Лилиум лонгифлорум (японча: テッポウユリ, Теппōюри), Пасха нилуфари номи билан танилган, Тайван ва Рюкю ороллари (Япония) учун эндемик тур ҳисобланади. Тайванда яқин ўтмишгача Лилиум формосанумдан турли хил Пасха гулдасталари учун фойдаланилган. Бу пояси илдиз отган нилуфар 1 метр гача ўсади. Унда бир нечта ташқи томонга қараган карнайга ўхшайдиган, оқ, хушбўй гуллари мавжуд.

Лилиум лонгифлорум
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Бир уруғпаллалилар
Лилиалес
Лоладошлар
Лилиоидеаэ
Лилиэаэ
Лилиум
Л. лонгифлорум
Бинар номи
Лилиум лонгифлорум

Хусусиятлари

Ўсимликлар бўйи 50 cентиметр (20 ин) дан 1 метргача ўсади. Уларнинг узун овал барглари бор барг томирлари горизонтал йўналган. Апрелдан июнгача гуллайди поянинг тепасида доғсиз оқ гуллар ҳосил бўлади. Пояси силиндрсимон шаклга эга, диаметри тахминан 5 cентиметр (2.0 ин) га тенг.

Култивация

Унинг хилма -хиллиги, Л. лонгифлорум вар. Рюкю оролларида ўсадиган эксимиумдан баландроқ ва кучлироқдир. Табиатда у тартибсиз гуллаш даврларига эга ва бу этиштиришда фойдаланилади, бу уни Пасха каби муайян даврларда гуллаш учун мажбурлаш имконини беради. Бироқ, уни янада кенгроқ вақт давомида гуллаш учун индукция қилиш мумкин. Бу нав баъзан Бермуда гулдасталари деб ҳам аталади, чунки у Бермуда кўп ўстирилган.

Лилиум лонгифлорум „Пушти-жаннат“

Лилиум лонгифлорум Пасха гулфасталари сифатида танилган, чунки Христианликда у Масиҳнинг тирилишининг рамзи ҳисобланади[1][2]. Исонинг Ўзи гулга ишора қилганидек, „нилуфар черковда доимо ҳурматга сазовор бўлган“ ва шундай деган эди: „Лилияларнинг қандай ўсишига эътибор беринг: улар меҳнат қилмайди, йигирмайди; ва мен сизга айтаманки, Сулаймон бутун улуғворлиги билан. Уларнинг бирига ўхшаб ўралган эмас эди“ (Луке 12:27)[3]. Бундан ташқари, тақводор афсонага кўра, "Исонинг ўлими ва тирилишидан сўнг, бу гўзал гулларнинг баъзилари Гецемания боғида ўсаётгани топилган, у ерда Исо хочга михланишидан олдин кечаси ибодат қилган. Афсонага кўра, бу гуллар Исо ибодат қилганда тер томчилари тушган жойда ўсиб чиққан[4][5]. Кўпгина насроний черковларида, канцел Пасха мавсуми давомида Пасха гулдасталари билан безатилган[6][7]. 1900-йилларнинг бошларида Миссис Хонимнинг „Пасха гулдасталари“ номли шеър ҳам ёзган.

1890-йиллардан 1920-йилларнинг бошларигача Бермудадан Ню-Ёркка гуллар экспорти ривожланган. Бермуд гулларига касаллик таъсир қилди: буни Лоуренс Огилви аниқлаган. 1903-йилда УСДА қишлоқ хўжалиги тадқиқотлари хизматлари (АРС) касалликдан холи ўсимлик материаллари ва уруғларини тарқатишни бошлади. Агентлик наслчилик дастурини ҳам бошлади ва 1929-йилда биринчи кичик навлардан бирини тувакда этиштириш учун чиқарди[8]. УСДА саъй-ҳаракатларидан олдин, нилуфар гуллар асосан 1940-йилларга қадар Япониядан олиб келинган. Пеарл Ҳарборга қилинган ҳужум ва Пасха гуллари Қўшма Штатларда жуда қимматли бўлганидан кейин гулларини этказиб бериш тўсатдан тўхтатилди.

Ҳозирги вақтда Шимолий Америкада ишлатиладиган деярли барча Пасха нилуфар гуллари Калифорниянинг шимоли-ғарбий қисмида ва Орегоннинг жануби-ғарбий қисмида, хусусан, Смит-Ривер шаҳрида (Калифорния) қирғоқ бўйида ўстирилади.

Кимё

Пасха замбаклари стероид гликозидларнинг бойдир[9]. Бундан ташқари, 3,6'-диферулоилсукроз каби заҳарни ўз ичига олади[10].

Токсиклик

Л. лонгифлорум мушуклар учун токсикдир[11][12]. Заҳарланишнинг ҳақиқий механизми аниқланмаган, аммо у буйракнинг ўткир шикастланишига олиб келиши мумкин бўлган буйрак тубулали эпителийсига (буйрак моддасини ташкил этувчи ва сийдик чиқариш, тўплаш ва ўтказиш) зарар этказишни ўз ичига олади. Нилуфарнинг бирон бир қисмини, шу жумладан жунга сурилган гулчангни ялаб олган гумон қилинган ҳар қандай мушук учун шошилинч равишда ветеринария ёрдамига мурожаат қилиш керак[13].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Cоллинс. „Эастер Лилй Традитион анд Ҳисторй“. Тҳе Гуардиан (19-апрел 2014-йил). — „Тҳе Эастер Лилй ис сймболиc оф тҳе ресурреcтион оф Жесус Чрист. Чурчес оф алл деноминатионс, ларге анд смалл, аре филлед wитҳ флорал аррангеменц оф тҳесе wҳите флоwерс wитҳ тҳеир трумпет-лике шапе он Эастер морнинг.“. Қаралди: 20-апрел 2014-йил.
  2. ↑ Счелл, Станлей. Эастер Cелебратионс. Wернер & Cомпанй, 1916 — 84-бет. „Wе ассоcиате тҳе лилй wитҳ Эастер, ас пре-эминентлй тҳе сймбол оф тҳе Ресурреcтион.“ 
  3. ↑ Соарес, Тҳеодоре Гералд. Тҳе Wеэк оф Оур Лорд'с Пассион. Ҳопе Публишинг Cомпанй, 1907 — 210-бет. Қаралди: 20-апрел 2014-йил. „Тҳе лилй ҳас алwайс беэн ҳигҳлй регардинг ин тҳе Чурч. Жесус саид "Cонсидер тҳе лилиэс." Тҳе wҳите лилй ис тҳе сймбол оф пуритй. Тҳере ис а пеcулиар фитнесс ин тҳе чоиcе оф тҳис флоwер ас ан Эастер эмблем. Иц булб ис ҳидден ин тҳе эартҳ, анд wаиц тҳе cоминг оф тҳе Эастер сеасон то спринг фортҳ анд блоссом. Беаутифул ин ицелф ит ис стилл море беаутифул ин иц саcред сигнифиcанcе.“ 
  4. ↑ Ҳафер, Тодд. Эастер А то З. Ҳаллмарк Cардс, Инcорпоратед, 2006 — 17-бет. ИСБН 9781595301079. Қаралди: 20-апрел 2014-йил. „Эастер лилиэс аре, перҳапс, тҳе мост фамоус ҳолидай флоwерс оф алл тиме. Сометиме афтер Жесус' деатҳ анд ресурреcтион, соме оф тҳесе беаутифул флоwерс wере фоунд гроwинг ин тҳе Гарден оф Гетҳсемане, wҳере Жесус wент то прай тҳе нигҳт бефоре Ҳис cруcифихион. Легенд ҳас ит тҳат тҳесе флоwерс спрунг уп wҳере дропс оф Жесус' сwеат фелл ас ҳе праед анд беcаме верй сад абоут wҳат wас ҳаппенинг то Ҳим.“ 
  5. ↑ Сwенсон, Аллан А.. Флоwерс оф тҳе Библе: Анд Ҳоw то Гроw Тҳем. Кенсингтон Публишинг Cорпоратион, 2002 — 182-бет. ИСБН 9780806523149. Қаралди: 20-апрел 2014-йил. „Чристиан традитион алсо сайс тҳат лилиэс wере фоунд гроwинг ин тҳе Гарден оф Гетҳсемане афтер Чрист'с агонй.“ 
  6. ↑ Лутҳер Леагуэ Ревиэw: 1936-1937. Лутҳер Леагуэ оф Америcа, 1936. „Тҳере wере Эастер лилиэс эверйwҳере, он тҳе платформ ин Сундай Счоол, анд тҳе чурч wас фулл оф тҳем, ароунд тҳе орган, алонг тҳе чанcел раил, инсиде тҳе чанcел, тҳе wҳоле фронт оф тҳе чурч сеэмед фулл оф тҳем.“ 
  7. ↑ Франклин, Эстелле Эва. Ҳоме Сcиэнcе Магазине. Ҳоме Сcиэнcе Публишинг Cомпанй, 1906 — 550-бет. „Тҳе Эастер лилй, тҳе эмблем оф тҳе Чристиан чурч фор cентуриэс, ис пробаблй море ларгелй усед фор деcоратион оф алтар анд шрине тҳроугҳоут тҳе cивилизед wорлд, ин тҳе фестивал оф тҳе Ресурреcтион, тҳан алл отҳер флоwерс cомбинед.“ 
  8. ↑ „А Бриэф Ҳисторй оф Эастер Лилиэс анд тҳе Роле оф тҳе Белцвилле Агриcултурал Ресеарч Cентер“. УСДА-АРС.
  9. ↑ Мунафо, ЖП; Гианфагна, ТЖ (2011). „Қуантитативе аналйсис оф стероидал глйcосидес ин дифферент органс оф Эастер лилй (Лилиум лонгифлорум Тҳунб.) бй ЛC-МС/МС“. Ж Агриc Фоод Чем. 59-жилд, № 3. 995–1004-бет. дои:10.1021/жф1036454. ПМИД 21235207.
  10. ↑ Шояма, Юкиҳиро; Ҳатано, Кожи; Нишиока, Ицуо; Ямагиши, Такаши (1987). „Пҳенолиc глйcосидес фром Лилиум лонгифлорум“. Пҳйточемистрй. 26-жилд, № 11. 2965-бет. дои:10.1016/С0031-9422(00)84572-0.
  11. ↑ Лангстон CЕ (Жануарй 2002). „Аcуте ренал фаилуре cаусед бй лилй ингестион ин сих cац“. Ж. Ам. Вет. Мед. Ассоc. 220-жилд, № 1. 49–52, 36-бет. дои:10.2460/жавма.2002.220.49. ПМИД 12680447.
  12. ↑ Ҳалл Ж (1992). „Непҳротохиcитй оф Эастер Лилй (Лилиум лонгифлорум) wҳен ингестед бй тҳе cат“. Проc Анну Меэт Ам Вет Инт Мед. 6-жилд. 121-бет.
  13. ↑ „Лилй поисонинг ин cац – Вет Ҳелп Диреcт Блог“ (2-май 2010-йил). 2013-йил 2-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-июн.

Қўшимча ўқиш

Ҳаволалар