Пенсилвания нилуфари ёки даурия нилуфари (лотинча: Лíлиум пенсйлвáниcум) — бир уруғпаллалилар синфи лилиядошлар оиласига мансуб бир паллали гулли ўсимлик тури. Лилия туркумининг Исолирион кенжа туркумига киритилган[1].

Пенсилвания нилуфари
Илмий таснифлашUshbu tasnifni tahrirlash
Олам: Эукариотлар
Тип: Гулли ўсимлик
Синф: Бир уруғпаллалилар
Туркум: Лилиум
Оила: Лилиядошлар
Бинар номи
Лилиум пенсйлваниcум

Номи

Пенсилвания нилуфарлари биринчи марта 1805-йилда Жон Кер томонидан „Лилиум пенсйлваниcум“ номи билан тасвирланган. Кеҳр бу ўсимликка „пенсилваниcум“ номини берди, лекин бу тур Шимолий Америкада табиий равишда ўсмайди. 1809-йилда олим ўсимлик номини Лилиум дауриcум — „Дауриан“ деб ўзгартиришга ҳаракат қилди. Ушбу ном кўплаб адабиётда учрайди. Бироқ, ИCБН маълумотларига кўра, Лилиум пенсйлваниcум номини рад этиш учун ҳеч қандай сабаб йўқ, шунинг учун нилуфар номи ўзгаришсиз қолди. Маҳаллий аҳоли уни Сардана деб ҳам аташади.

Ботаника тавсифи

Баландлиги 1,4 м га етадиган кўп йиллик ўт ўсимлик. Пояси қаттиқ, бурчаксимон, яшил, баъзан жигарранг, оқ рангли тук билан қопланган. пиёзча катта, диаметри 7 см гача, шарсимон, оқ, ўткир қобиқли.

Барглари сони 20-50 та гача, ўсимтасимон, найсимон, узунлиги 18 см, пастки қисми горизонтал, устки қисми пояга ёпишган.

Гуллари тик, бир ўсимликда 1-5 дона, диаметри 12,5 см гача, узунлиги 10 см гача бўлган 6 та гултожибарг бўлаклари бўлиб, улардан учтаси ташқи (сепалс) учта ички қисмида. Тожибарглар қизил-тўқ сариқ, тагида сариқ, бинафша-жигарранг доғлар билан қопланган, силлиқ.

Меваси тухумсимон, бурчаксимон капсула, тепаси яссиланган, тахминан 5х2 см.

Шимолий Америкада Исолирионнинг яна бир тури, Филаделфия нилуфари (Лилиум пҳиладелпҳиcум деб ҳам аталади) баъзан Дауриан нилуфари билан адаштирилади[2][3].

Тарқалиш

Дауриан нилуфар ёввойи табиатда Шарқий Сибир ва Узоқ Шарқда (Россияда — Якутия, Амур вилояти, Хабаровск, Камчатка, Приморск ўлкаси, Сахалин), шунингдек, Хитой, Мўғулистон ва Шимолий Кореяда ўсади.

Қўлланилиши

Ушбу турдаги нилуфар манзарали ўсимлик сифатида кенг ўстирилади. Бир нечта боғ навлари яратилган.

Дауриан нилуфарининг лилиум булбоферум ва доғли нилуфар билан сунъий равишда ўстирилган дурагайлари — Аурантиаcум, Cлотҳ оф Голд, Сенсатион ва Тоттенҳами деб аталади.

Синонимлар

  • Лилиум булбиферум субсп. дауриcум (Кер Гаwл.) Бакер, 1871
  • Лилиум булбиферум вар. wилсонии (Т.Мооре) Бакер, 1873
  • Лилиум cатесбаэи Кунтҳ, 1843, ном. иллег.
  • Лилиум дауриcум Кер Гаwл., 1809
  • Лилиум формосум Лем., 1865
  • Лилиум маcулатум субсп. дауриcум (Кер Гаwл.) Ҳ.Ҳара, 1963
  • Лилиум маcулатум вар. дауриcум (Кер Гаwл.) Оҳwи, 1965
  • Лилиум сачалиненсе Вришcз, 1968
  • Лилиум спеcтабиле Линк, 1821
  • Лилиум умбеллатум ҳорт. эх Бакер, 1875, ном. иллег.
  • Лилиум wилсонии Т.Мооре, 1868

Манбалар