Liu Yuxi sahifasining manbasini koʻrish

{{Shaxsiyat bilgiqutisi|portret=刘禹锡像.JPG|tavsif=Statue of Liu Yuxi in [[Baidicheng]]|ismi=Liu Yuxi|asl ismi=劉禹錫|tugʻilgan paytidagi ismi=|tavallud sanasi=772<!--  {{birth date|||}}   -->|tavallud joyi=[[Luoyang]], [[Henan]], China|vafot sanasi={{death year and age|842|772}}|vafot joyi=Luoyang, Henan, China|kasbi=Poet, [[philosopher]], [[essayist]]|turmush oʻrtogʻi=<!-- {{marriage||}} -->|bolalari=|mukofotlari=<!--  {{Awards|award= |year= |title= }} -->|imzo=}}
'''Liu Yuxi'''  (772-842) - [[Tan|Tang sulolasi]] davrida mashhur boʻlgan xitoylik shoir va faylasuf .

== Biografiya ==
Uning ajdodlari [[Hun xoqonligi|Xiongnu]] koʻchmanchi xalq boʻlgan. "Yettinchi avlod" oila boshligʻi Lyu Liang Shimoliy Veyning amaldori boʻlgan ,  u 494- yilda [[Loyan|Luoyangda]] poytaxtni koʻchirgan. Hukumatning sinifikatsiya siyosatiga koʻra, u Xan boʻldi hamda familiyasini Liu sifatida roʻyxatdan oʻtkazdi.

Lyu Yuysining otasi Li Xu An Lushan qoʻzgʻolonidan (755—763) qochish uchun Luoyangni tark etishga majbur boʻladi va Jiaxingga (hozirgi [[Zhejiang|Chjeszyan]] ) ketadi. Yoshligida u Kuaydzi (hozirgi Shaoxing )da ikki taniqli shoir, Chan ( dzen ) rohiblari [[Lingche]]  va Jiaoran  bilan ta'lim olgan .

793- yilda Liu imperator  imtihonidan oʻtadi. Oʻsha paytlarda yana bir boshqa muvaffaqiyatli nomzodlardan biri yana bir buyuk shoir Liu Zongyuan edi. Uning karerasi Lyu Yuxi bilan chambarchas bogʻliq edi.  795- yilda hukumat uni merosxoʻrga tarbiyachi qilib yubordi. Bu voqea esa uning martabali shaxs  boʻlganligining belgisidir. Biroq, 796- yilda otasi toʻsatdan vafot etadi hamda u Yangzhouga qaytishga majbur boʻldi.

Lyu Yuxi [[Guandun|Guangdongdagi]] Lyanchjouga mahalliy gubernator etib tayinlanadi. Keyinchalik, lavozimini pasaytirilib, [[Xunan|Xunandagi]] Langjouga joʻnatildi. Liu Zongyuan xuddi shu viloyatning boshqa shahri [[Yongzhou|Yunchjouga]] yuborildi.

815 - yilda Liu va boshqa Yongzhen islohotchilari poytaxtga chaqirildi. Keyingi yilning boshlarida u poytaxt Changʻanga yetib bordi va  saroy siyosatiga oid kinoyali she'r yozdi;''"Syuandu ibodatxonasining shaftoli gullari'' .

828 - yilda u Changanga tashrif buyuradi va u yerda ''"Syuandu ibodatxonasiga yana tashrif buyurish'' " she'rini yozadi.

.

== She'riyat ==
[[Fayl:20220219_Tomb_of_Liu_Yuxi_01.jpg|thumb| Xinyan, [[Xenan|Xinyan]] shahridagi Liu Yusi qabri]]
Lyu Yuxining  qiziqishlari she’riyatining mavzusida o‘z ifodasini topgan: oddiy insonlarning iqtisodiy va ijtimoiy urf-odatlari va ularning muammolari, xalq musiqasi hamda xalq og‘zaki ijodi, do‘stlik,  tarixiy mavzular va o‘tmish sog‘inchlari kabilar. "Xalq qoʻshigʻi" uslubi bilan boshqalardan ajralib turadi. Uning 700 dan ortiq she'rlari hanuzgacha mavjud boʻlib, ulardan 4 tasi XVIII asrda birinchi marta nashr etilgan [[Sin (sulola)|Qing sulolasining]] klassik ''"Uch yuz Tang she'rlari"'' antologiyasiga kiritilgan.


U zamonaviy 3 ta buyuk shoirning yaqin doʻsti va hamkasbi edi. Bular: Liu, Zongyuan, Xan Yu va [[Bo szyuyi|Bay Juyi]] .

{| cellpadding="5" style="font-size:90%; border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none; margin: 10px 20px;"
| valign="top" width="20" |
| align="left" |
| valign="bottom" width="20" |
|-
| colspan="3" |
|} 

=== Loushi Ming ===
Uning eng mashhur asarlaridan biri “Loushi Ming” , “Olimning kamtarin maskani” nasriy she’rida oddiy bir xonadonda yashash, madaniyat va ilm-ma’rifat bilan toblangan hayot tasvirlangan.









== Falsafa ==
Li Yuxi oʻzining savodxon hamkasbi shoirlar Xan Yu va Liu Zongyuan bilan osmon va yer  ikkiligi haqidagi falsafiy munozaralarda qatnashgan. Xan Yu konfutsiy sifatida jannatni ustun deb bilgan, Liu Zongyuan esa ularni alohida qarashlar deb hisoblagan. {{Manbalar|30em}}

== Adabiyotlar ==

* Chen, Jo-shui (1992): ''Liu Tsung-yuan va T'ang Xitoyda intellektual oʻzgarish, 773-819'', Kembrij: Kembrij universiteti nashriyoti.{{ISBN|0521419646}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0521419646|0521419646]], 49, 57, 58, 60, 67, 68, 70, 72, 73, 76, 111, 117, 119, 121, 186-betlar
* Lim, Chooi Kua [Lin Shui-kao] (1994, 1996): Liu Yuxi tarjimai holi, ''Xitoy madaniyati'', 36.2, 37.1, 115-50, 111-141
* Luo Yuming (Izohlar va Ye Yang tomonidan muqaddima bilan tarjima qilingan), (2011): ''Xitoy adabiyotining qisqacha tarixi 1-jild'', Brill, Leiden, 356-8-betlar
* Richardson, Tori Kliffon Entoni (1994). ''Liu Pin-k'o chia-hua lu ("Variosning maslahatchisi Lyu (Yu-hsi)ning nozik nutqlari"): oʻrganish va tarjima.'' Nashr qilinmagan fan nomzodi. dissertatsiya, Viskonsin universiteti
* Sping, Madeline K (1989): Liu Yü-hsi yozuvlaridagi otlar allegoriyasi, ''Ti-i chieh Kuo-chi T'ang-tai wen-hsüeh hui-i Lun-wen chíngíngíngíngínínín'' línìnì, Taypey talabalar kitoblari kompaniyasi, 1–35-betlar

== Havolalar ==

* [https://web.archive.org/web/20130227172535/http://web.whittier.edu/academic/english/chinese/Liuyuxi.htm Liu Yuxi, Whittier kolleji, Xitoy she'riyatining langar kitobida]
* [http://www16.zzu.edu.cn/qtss/zzjpoem1.dll/shilist?qnam=%C1%F5%D3%ED%CE%FD%CA%AB%BC%AF&qs=5555543t3v2t7t6j3i0s2v1t6u7c6v3i Chjenchjou universiteti Internet markazida Liu Yuxi tomonidan "Toʻliq Tang she'riyati" (faqat xitoycha) asarlari] {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20201028201551/http://www16.zzu.edu.cn/qtss/zzjpoem1.dll/shilist?qnam=%C1%F5%D3%ED%CE%FD%CA%AB%BC%AF&qs=5555543t3v2t7t6j3i0s2v1t6u7c6v3i |date=2020-10-28 }}
* Works by Liu Yuxi   </img>
* ''Quan Tangshi'' kitoblari, jumladan , Xitoy matn loyihasida Liu Yuksining toʻplangan she'rlari:
** [http://ctext.org/quantangshi/354 354-kitob], [http://ctext.org/quantangshi/355 355-kitob], [http://ctext.org/quantangshi/356 356-] [http://ctext.org/quantangshi/357 kitob, 357-kitob], [http://ctext.org/quantangshi/358 358-kitob], [http://ctext.org/quantangshi/359 359-kitob] ,

[[Turkum:842-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:772-yilda tugʻilganlar]]