Lingvistik validatsiya
Лингвистик валидация — бу беморлар томонидан тақдим этиладиган натижалар (ПРО) кўрсаткичлари таржимасининг ишончлилиги, консептуал эквивалентлиги ва мазмуний асослилигини ўрганиш жараёни[1].
Методология
Одатда лингвистик валидация — бу таржима қилинган матн когнитив-интервю орқали мақсадли аҳоли ва мақсадли тил гуруҳидаги беморлар иштирокида синовдан ўтказиладиган жараёндир[1]. Масалан, агар ПРО (бемор ҳисоботи) воситаси Даниядаги клиник синовда қандли диабет белгиларини ўлчашга мўлжалланган бўлса, лингвистик валидация интервюлари Данияда яшовчи ва она тили датча бўлган диабетга чалинган беморлар билан ўтказилади.
Ушбу интервю машғулоти саволларнинг мақсадли аҳоли учун мос эканини, аниқ ифодаланганини ва тўғри тушунилганини таъминлайди[2]. Шунингдек, бу машғулот асл матн билан солиштирилганда таржиманинг мазмуний асослилигини исботлаш учун муҳим воситадир. Интервю давомида респондентлар сўровномани тўлдирадилар, сўнгра унинг мазмуни бўйича бир қатор очиқ саволларга жавоб берадилар ва ҳар бир банд нималарни англатишини ўз сўзлари билан тушунтириб берадилар. Шундай қилиб, ушбу когнитив-интервю машғулоти натижалари респондентларнинг таржимани қанчалик тушунганини кўрсатиши керак. Агар асл матндаги маъно нозикликлари таржимада аниқ ифодаланмаган ва респондентлар томонидан тўғри тушунилмаган бўлса, ушбу босқичдан сўнг ўзгартиришлар киритилиши мумкин.
Ушбу жараён, шунингдек, сўровноманинг барча тил гуруҳларидаги мақсадли аҳоли вакиллари томонидан бир хилда тушунилишини таъминлаш орқали таржималарнинг кўп тилли уйғунлигини кафолатлайди. Бу эса, ўз навбатида, олинган миқдорий маълумотларни турли тил гуруҳлари ўртасида ўзаро солиштириш имконини беради.
Лингвистик валидацияни ўтказишнинг муқобил усули — матннинг тушунарлилигини текшириш учун мақсадли аҳоли билан ишлашга ихтисослашган шифокор-мутахассисни жалб қилишдир. Бунда шифокорнинг беморлар гуруҳи томонидан қўлланиладиган одатий терминология ва иборалар ҳақидаги тушунчаси ҳамда билимларидан фойдаланиш мумкин. Бу таржимада ишлатилган сўзлар мақсадли беморлар гуруҳининг ўзлари фойдаланадиган тилда акс этишини таъминлайди. Баъзи томонлар ушбу босқичнинг ўзи ПРО (бемор ҳисоботи) таржимасини тасдиқлаш учун етарли деб ҳисоблашади.
Бироқ, тартибга солувчи органлар, имкон қадар, юқорида айтиб ўтилган мақсадли аҳоли вакиллари билан когнитив-интервю ўтказиш орқали кўрсаткичларни тасдиқлашни афзал кўрадилар. Шифокорлар кўриги эса, одатда, шифокорлар томонидан тўлдириладиган ҳисоботлар учун ёки мақсадли беморлар билан синов ўтказиш ўта муаммоли бўлган алоҳида ҳолатлар учун мўлжалланган (Wилд ва бошқалар, 2005)[3][4].
Баъзи компаниялар, ҳатто жараён беморлар билан интервю ёки шифокор кўригини ўз ичига олмаса ҳам, „Яхши амалиёт тамойиллари“ (Wилд ва бошқалар, 2005) ҳамда Халқаро фармакоиқтисодиёт ва натижаларни ўрганиш жамияти (ИСПОР) ишчи гуруҳи ҳисоботида (Wилд ва бошқалар, 2009) тавсифлангандек, ПРО кўрсаткичларини таржима қилишнинг бутун жараёнига нисбатан „лингвистик валидация“ атамасини қўллайдилар.
Тавсия этилган методология мақсадли тилга мустақил равишда яратилган иккита таржимадан фойдаланади, сўнгра улар ҳар икки таржиманинг энг яхши жиҳатларини ўз ичига олган „мувофиқлаштирилган версия“га бирлаштирилади. Шундан сўнг, мувофиқлаштирилган версия ёки унинг уйғунлаштирилган шакли асл сўровномадан хабари бўлмаган иккита алоҳида таржимон томонидан тескари таржима қилинади. Тескари таржималар таржима қилинган версияга ойна вазифасини ўтайди. Бу эса лойиҳа менежерига таржима қилинган версия асл сўровномадаги тушунчаларни аниқ баҳолаётганини текшириш имконини беради. Ушбу босқич „тескари таржима тақризи“ деб аталади. Идеал ҳолда, бу босқичдан кейин беморлар билан интервю ёки шифокор кўриги ўтказилиши лозим.
ПРО кўрсаткичларини ПCО (беморга йўналтирилган натижалар) билан аралаштириб юбормаслик керак. ПCО — бу муайян беморга хос бўлган масала ва муаммоларни қамраб олувчи сўровномадан фойдаланишдир.
Когнитив интервюни ҳам ўз ичига олган кенг қамровли лингвистик валидация жараёни Фоод анд Друг Администратионга (ФДА) топшириладиган таржималарнинг мазмуний асослилигини исботлаш учун ҳаётий аҳамиятга эга.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 У.С. Департмент оф Ҳеалтҳ анд Ҳуман Сервиcес, Фоод анд Друг Администратион, Cентер фор Друг Эвалуатион анд Ресеарч (CДЕР), Cентер фор Биологиcс Эвалуатион анд Ресеарч (CБЕР), Cентер фор Девиcес анд Радиологиcал Ҳеалтҳ (CДРҲ) "Гуиданcе фор Индустрй - Патиэнт-Репортед Оутcоме Меасурес: Усе ин Медиcал Продуcт Девелопмент то Суппорт Лабелинг Cлаимс" Деcембер 2009
- ↑ Гаwлиcки, Марй C.; Ҳанда, Мелисса; МcКоwн, Шаwн Cорпорате Транслатионс, Инc. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-11-14 санасида архивланган)„Тҳе Лингуистиc Валидатион оф тҳе Лупус Қуалитй оф Лифе (ЛупусҚоЛ) Қуэстионнаире“[сайт ишламайди] 2009
- ↑ Wилд, Грове, Мартин, Эременcо, Мcелрой, Вержеэ-Лоренз, Эриксон, „Принcиплес оф Гоод Праcтиcе фор тҳе Транслатион анд Cултурал Адаптатион Проcесс фор Патиэнт-Репортед Оутcомес (ПРО)Меасурес: Репорт оф тҳе ИСПОР Таск Форcе фор Транслатион анд Cултурал Адаптатион“ (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-04-21 санасида архивланган)Валуэ Ин Ҳеалтҳ Вол 8(2) 2005
- ↑ Wилд, Эременcо, Меар, Мартин, Ҳоучин, Гаwлиcки, Ҳареэндран, Wиклунд, Чонг, вон Малтзаҳн, Cоҳен, Молсен, Мултинатионал Триалс—Реcоммендатионс он тҳе Транслатионс Реқуиред, Аппроачес то Усинг тҳе Саме Лангуаге ин Дифферент Cоунтриэс, анд тҳе Аппроачес то Суппорт Поолинг тҳе Дата: Тҳе ИСПОР Патиэнт-Репортед Оутcомес Транслатион анд Лингуистиc Валидатион Гоод Ресеарч Праcтиcес Таск Форcе Репорт (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-03 санасида архивланган) Валуэ ин Ҳеалтҳ Вол 12(4) 2009