1979-йил – 16-ноябр 1979-йил | |
| Бош вазир | Виктор Орбáн |
| Ўтмишдоши | Жорге Рíос Гамарра |
| Вориси | Жосé Зегарра Cерруто |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
Лидиа Гуэилер Тежада 28-август 1921-йил Cочабамба, Боливия |
| Вафоти |
9-май 2011-йил (89 ёшда) Ла Паз, Боливия |
| Сиёсий партияси | Чап қанот миллатчилик инқилобий партияси |
| Болалари | Марíа Тереса |
| Онаси | Рақуэл Тежада |
| Отаси | Моисéс Гуэилер |
| Қариндошлари |
Жосé Луис Тежада Сорзано (амакиси) Рақуэл Wелч (амакиваччаси) Луис Гарcíа Меза (амакиваччаси) |
| Мукофотлари |
|
| Имзоси |
|
Лидиа америкалик актриса Рақуэл Wелчнинг амакиваччаси бўлган[1].
Биографияси
Гуэилер 1921-йилда Боливиянинг Cочабамба шаҳрида туғилган. Унинг отаси Германиядан келган муҳожир Моисéс Гуэилер Грунеwелт ва онаси боливиялик Рақуэл Тежада Алборноз бўлган[2]. Гуэилер Cочабамба Американ институтида бакалавр даражасини олган[3]. 1940-йилларда у Боливиянинг Мовимиэнто Наcионалиста Револуcионарио – МНР (Инқилобий миллатчилик ҳаракати) партиясига қўшилган. Ушбу партия 1952-йилдаги Миллий инқилоб натижасида ҳокимият тепасига келганида, Гуэилер Боливия Конгрессининг аъзоси бўлиб, 1956-йилдан 1964-йилгача шу лавозимда ишлаган. 1964-йилда МНР генераллар Барриэнтос ва Овандо томонидан ҳокимиятдан ағдарилганидан кейин Гуэилер чет элга сургун қилинган. Кейинги ўн беш йилни мамлакатдан ташқарида ўтказиб Хуан Лечиннинг чап қанот инқилобий партиясига қўшилган. Гуэилер, шунингдек, ушбу партиянинг вице-президенти ҳам бўлган[4].
1979-йилда Боливияга қайтиб келгач, Гуэилер яна Конгрессга номзодини қўйиб, президент Виктор Паз Эстенссорининг МНР иттифоқидаги элчиси сифатида Боливия Депутатлар палатаси (Боливия Конгрессининг қуйи палатаси) президенти этиб сайланди.
1979-йилги сайловларда президентликка номзодлардан ҳеч бири керакли 50% овозни ололмаганлиги сабабли, ким президент бўлиши кераклигини Конгресс белгилаши керак бўлди. Ажабланарлиси, қанча овоз тўпланмасин, келишувга эришиб бўлмади. 1979-йил август ойида 1980-йилда янги сайловлар ўтказилгунга қадар Боливиянинг вақтинчалик президенти этиб тайинланган доктор Wалтер Гуэваранинг лавозимини Боливия Сенати Президенти лавозимига ўзгартириш таклиф этилди. Кўп ўтмай, генерал Алберто Натусч бошчилигидаги ҳарбий тўнтариш натижасида Гуэвара лавозимини йўқотди. Бироқ Натусчнинг давлат раҳбари бўлишига Хуан Лечиннинг йирик Марказий Обрера Боливия ташкилоти ишчилари иш ташлаши шаклида аҳоли қаршилик кўрсатган. Охир-оқибат, Натусч Боливия Сенатини атиги ўн олти кун бошқаришга муваффақ бўлган, шундан сўнг у ҳокимиятдан воз кечишга мажбур бўлган. Науцчнинг Конгрессдан олган ягона имтиёзи бу Гуэваранинг президентлик лавозимини қайта тикланишига йўл қўймаслик ҳақидаги ваъда бўлган.
Президентлик фаолияти
Юқоридаги шарт қабул қилингач, Конгресс қуйи палатасининг ўша пайтдаги раҳбари Лидиа Гуэилер янги вақтинчалик президент лавозимига тайинланган.
Президент сифатида Гуэилерга 1980-йил 29-июнда бўлиб ўтган янги сайловларни ўтказиш вазифаси топширилган.
Ҳарбий тўнтариш
Сайловда ғолиб бўлганлар парламентдаги ўрнини эгаллашидан олдин, Гуэилернинг амакиваччаси генерал Луис Гарcиа Меза Тежада ҳарбий тўнтариш уюштириб мамлакатни қўлга олган. Шундан кейин Гуэилер мамлакатни тарк этган ва 1982-йилда диктатура қулагунча Франсияда яшаган.
Кейинги фаолияти
Кейинчалик Гуэилер ўз мамлакатига асосан дипломатик соҳада хизмат қилган, аввалига Боливиянинг Колумбиядаги, кейин Ғарбий Германиядаги элчиси этиб тайинланган. Кейинчалик Жаиме Пазнинг „Мовимиэнто де Изқуиэрда Револуcионариа“ ҳаракатига қўшилган ва Боливиянинг Венесуэладаги элчиси этиб тайинланган (1989).
Гуэилер ҳаёти давомида Боливиянинг турли феминистик ташкилотлари аъзоси бўлган. Бундан ташқари, у 1960-йилда Ла мужер й ла револуcиóн („Аёл ва инқилоб“) ва 2000-йилда „Ми пасиóн де лидереса“ („Менинг раҳбарлик иштиёқим“) номларида нашр этилган иккита автобиографик китоб муаллифи. Гуэилер 2005-йилги президентлик сайловида Эво Моралес номзодини қўллаб-қувватлаган.
2009-йил июн ойида Гуэилер Боливиядаги Инсон ҳуқуқлари жамғармасининг фахрий президенти этиб тайинланган.
У бир қанча мукофотлар, жумладан, Анд Гранд Хоч кондори ордени ва 1979-йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Йил аёли мукофоти соҳиби бўлган[3].
Ўлими
2011-йил 9-майда Гуэилер узоқ давом этган касалликдан сўнг Ла-Пасда 89 ёшида вафот этган[5][1].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Адиóс а ла эхпресидента“. Ла Опиниóн (Боливиа) (2011-йил 10-май). 2020-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-октябр.
- ↑ Cреспо, Алфонсо. Лйдиа - "Лйдиа Гуэилер Тежада, ҳижа легíтима де Моисéс Гуэилер, наcидо эн Алеманиа, й де доñа Рақуэл Тежада Алборноз, дама cочабамбина", 1999. ИСБН 9788489891449. Қаралди: 2019-йил 31-декабр.
- ↑ 3,0 3,1 Киннеар, Карен. Wомен ин Девелопинг Cоунтриэс: А Референcе Ҳандбоок. АБC-CЛИО, 2011 — 155-бет. ИСБН 978-1598844252.
- ↑ Cреспо Родас, Алфонсо. Лйдиа: уна мужер эн ла ҳисториа. Ла Паз: Плурал Эд, 1999. п. 121
- ↑ Лидиа Гуэилер Тежада: Политиcиан wҳо беcаме онлй тҳе Wестъс сеcонд фемале пресидент
Ҳаволалар
- Лидиа Гуэилер ҳақидаги газета нашрлари (Wайбаcк Мачине сайтида 2024-06-13 санасида архивланган)