Линус Бенедиcт Торвалдс (туғилган санаси: 1969-йил, 28-декабр Ҳелсинки, Финландия)[1] — финландиялик дастурий та’минот инженери, Линух операцион тизими ядроси (кернел) муаллифи ҳамда Гит бошқарув тизими яратувчисидир. Торвалдс замонавий дастурий та’минот тарихида очиқ кодли ва ҳамжамият билан ишлаб чиқиладиган дастурларнинг асосий фигураларидан бири ҳисобланади.

Линус
Торвалдс
Таваллуди 1969-йил 28-декабр (1969-12-28) (56 ёш)
Финландия, Ҳелсинки
Касби Дастурчи, муҳандис
Бўйи 1,75 cм

Ҳаёти ва Та’лими

Линус Торвалдс 1969-йил 28-декабрда Финляндиянинг Ҳелсинки шаҳрида туғилган. У швед тилида сўзлашувчи финлар оиласида улғайган. Отаси Нилс Торвалдс журналист ва сиёсатчи, онаси Анна Торвалдс эса журналист бўлган. Ёшлигидан аниқ фанлар ва технологияларга қизиққан Торвалдс дастурлаш билан илк бор бобосига тегишли компютер орқали танишган.

1988-йилда у Ҳелсинки университетининг Компютер фанлари факултетига ўқишга киради. Университетда таҳсил олаётган даврида операцион тизимлар ва компютер архитектураси билан чуқур шуғулланади. Кейинчалик у ушбу университетда магистрлик даражасини олган.

Линух операцион тизимининг яратилиши

1991-йилда Линус Торвалдс шахсий компютерлар учун мавжуд бўлган операцион тизимлардан қониқмай, ўз эҳтиёжлари асосида янги тизим яратишга киришади. УНИХ тамойилларига асосланган, бироқ мутлақо мустақил бўлган ушбу лойиҳа кейинчалик Линух ядроси номи билан машҳур бўлди.

Торвалдс Линух ядросининг дастлабки версиясини интернет орқали оммага э’лон қилиб, бошқа дастурчиларни ҳам лойиҳада иштирок этишга таклиф қилди. Очиқ кодли ёндашув туфайли лойиҳа тез сур’атларда ривожланди. 1994-йилда Линухнинг 1.0 расмий версияси тақдим этилди.

Бугунги кунда Линух серверлар, суперкомпютерлар, мобил қурилмалар (жумладан, Андроид), булутли платформалар ва кўплаб ўрнатилган тизимларда кенг қўлланилади.

Гит тизими ва бошқа лойиҳалар

2005-йилда Линус Торвалдс Гит номли тарқатилган версияларни бошқариш тизимини яратди. Ушбу тизим Линух ядросини самарали бошқариш эҳтиёжидан келиб чиққан ҳолда ишлаб чиқилган. Гит тезлиги, ишончлилиги ва мослашувчанлиги туфайли қисқа вақт ичида бутун дунё дастурчилари орасида оммалашди.

Шунингдек, Торвалдс Субсурфаcе номли шўнғиш журнали дастурининг яратувчиларидан бири ҳисобланади. Ушбу дастур сув ости шўнғиш ма’лумотларини қайд этиш ва таҳлил қилиш учун мўлжалланган.

Касбий фаолияти

Линух лойиҳаси кенг миқёсда тан олингач, Торвалдс бир қатор технологик ташкилотларда фаолият юритди. У 1997-йилда Трансмета компаниясида ишлай бошлади. 2003-йилдан бошлаб эса Линухни ривожлантириш билан шуғулланувчи Опен Соурcе Девелопмент Лабс ташкилотига қўшилди. Ушбу ташкилот кейинчалик Линух Фоундатион номини олди.

Ҳозирги кунда Линус Торвалдс Линух ядросининг бош мас’ули бўлиб, кодга киритиладиган асосий ўзгаришларни тасдиқлаш ваколатига эга.

Мукофотлар ва э’тироф

Линус Торвалдс ахборот технологиялари соҳасидаги ютуқлари учун кўплаб нуфузли мукофотлар билан тақдирланган. 2012-йилда у Линух ядросини яратгани учун Милленниум Течнологй Призе мукофотига сазовор бўлди. Шунингдек, у турли халқаро илмий ва технологик жамиятлар томонидан берилган мукофот ва фахрий унвонларга эга. У Шиня Яманака [2] , билан биргаликда Финландия Технология Академияси томонидан о'тказилган 2022-йилда тақдирлаш маросимида Мингйиллик Технология мукофоти билан тақдирланади ва шу билан биргаликда "кенг фойдаланилган Линух ядросига олиб келадиган компютерлар учун янги очиқ кодли операцион тизимни яратгани учун". [3] У, шунингдек, 2024 йилги ИЭЭЭ Cомпутер Соcиэтй Cомпутер Пионеэр мукофоти [4] ва 2023-йилги ИЭЭЭ Масару Ибука Cонсумер Элеcтрониcс мукофоти [5] совриндори ҳам ҳисобланади.

Шахсий ҳаёти

Линус Торвалдс АҚШда истиқомат қилади. У Финляндия ва Америка Қўшма Штатлари фуқаролигига эга. Торвалдс оилали бўлиб, уч фарзанднинг отасидир.

Аҳамияти ва мероси

Линус Торвалдс томонидан яратилган Линух ва Гит технологиялари замонавий рақамли инфратузилманинг ажралмас қисмига айланган. У очиқ кодли дастурий та’минот ривожига асос солган шахс сифатида тан олинади ва унинг ишлари глобал ИТ саноатига чуқур та’сир кўрсатган.

Манбалар