Linda Buck
Линда Броwн Буcк (29-январ 1947-йил, Сиэтл, Вашингтон штати, АҚШ) – америкалик биолог. Ричард Ахел билан бирга 2004-йилда физиология ва тиббиёт бўйича Нобел мукофотига сазовор бўлган, улар ҳид билиш рецепторлари устида иш олиб борган[5][6]. Ҳозирда олима Сиэтлдаги Фред Ҳутчинсон саратон тадқиқот маркази факултетида ишлайди[7].
| Линда Буcк | |
|---|---|
|
Буcк 2015-йилда | |
| Таваллуди |
1947-йил 29-январ[1] Сиэтл, Вашингтон, АҚШ |
| Институтлар |
Фред Ҳутчинсон саратон тадқиқот маркази Вашингтон университети, Сиэтл Ҳоwард Ҳугҳес тиббиёт институти Колумбия университети Ҳарвард университети[2] |
| Тезис сарлавҳаси | Тҳе Эхпрессион оф ИгД анд Лйб-2 бй Мурине Б Лймпҳоcйтес |
| Академик раҳбарлари | Эллен Витетта |
| Машҳур ишлари | Олфаcторй реcепторлар |
| Мукофотлари |
|
| Турмуш ўртоғи | Рогер Брент |
| Веб-сайт | ҳҳми.орг/сcиэнтисц/линда-б-буcк |
Шахсий ҳаёти
Линда Броwн Буcк 1947-йил 29-январ куни Сиэтлда таваллуд топган. Унинг отаси бўш вақтларида турли буюмларни ихтиро қилиш ва ясаш билан шуғулланадиган электротехника муҳандиси бўлса, онаси бўш вақтининг кўп қисмини сўз жумбоқларини ечиш билан ўтказадиган уй бекаси эди[8]. Буcк учта қиз фарзанднинг иккинчиси бўлиб туғилган. Унинг отаси ирландиялик, онаси эса швед миллатига мансуб бўлган[9]. 1994-йилда Буcк биолог Рогер Брент билан учрашишни бошлади. Жуфтлик 2006-йилда турмуш қуришди[10].
Таълими
Буcк 1975-йилда Сеаттледаги Вашингтон университети томонидан психология ва микробиология бўйича бакалавр дипломини олган. У Вашингтон университетининг Нобел мукофотига сазовор бўлган биринчи аёл битирувчиси ҳисобланади[11]. Буcк 1980-йилда Техас университети Жанубий-ғарбий тиббиёт маркази профессори Эллен Витетта раҳбарлигида иммунология соҳасида Фалсафа доктори (Пҳ.Д., АҚШда фан докторига тенг) даражасини олди.
Карера ва тадқиқотлари
1980-йилда Буcк Колумбия университетида Бенвенуто Пернис (1980–1982) раҳбарлигида докторлик ўтказишни бошлади. 1982-йилда Ричард Ахел лабораториясида, шунингдек, Колумбиядаги Саратон тадқиқотлари институтида фаолият юрита бошлади. Жоҳнс Ҳопкинс университетида Сол Снайдернинг гуруҳ тадқиқот мақоласини ўқиб чиққач, Буcк ҳид билиш жараёнини молекуляр даражада хариталаштириб, ҳидларнинг бурун ҳужайралари орқали мияга боришини кузатишга киришди. Буcк ва Ахел ўз тадқиқотларида каламуш генлари билан ишладилар ва 1000 дан ортиқ ҳид рецепторларини кодлайдиган генлар оиласини аниқладилар ва бу топилмаларни 1991-йилда нашр этишди[12][13]. Ўша йили Буcк Ҳарвард тиббиёт мактаби Неуробиология бўлимида ёрдамчи профессор бўлиб, ўз лабораториясини ташкил этди[14]. Бурун томонидан ҳидлар қандай аниқланишини аниқлагандан сўнг, Буcк 1993-йилда турли хил ҳид рецепторларининг киришлари бурунда қандай ташкил этилганлиги ҳақидаги хулосаларини нашр этди[15]. Асосан, унинг асосий тадқиқоти феромонлар ва ҳидларнинг бурунда қандай аниқланиши ва мияда талқин қилинишига қаратилган. Шунунгдек, Буcк Фред Ҳутчинсон саратон тадқиқот марказининг асосий фанлар бўлимининг тўлиқ аъзоси ва Вашингтон, Сеаттле университетида физиология ва биофизика профессори.
Физиология ёки тиббиётда Нобел мукофоти (2004)
1991-йилда Ричард Ахел билан чоп этилган ўзининг муҳим мақоласида Линда Буcк бурундаги ҳид билиш нейронларида жойлашган ҳид берувчи сенсорлар учун юзлаб ген кодларини кашф этди[16]. Ҳар бир рецептор – рецепторга ҳид бириктирилганда ўзгариб турадиган оқсил бўлиб, мияга электр сигналини юборади[17]. Хушбўй ҳидли датчиклар орасидаги фарқлар маълум ҳидлар маълум бир рецептордан сигнал чиқарилишига олиб келишини англатади[18]. Кейин биз рецепторларимиздан келадиган турли хил сигналларни ўзига хос ҳидлар сифатида шарҳлай оламиз[19]. Бунинг учун Буcк ва Ахел ҳид билиш рецепторларини клонлаштириб, уларнинг Г оқсили билан боғланган рецепторлари оиласига мансублигини кўрсатди. Сичқонларнинг ДНКсини таҳлил қилиб, улар сутемизувчилар геномида ҳид билиш рецепторлари учун тахминан 1000 хил ген мавжудлигини тахмин қилишди[20][21]. Ушбу тадқиқот ҳидлаш механизмларини генетик ва молекуляр таҳлил қилиш учун эшикни очди. Ўзларининг кейинги ишларида Буcк ва Ахел ҳар бир ҳид билиш рецепторлари нейрони ажойиб тарзда фақат битта турдаги ҳид билиш рецепторлари оқсилини ифодалашини ва бир хил рецепторни ифодаловчи барча нейронларнинг кириши ҳид билиш лампочкасининг битта ажратилган гломерулуси томонидан тўпланишини кўрсатди.
Мукофотлари
Буcк Олфакция соҳасидаги тадқиқотлар учун Такасаго мукофоти, Унилевер Сcиэнcе мукофоти, Олфактöр тадқиқотлари бўйича Р. Ҳ. Wригҳт мукофоти, Асосий тиббий тадқиқотлардаги таниқли ишлари учун Леwис С. Росенстиэл мукофоти, Перл/УНC Неуросcиэнcе мукофоти ва Гаирднер Фоундатион халқаро мукофоти билан тақдирланган[22]. 2005-йилда олима Америка академиясининг „Голден Плате“ мукофотига сазовор бўлди[23]. Буcк 2003-йилда Миллий фанлар академиясига ва 2006-йилда Тиббиёт институтларига қабул қилинган[24]. Буcк 2008-йилдан бери Америка фан тараққиёти ассоциацияси ва Америка санъат ва фанлар академиясининг аъзоси бўлиб келган[25]. У ҳам табиий фанлар ва тиббиёт бўйича Шоу мукофоти ғолибларини танлайдиган танлов қўмитаси аъзоси. 2015-йилда Буcк Гарвард университети томонидан фахрий доктор унвонига сазовор бўлди ва Қироллик жамиятининг (ФорМемРС) аъзоси этиб сайланди.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Андоза:Wҳўс Wҳо
- ↑ „Фаcц & Фигурес“. Ҳарвард Медиcал Счоол. Ҳарвард Cоллеге. 2013-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 7-ноябр.
- ↑ „Линда Б. Буcк – А Суперстар оф Сcиэнcе“. Суперстарс оф Сcиэнcе. 2014-йил 10-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 11-ноябр.
- ↑ „Др Линда Буcк ФорМемРС, Фореигн Мембер“. Лондон: Роял Соcиэтй. 2015-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 11-ноябр.
- ↑ „Сеcрец оф смелл ланд Нобел Призе“. ББC Неwс (2004-йил 4-октябр). Қаралди: 2012-йил 8-ноябр.
- ↑ „Линда Б. Буcк – Cурриcулум Витаэ, Интервиэw“ (2013-йил 12-январ). 2013-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 11-ноябр.
- ↑ „Линда Буcк Лаб“. Фред Ҳутчинсон Cанcер Ресеарч Cентер. Қаралди: 2015-йил 11-ноябр.
- ↑ „Линда Б. Буcк, ПҳД“. ҲҲМИ.орг. Қаралди: 2016-йил 4-апрел.
- ↑ „Тҳе Нобел Призе ин Пҳйсиологй ор Медиcине 2004“ (эн-УС). НобелПризе.орг. Қаралди: 2023-йил 22-октябр.
- ↑ Бадге, Петер. Нобел Фаcес (эн). Жоҳн Wилей & Сонс, 2008-01-01. ИСБН 9783527406784.
- ↑ „Линда Фаган, '00, такес ҳелм оф У.С. Cоаст Гуард“. УW Магазине — Университй оф Wашингтон Магазине (2022-йил 30-май). Қаралди: 2022-йил 19-октябр.
- ↑ Буcк, Л.; Ахел, Р. (1991). "А новел мултигене фамилй май энcоде одорант реcепторс: а молеcулар басис фор одор реcогнитион.". Cелл 65 (1): 175–87. дои:10.1016/0092-8674(91)90418-Х. ПМИД 1840504. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/cелл_1991-04-05_65_1/паге/175.
- ↑ „Линда Б. Буcк, Пҳ.Д. Биограпҳй – Аcадемй оф Ачиэвемент“. www.ачиэвемент.орг.
- ↑ „Линда Б. Буcк – Аутобиограпҳй“. НобелПризе.орг. Қаралди: 2012-йил 7-ноябр.
- ↑ „Линда Б. Буcк, Пҳ.Д. Биограпҳй – Аcадемй оф Ачиэвемент“. www.ачиэвемент.орг.
- ↑ Бадге, Петер. Нобел Фаcес. Жоҳн Wилей & Сонс, 2008 — 180-бет. ИСБН 9783527406784. Қаралди: 2015-йил 2-декабр.
- ↑ „Линда Б. Буcк – Биограпҳиcал“. Нобелпризе.орг. Тҳе Нобел Фоундатион 2004. Қаралди: 2016-йил 4-апрел.
- ↑ „Линда Б. Буcк – Биограпҳиcал“. Нобелпризе.орг. Тҳе Нобел Фоундатион 2004. Қаралди: 2016-йил 4-апрел.
- ↑ „Линда Б. Буcк – Биограпҳиcал“. Нобелпризе.орг. Тҳе Нобел Фоундатион 2004. Қаралди: 2016-йил 4-апрел.
- ↑ Стеин. „Фиве фаcц абоут Линда Буcк, олфаcторй пионеэр“. Массиве Сcиэнcе (2017-йил 8-сентябр). Қаралди: 2019-йил 12-ноябр.
- ↑ Лёнс. „Тҳе Сеcрец оф Сcент“ (эн). Форбес. Қаралди: 2019-йил 12-ноябр.
- ↑ Wайне, Тиффанй К. (2010). "Линда Б. Буcк". Америcан Wомен оф Сcиэнcе Синcе 1900.
- ↑ „Голден Плате Аwардеэс оф тҳе Америcан Аcадемй оф Ачиэвемент“. www.ачиэвемент.орг. Америcан Аcадемй оф Ачиэвемент.
- ↑ Wайне, Тиффанй К. (2010). "Линда Б. Буcк". Америcан Wомен оф Сcиэнcе Синcе 1900.
- ↑ „Боок оф Мемберс, 1780–2010: Чаптер Б“. Америcан Аcадемй оф Арц анд Сcиэнcес. Қаралди: 2011-йил 7-апрел.