Lilium martagon
Лилиум мартагон, мартагон нилуфар ёки Турк қалпоқли нилуфар, Евроосиёда ўсувчи пиёзгулларнинг бир тури. У Португалия шарқидан Европа ва Осиёдан Мўғулистонгача узоқ шарқгача чўзилган ҳудудда тарқалган[1][2][3][4][5][6][7][8].
| Лилиум мартагон | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Бир уруғпаллалилар | |
| Лилиалес | |
| Лилиаcеаэ | |
| Лилиоидеаэ | |
| Лилиэаэ | |
| Лилиум | |
Л. мартагон
| |
| Бинар номи | |
| Лилиум мартагон | |
| Синонимлар | |
|
Сйнонймй
| |

Тавсиф
У пояси илдизли, бўйи 1-2 метрга етади. Гулнинг ранги одатда пушти-бинафша рангда, қора доғлари бор, лекин жуда ўзгарувчан бўлиб, оқдан қора ранггача ўзгариб туради. Гуллар хушбўй. Ҳар бир ўсимликда кўплаб гуллар пайдо бўлади ва катта ёшли ўсимликларда 50 тагача гул бор. Яшил поялари бинафша ёки қизил рангга бўялган бўлиши мумкин, барглари эса 16 cентиметр (6.3 ин)) эллиптик ва тескари лансолат шаклида бўлади. остида узун ва кўпинча майин тукли[9][10].
Турлари
Фақат иккита тур Жаҳон назорат рўйхати томонидан тан олинган[11].
- Лилиум мартагон вар. мартагон — Португалиядан Мўғулистонга
- Лилиум мартагон вар. пилосиусcулум Фрейн — Россия, Қозоғистон, Шинжон, Мўғулистон
Култивация
Боғдорчилик бўйича у пиёзгуллар туркумига киради (ҳақиқий турлар).
Бу ўсимлик[12]Қироллик боғдорчилик жамиятининг боғдаги хизматлари учун мукофотига сазовор бўлди[13].
Лилиум мартагон Л. ҳансонии билан дурагайлаш 19-аср охирида Англиянинг Ҳерефорд шаҳридан РО Бекхаус хоним томонидан амалга оширилган[14].
-
Лилиум мартагон
-
Лилиум мартагон
-
Турк қалпоқли нилуфар (Лилиум мартагон)
Исм
Турк қалпоқли нилуфар номи, шунингдек, бир қатор бошқа турларга нисбатан қўлланади, гулбаргларнинг характерли рефлексли шаклидан келиб чиқади[15]. Мартагоннинг бинар номининг келиб чиқиши ноаниқ[16]. Бир олим (ЖW Редҳоусе (1892)) бу сўз мāртагāн — Султон Муҳаммад томонидан қабул қилинган салланинг ўзига хос тури сифатида Усмонли туркийларидан келиб чиққан, деган фикрни илгари сурган[17] . Бироқ бу сўз ҳозирги туркий тилда учрамайди.
Токсиклик
Мушуклар
Лилиум мартагон, кўпчилик мушуклар учун жуда заҳарли бўлиб, кўпинча ўлимга олиб келадиган буйрак этишмовчилигига сабаб бўлади[18][19][20]. Мушуклар ташриф буюрадиган уй хўжаликлари ва боғларга бу ўсимликни сақлаш ёки қуритилган гулларни мушук суйкалиши мумкин бўлган жойга қўймаслик тавсия қилинади. Шубҳали ҳолатлар шошилинч ветеринар ёрдами зарур[21]. Фаоллаштирилган кўмир ва қусиш билан тез даволаш сўрилган токсин миқдорини камайтириши мумкин. Томир ичига кўп миқдорда суюқлик юбориш буйраклар шикастланишини камайтириши мумкин[21].
Манбалар
- ↑ „Wорлд Чеcклист оф Селеcтед Плант Фамилиэс: Роял Ботаниc Гарденс, Кеw“.[сайт ишламайди]
- ↑ Алтервиста Флора Италиана, Гиглио а турбанте, Cоммон Турк’с Cап Лилй, Лилиум мартагон Л. инcлудес манй cолор пҳотос плус Эуропеан дистрибутион мап
- ↑ Флора оф Чина, Вол. 24 Паге 137 新疆百合 хин жианг баи ҳе Лилиум мартагон вар. пилосиусcулум Фрейн, Оэстерр. Бот. З. 40: 224. 1890.
- ↑ Тутин, Т.Г. & ал. (эдс.) (1980). Флора Эуропаэа 5: 1-452. Cамбридге Университй Пресс.
- ↑ Давис, П.Ҳ. (эд.) (1984). Флора оф Туркей анд тҳе Эаст Аэгеан Исландс 8: 1-632. Эдинбургҳ Университй Пресс, Эдинбургҳ.
- ↑ Cзерепанов, С.К. (1995). Васcулар Планц оф Руссиа анд Аджаcент Статес (Тҳе Формер УССР): 1-516. Cамбридге Университй Пресс.
- ↑ Грубов, В.И. (2001). Кей то тҳе Васcулар Планц оф Монголиа 1: 1-411. Сcиэнcе Публишерс, Инc. Энфиэлд, УСА. Плймоутҳ, У.К..
- ↑ Икинcи, Н., Оберприэлер, C. & Гüнер, А. (2006). Он тҳе оригин оф Эуропеан лилиэс: пҳйлогенетиc аналйсис оф Лилиум сеcтион Лириотйпус (Лилиаcеаэ) усинг сеқуэнcес оф тҳе нуcлеар рибосомал трансcрибед спаcерс. Wиллденоwиа 36: 647-565.
- ↑ Чристопҳер Бриcкелл. Тҳе РҲС Энcйcлопедиа оф Гарден Планц. Лондон: Дорлинг Киндерслей, 1996 — 615-бет. ИСБН 0-7513-0436-0.
- ↑ Эуропеан Гарден Флора, 1986.
- ↑ „Wорлд Чеcклист оф Селеcтед Плант Фамилиэс: Роял Ботаниc Гарденс, Кеw“.[сайт ишламайди]
- ↑ „РҲС Плант Селеcтор - Лилиум мартагон“. Қаралди: 2021-йил 16-январ.
- ↑ „АГМ Планц - Орнаментал“. Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй (2017-йил 1-июл). Қаралди: 2018-йил 22-март.
- ↑ Андреw Миколажски, Тҳе Неw Плант Либрарй — Лилиэс, Лоренз Боокс, Аннесс Публишинг Лтд, Неw Ёрк, 1998, п10, ИСБН 1-85967-634-0
- ↑ Аллен Ж Cоомбес. Тҳе Ҳамлйн Гуиде то Плант Намес. Реэд Интернатионал Боокс, 1985 — 118-бет. ИСБН 0-600-57545-4.
- ↑ Ҳаррисон, Лорраине. РҲС Латин фор Гарденерс. Унитед Кингдом: Митчелл Беазлей, 2012. ИСБН 978-1845337315.
- ↑ „мартагон“. Охфорд Энглиш Диcтионарй онлине. ОЭД. Қаралди: 2021-йил 8-ноябр.
- ↑ Фреқуэнтлй Аскед Қуэстионс (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-08-16 санасида архивланган) Но Лилиэс Фор Cац.
- ↑ Фитзгералд, КТ (2010). "Лилй тохиcитй ин тҳе cат". Топ Cомпанион Аним Мед 25 (4): 213–7. дои:10.1053/ж.тcам.2010.09.006. ПМИД 21147474.
- ↑ Турк’с cап лилй ис пуре делигҳт Тҳе Гуардиан.
- ↑ 21,0 21,1 Лилй Поисонинг ин Cац. Пет МД.