Lisa Patrikeevna
Лиса Патрикеэвна (Тулкининг опаси, Кума-тулки, Лизавета Ивановна[1], Лисавета Ивановна, Лисафя[2]) — рус эртакларининг бош қаҳрамонларидан бири, („Гингербреад“, „Тулки ва чўқинтирган ота“, „Қандай қилиб тулки шерни алдади“, „Тулки опа ва бўри дўст“, „Доя тулки“, „Тулки ва қора гуруч“, „Тулки ва ўрмончи“, „Тулки ва турна“, „Тулки қиз ва Котофей Иванович“ ва бошқалар[3]) шунингдек, украин ва болгар эртаклари қаҳрамони.
Айёр тулки ва ахмоқ бўри ҳақидаги эртаклар кенг тарқалган бўлиб, унда тулки ўз манфаати учун бўрини алдайди. Тулки бошқа ҳайвонларни, (масалан, қуённи) одамларни алдаган эртаклар ҳам бор. Кўп ҳолларда тулки (ёки тулки) айёрлик, ёлғон, худбинликни ифодаловчи салбий қаҳрамондир. Адабий эртакда, фолклор прототипига нисбатан тулки образи юмшоқроқ бўлиб қолган. Масалан, фолклор эртакларида марҳумнинг жасадини кийинтириш учун тулкини ёллаш, кейин уни ейиши мумкин[4].
Айёр Тулки ва ёвуз Бўри ўртасидаги кураш мавзусидаги эртаклар кўпчилик Европа халқларининг фолклорида қадимдан топилган.
Рус тилида тулки тасвири айёр, хушомадгўй, ҳийла-найранг уста қобилиятли одамнинг қиёфасида чиқади[5][6]. „Тулки Патрикеэвна каби“ — улар жуда айёр, айёр одам ҳақида айтишади[7].
Тулкининг зооморфизми замонавий сиёсий оммавий ахборот воситаларида аёл сиёсатчиларга нисбатан жуда фаол қўлланади. Масалан: „Юлия Владимировна (Тимошенко) ишга қабул қилади ва буни профессионал тарзда бажаради. Шундай бурилишлар, шундай Лиса Патрикеэвна — у сизни ўроқ билан ўраб олади ва сиз энди нима учун кирганингизни эслай олмайсиз“- Алексей Венедиктов[3].
Этимология
Тулкининг шахсий исми сифатида отасининг исми Патрикеэвна ҳаракат қилади ва уни узоқ аждодлари — қадимги Литва шаҳзодаси Патрикей билан боғлайди[8].
Тулкининг исми билан эмас, балки отасининг исми билан шахсийлаштирилиши, бу эртак қаҳрамонининг ёш эмаслигини изоҳлайди.
Мақол ва маталлар
- Тулки ҳамма нарсани думи билан қоплайди.
- Тулки Патрикеэвнанинг бошининг тепасида қулоқлари бор (бир оз).
- Тулки етти бўрини етаклайди.
- Олдиндан тулки қидирганда, у орқада.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Парадигматическиэ отношения имен собственних и способи ономастической номинации героэв в фолклорном тексте
- ↑ Отин Е. С. Словар коннотативних собственних имен — Москва; Донеск : А Темп, 2006. — 435 с. — (Филологическиэ словари русского язика). — ИСБН 5-9900358-3-7
- ↑ 3,0 3,1 Сегал Н. А., Сикстова И. А. Зоонимичная лексика как источник метафоризации в медиатекстах (на примере ключевой эдиници лиса)
- ↑ Дранникова Н. В. Сказки о животних // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2001. № 3(5). — С. 61—66.
- ↑ Каримова Р. Х. Семантика зоонимов во фразеологии немеского и русского язиков
- ↑ Булгакова О. А., Красноборова О. А. Зоофразеологизми и зоолексеми как экспликатори язиковой картини мира русского и китайского язиков
- ↑ Никитина М. В. Идея антропоцентричности в народних устойчивих сравнениях
- ↑ „Лиса Патрикеевна“. Большой толково-фразеологический словарь Михельсона. Қаралди: 2022-йил 3-феврал.
Адабиётлар
- Ле роман де Ренарт франсуз ва рус тилларида.
- Тулки ҳақида роман / Пер. Қадимги франсуз тилидан А. Г. Наиман. А. Д. Михайловнинг сўзбоши. — Москва: „Наука“ нашриётининг шарқ адабиётининг асосий нашри, 1987. — 160 б.
- Реинеке тулки. ХВ аср шеъри / Пер. у билан. Л. Гинзбург. — Л.; М.: „Бадиий адабиёт“, 1978. — 269 б.
- Айёр фирибгар Рейнард тулкининг ҳикояси / Пер. инглиз тилидан. Л. Шведова. Кириш. Арт. Н. Горелова. — Санкт-Петербург: „Азбука-классиклар“, 2004. — 192 п.
- „Лиза-Патрикеэвнанинг мохов касаллиги“ / А. М. Введенский, — 1913-йил