Logan
Логан Канададаги энг баланд чўққи (денгиз сатҳидан 5956 метр баландликда) ва Шимолий Америкадаги Денали тоғидан кейин иккинчи энг баланд чўққидир. Юкон ҳудудининг жанубий-ғарбий қисмидаги Клуане миллий боғида, Аляска чегарасидан 40 километр шарқда, Сент-Элиас тоғ тизмасида жойлашган. Логан тоғи нисбий баландлиги бўйича дунёдаги энг баланд тоғлардан бири бўлиб, Эверест, Аконкагуа, Денали, Килиманжаро ва Кристобал Колондан кейин олтинчи ўринда туради.
| Логан | |
|---|---|
|
Логан тог'и Канада | |
| Бошқа номи | эн/Моунт Логан |
| Жойлашуви |
Канада |
| Координаталар | 60°34′02″Н 140°24′19″W / 60.56722°Н 140.40528°W |
| Тоғ тизмаси | Кордилери |
| Чўққиси | 5247 метр[1] |
| Баландлиги | 5956 метр[2][3] |
| Илк кўтарилиши | 23-июн 1925-йил, Алберт Маккарти, Уилям Фостер, Эндй Тейлор, Норман Ред, Аллен Карп, Фредерик Лабмерт |
Чўққига биринчи кўтарилиш 1925-йил 23-июнда Алберт Маккарти, Уилям Фостер, Энди Тейлор, Норман Ред, Аллен Карп ва Фредерик Лабмертдан иборат алпинистлар гуруҳи томонидан амалга оширилди. 2010-йил май ойида икки япон алпинисти Ясуши Окада ва Кацутака Ёкояма Логан тоғининг илгари кўтарилмаган жанубий-шарқий томонига кўтарилишди, 2011-йилда у алпинизм оламидаги энг нуфузли мукофот — Олтин Муз болтаси билан тақдирланган.
Этимология

1890-йилда АҚШ Геология хизматидан Алясканинг геологи ва тадқиқотчиси Исраэл Русселл биринчи марта тоғ тизмасини тасвирлаб берди[4][5]. 2000-йилда Канада Бош вазири Жан Кретен тоғ яқинда вафот этган Канада сиёсатчиси, собиқ бош вазир Пер Эллиот Трюдо шарафига Трюдо (франсуз Трюдо) деб ўзгартиришни таклиф қилди. Таклиф жамоатчилик томонидан салбий қабул қилинди ва натижада Логан тоғи асл номини сақлаб қолди[6][7][8].
Физик-географик хусусиятлари

Логан тоғи Юкон ҳудудининг жанубий-ғарбий қисмидаги Клуане миллий боғида жойлашган ва Авлиё Элиас тоғларининг бир қисми хисобланади. Денгиз сатҳидан 5956 метр баландликда жойлашган Логан тоғи Канададаги энг баланд чўққи ва Шимолий Америкадаги Денали тоғидан кейин иккинчи энг баланд чўққидир. Логан тепалигидан Аляска кўрфазига қадар бўлган масофа жанубда тахминан 100 км, Аляска билан чегарада — ғарбда 40 кмдан кам[9]. Логан тоғи массиви дунёдаги энг катта массивлардан бири ҳисобланади. Тоғ пойдевори 100 километрдан ошади. 5000 метр баландликда узунлиги 20 километрдан ортиқ бўлган катта плато мавжуд[10].
Бир неча миллион йил олдин, музлик даврида, Логан массиви қор ва муз қатлами билан қоплана бошлаган, бу плейстосен музлик даврида янада кўпайди ва ҳозирги кунгача сақланиб қолди. Логаннинг юқори қисми деярли бутунлай катта муз қатлами билан қопланган, баъзи қисмларида қалинлиги 300 метрга етади. Тоғ жинсларининг чиқиши Юқори баландлик 1992-йилгача саммитнинг аниқ баландлиги номаълум эди. Чўққининг баландлигини биринчи марта ўлчаш 1913-йилда Халқаро чегара комиссияси[эн] тадқиқотчилари томонидан амалга оширилган. Триангуляция усулидан фойдаланиб, улар чўққининг денгиз сатҳидан 6050 метрга тенг бўлган тахминий баландлигини аниқладилар. 1949-йилда Валтер Вуд чўққининг баландлигини тузатди ва янги қиймат 5964 метрни ташкил этди. Логан лойиҳаси давомида тадқиқотчи Холдсворт топографик тадқиқот ўтказди, унинг давомида чўққининг янги баландлиги — 5945 метрни аниқлади [13] [14]. 1992-йил май-июн ойларида Канада Географик Жамияти Канада Геодезия ва Парклар Канада билан биргаликда экспедицияни ташкил қилди, унинг давомида чўққининг ҳозирги баландлиги денгиз сатҳидан 5956 метрга тенг [2].
Логан чўққисининг нисбий баландлиги 5247 метрни ташкил этади, Денали Логанга нисбатан ота-она тоғи ҳисобланади. Чўққилар орасидаги минимал баландлик Аляскадаги Ментаста довони[эн]да (денгиз сатҳидан 709 метр баландликда) [1] эришилади. Логан тоғи нисбий баландлиги бўйича дунёдаги энг баланд тоғлардан бири бўлиб, Эверест, Аконкагуа, Денали, Килиманжаро ва Кристобал Колондан кейин олтинчи ўринда туради[15].асосан массивнинг иккиламчи ва асосий чўққилари яқинида кузатилади. Олимларнинг фикрига кўра, муз қопламининг пастки қатламлари бир неча юз минг йилгача эримасдан сақланиб қолиши мумкин, чунки тоғдаги ҳарорат вақт ўтиши билан бир оз ўзгарган ҳолос[11][12].
Логан тоғининг ён бағирларида бир нечта музликлар пайдо бўлган, уларнинг энг каттаси узунлиги 122 километр бўлган Хаббард музлиги, чўққининг шарқий тизмасидан оқиб ўтадиган Аляскадаги Якутат кўрфази ва Кўнгилсизлик кўрфазига туташган, 85 километр узунликдаги Логан музлиги,Логаннинг шимолий ёнбағридан бошланиб, шимоли-ғарбий йўналишда оқиб, Читина дарёсининг ўзанини ҳосил қилади[13][14].
Юқори баландлик
1992-йилгача тоғнинг аниқ баландлиги номаълум эди. Чўққининг баландлигини биринчи марта ўлчаш 1913-йилда Халқаро чегара комиссияси тадқиқотчилари томонидан амалга оширилган. Триангуляция усулидан фойдаланиб, улар чўққининг денгиз сатҳидан 6050 метрга тенг бўлган тахминий баландлигини аниқладилар. 1949-йилда Валтер Вуд чўққининг баландлигини қайта ўлчади ва янги қиймат 5964 метрни ташкил этди. Логан лойиҳаси давомида тадқиқотчи Холдсворт топографик тадқиқот ўтказди, тадқиқот давомида чўққининг янги баландлиги — 5945 метрни ташкил этиши аниқлади[15][16]. 1992-йил май-июн ойларида Канада Географик Жамияти Канада Геодезия ташкилоти Канада боғлар уюшмаси билан биргаликда экспедицияни ташкил қилди, экспидиция давомида чўққининг ҳозирги баландлиги денгиз сатҳидан 5956 метрга тенг эканлиги аниқланди[17].
Логан чўққисининг нисбий баландлиги 5247 метрни ташкил этади, Денали Логанга нисбатан бироз баланд ҳисобланади. Чўққилар орасидаги минимал баландлик Аляскадаги Ментаста довонида (денгиз сатҳидан 709 метр баландликда)[18] кузатилади. Логан тоғи нисбий баландлиги бўйича дунёдаги энг баланд тоғлардан бири бўлиб, Эверест, Аконкагуа, Денали, Килиманжаро ва Кристобал Колондан кейин олтинчи ўринда туради[19].
Массив чўққиси
Логан массивида асосий чўққидан ташқари қўшимча равишда денгиз сатҳидан баландлиги 5000 метрдан ортиқ бўлган бир нечта кичик чўққилар мавжуд. Уларнинг барчаси нисбий баландлиги 400 метрдан кам. Шу билан бирга, Канададаги 12 та энг баланд тоғларнинг 11 таси Логан массивига тегишли (асосий чўққи ва ўнта кичик чўққилар). Логан массивига кирмаган чўққилардан фақат Авлиё Элиас тоғи ушбу рўйхатга киритилган[20].
Геология
Умуман Сент-Элиас тоғлари ва айниқса Логан чўққиси иккита литосфера плиталарининг туташган жойида жойлашган: Тинч океани ва Шимолий Америка. Бу ҳудудда тоғ ўсиш жараёни плиталарнинг бирикиши туфайли 600 миллион йилга яқин вақт оралиғида маълум бир танаффуслар билан давом этган ва сўнгги 160 миллион йил давомида узлуксиз давом этмода[45][46].
Геологик стандартларга кўра, Логан жуда ёш чўққи ҳисобланади. Логан тоғининг замонавий кўриниши тахминан 153 миллион йил олдин вулқон ва чўкинди жинслардан шакллана бошлаган, аммо тош массаси 20 миллион йил олдин юзага келган. Ўша вақтга қадар бу ҳудуд паст тепаликлар ҳудуди эди. Логан тош массасининг ўзи ҳали ҳам ўсиб бораётган катта батолитнинг тепа қисмидур. 1992-йилги экспедициянинг мақсадларидан бири чўққининг баландлигини аниқлашдан ташқари, тоғнинг ўсиш сур’атларини ҳам ўрганиш эди. Бунинг учун тоғнинг турли нуқталарида маркерлар ўрнатилди, уларга кўра келажакда бу кўрсаткич ўлчаниши режалаштирилган[47][48][49].
Логан массивида тахминан 20% кварц, 65% оқ ва пушти дала шпати ва 15% жигарранг биотит слюда мавжуд. Геологлар бу таркибни кварц диорит деб аташади[50].
Иқлим
Логандаги иқлим шароити асосан Аляска кўрфазининг яқинлиги билан боғлиқ. Кўрфазда паст атмосфера босими ҳукмрон бўлган ҳудудлар Тинч океанидан кучли, нам ғарбий шамолни ҳосил қилади, шамол Сент-Элиас тизмаси томон эсади. 2000 м ва ундан юқори баландликка кўтарилган ҳаво массалари совийди ҳамда ёмғир ва қор шаклида тушади. Чўққига яқинроқда (тахминан 5000 м баландликдаги платода) шамол тезлиги ёзда 30 км / соатга, қишда эса 100 км / соатдан ошади. Йиллик ёғингарчилик даражаси баландликка боғлиқ бўлиб, денгиз сатҳидан 3000-4000 м баландликда қорнинг максимал даражаси 4 метргача етади. 5000 м баландликда йиллик ёғингарчилик 0,5 м қордан ошмайди[51].
5000 м баландликдаги ўртача йиллик ҳарорат ёзда −2° дан қишда −45° Сгача ўзгариб туради, ўртача йиллик ҳарорат −27° С. Бу баландликда қор ва музнинг эриши кам учрайди[52]. Тоғдаги мутлақ минимал ҳарорат рекорди 1991-йил 26-майда қайд этилган (-77,5 ° C), бу Антарктидадан ташқарида қайд этилган энг паст ҳароратдир. Бироқ, бу ҳарорат рекорд бўлмади, чунки бу ҳарорат жуда юоқри баландликда қайд этилган эди[53].
Чўққини забт этиш
Забт этиш тарихи
Биринчи ҳаракат
1922-йилда Торонто университети профессори Артур Коулман Канада Алп тоғлари клубини Канададаги шу пайтгача кўтарилмаган энг баланд чўққига чиқиш учун таклиф қилди. 1923-йил кузида Ванкувердаги Алп клубининг йиғилишида экспедицияни ташкил этиш тўғрисида ижобий қарор қабул қилинди ва гуруҳ аъзолари ҳам танлаб олинди[54]. Экспедицияга Канадалик алпинист Алберт Маккарти бошчилик қилди. Гуруҳга канадаликлардан Уилям Фостер ва Фредерик Ламберт, Америкаликлардан Энди Тейлор, Норман Рид, Аллен Карп, Роберт Морган ва Генри Холл Жуниорлар киришганди[55][56][57][58].
1923 ва 1924-йиллар тоғ этагига энг яхши йўлни излаш учун экспидиция уюштирилди. Ўша пайтда Канаданинг бу қисмида инфратузилма ривожланмаган эди. 1924-йил ёзида Маккарти 45 кунлик разведка экспедициясини ўтказиш учун Читина музликлари базасига етиб борди. Натижада, МакКарти ўша пайтда энг кўп ўрганилган Аляскадаги кичик кон қишлоғи орқали йўлни танлади[59][60][61].
Чўққига бўлган йўлларни ўрганиб чиққандан сўнг, Маккарти экспедициянинг муваффақияти учун жиҳозларнинг бир қисмини тоғ этагига олдиндан етказиб бериш керак деган хулосага келди ва буни 1925-йил қишда қилишни таклиф қилди. Тайёргарлик феврал ойида бошланди ва икки ой давом этди, шу вақт ичида Маккарти, Тейлор ва тўртта ёрдамчи ҳамда учта итлар гуруҳи 4 тонна жиҳозни деярли асосий лагер майдонига муваффақиятли етказиб беришди. Қайтиб, икки ҳафта дам олгандан сўнг, Маккарти жамоа билан учрашди ва экспедициянинг асосий босқичига йўл олди[62].
1925-йил 2-майда гуруҳ Сиэтлдан Кордовага сузиб кетди. 12-май куни гуруҳ Маккарти шаҳрига етиб келди, у ердан экспидициянинг пиёда юриш қисми бошланди. 5 кун ичида 140 км масофани босиб ўтган экспедиция Читина музлиги этагига этиб борди. Отларни қолдириб, улар музлик бўйлаб чўққи этагига қараб йўлларини давом эттирдилар У ергача яна 70-80 км юриш керак эди[63][64].
Музликдан ўтиш ва тоғ тизмасидан юқорига кўтарилиш йўлини улар бир неча босқичда олиб юришлари керак бўлган катта миқдордаги жиҳозлар ҳамда ёмон об-ҳаво туфайли мураккаблашди. 25-майда улар Огилви музлиги этагига 2377 м баландликка кўтарилишди, 6-июнда гуруҳ 3110 м баландликка этиб, Қирол довонига яқинлашди. 16-июн куни хавфсиз йўлни узоқ излашдан сўнг гуруҳ чўққига олиб борадиган платода 5090 м баландликка муваффақиятли чиқди. 22-июн куни гуруҳ платода вақтинча лагер қурди ва эртаси куни, 23-июнда кучли шамол ва қуюқ туманга қарамай, олтита алпинист чўққига чиқишди. Соат 16:00 да улар тахмин қилинган чўққига етиб боришди, аммо у кичик чўққи бўлиб чиқди ва ундан асосий чўққини кўрдилар. Асосий чўққи ҳали икки чақиримча нарида эди. Соат 20:00 да бутун гуруҳ (Алберт Маккарти, Уилям Фостер, Энди Тейлор, Норман Рид, Аллен Карп, Фредерик Ламберт) асосий чўққига муваффақиятли етиб боришди[65][66][67][68].
Ўша куни улар ортга лагерга тушишга имконлари бўлмагани учун улар тунни тоғдаги ғорда ўтказишга мажбур бўлишди. Эртаси куни улар тушишни давом эттиришди, аммо бу кўплаб омиллар билан мураккаблашди: Ламбертнинг аҳволи ёмон эди, қуюқ туман ва об-ҳаво ёмонлиги. Ҳамма нарсага қарамай, 24-июн куни кечқурун улар экспидицияда жами 42 соат вақт сарфлаб, лагерга муваффақиятли етиб келишди. 25-июн дам олиш билан ўтди. 26-июн куни гуруҳ тушишни давом эттирди ва 27-июн куни эрталаб Қирол довонига етиб келишди[69]. Гуруҳ ниҳоят 15-июл куни Маккартига қайтиб келди. Гуруҳнинг Маккартидан кетиши ва қайтишидан бошлаб бутун экспедиция 65 кун давом этди. йўналиш узунлиги 440 км[70][71][72] эди.
Логан чўққисига навбатдаги кўтарилиш 25 йилдан сўнг бўлиб ўтди — 1950-йилда биринчи гуруҳ фахрийси Норман Рид (ўша пайтда у аллақачон 60 ёшда эди) ва Швейцариялик алпинист Андре Роч йўналиш бўйлаб чиқишди. Ўша йили яна бир гуруҳ алпинистлар худди шу йўналиш бўйлаб чўққига кўтарилишди[73].
Бошқа йўналиш бўйича кўтарилиш

1957-йил 19-июлда Дон Монк ва Гил Роберц шарқий тизма бўйлаб чўққига биринчи бўлиб кўтарилишди. 1965-йил август ойи ўрталарида Дик Лонг, Ален Стак, Жон Эванс, Франклин Кол ва Пол Бекон Ҳуммингбирд йўналиши бўйича илк маротаба кўтарилишди[74][75] Wорблеу йўналиш (жанубий девор) биринчи марта 1977-йилда канадаликлар Дейв Жонс, Франк Бауманн, Фред Тисен, Жей Пейж ва швейцариялик Рене Баучер[76][77] томонидан кўтарилган. 1979-йил 19-июнда 22 кунлик тоққа чиқишдан сўнг Майкл Даун, Пол Киндри, Жон Хоу ва Жон Виттмер шимоли-ғарбий тизма бўйлаб чўққига чиқишди. Худди шу йили, 30-июн ва 1-июлда шимолий-шимоли-ғарбий тизмада (Раймонд Ёттеранд, Алан Бургесс, Жим Элзинга ва Жон Лафлан) кўтарилди[78].
2010-йилда икки япон алпинисти Ясуши Окада (яп.岡田康) ва Кацутака Ёкояма(яп.横山勝丘) Шимолий Американинг энг деворларидан бири бўлган, илгари ҳеч ким кўтарилмаган жануби-шарқий томондан кўтарилишди. Деворга кўтарилиш 3 кун давом этди (4-7-май), бу вақт ичида улар 2500 метрли деворга кўтарилиб, шарқий чўққигача этиб боришди. Бу жуфтлик 8-май куни шарқий тизма бўйлаб таянч лагерга тушиб, бир кунда 30 км йўлни босиб ўтди. Кўтарилишдан олдин улар 8 кун мобайнида иқлимга мослашишди, бу вақт давомида кўтарилиш йўли бўйлаб тушиш мумкин эмаслиги маълум бўлди. Окада ва Ёкояма йўналсиҳни И-ТО деб номлашди. 2011-йилда бу кўтарилиш учун улар алпинистлар орасида энг юқори мукофот — Олтин Муз болтаси билан тақдирландилар[79][80][81].
Тоғга чиқиш йўллари
Логан чўққисига чиқишни ташкил қилиш учун Клуане миллий боғи маъмуриятидан рухсат олиш керак. Экспедициялар камида тўртта алпинистдан иборат бўлиши ва тоғга чиқишнинг тўлиқ режасини, шу жумладан йўналишни, жиҳозлар рўйхатини, индивидуал ва гуруҳли таркибни тақдим этиш керак. Қоидага кўра, кўтарилиш учун ариза экспедиция бошланишидан камида 90 кун олдин юборилиши керак. Тоғга кўтарилиш мавсуми қисқа — апрел ойининг охиридан июл ойининг бошигача. Аксарият экспедициялар тоғга музликларга қўнишга мослаштирилган самолётлар ёки вертолётда боришни афзал кўрадилар. Бундай ҳолда, тоғга чиқишга рухсат олишдан олдин, Клуане миллий боғи ҳудудига ҳаво транспорти қўниши учун рухсат олиш керак[82][83][84][85][86]
Классик кўтарилиш йўнаиши кўнгиллилар йўналишини такрорлайди ва 2700 м баландликдаги Кинтино Селла музлигидан бошланади, у ердан экспедициялар 3380 м баландликдаги Қирол хандақининг таянч лагерига ўтади. жисмоний жиҳатдан анча қийин деб ҳисобланади. Бироқ, бу йўналиш энг осон, уни алпинистларнинг 70% танлайди. Тўлиқ кўтарилиш тахминан уч ҳафта давом этади ва олтита оралиқ лагерни ўрнатишни талаб қилади[87].
Алпинистларнинг 20%га яқини танлаган иккинчи энг машҳур йўналиш шарқий тизма бўйлаб ўтади ва 2000 м баландликдаги Хаббард музлигидан бош лагер майдонига 8 км масофада (денгиз сатҳидан 2400 м баландликда) бошланади.). Техник жиҳатдан, кўтарилиш классик йўналишга қараганда бироз қийинроқ ва 70 ° гача бўлган қияликка эга бўлган тепаликларни ўз ичига олади. Қоидага кўра, шарқий тизмага чиқиш ҳам тахминан уч ҳафта давом этади[88][89].
Логан лойиҳаси
1966-йилда Шимолий Америка Арктика Институти (инг. Арcтиc Институте оф Нортҳ Америcа, қисқартма АИНА) юқори баландлик шароитида физиологик тадқиқотлар ўтказиш лойиҳасини бошлади. Лаборатория ўрнатилиши мумкин бўлган жой сифатида Логан тоғи кўриб чиқилди. Учувчи Фил Аптон ва алпинист Барри Бишоп Логан платосини кашф қилиш учун йўлга чиқишди. Текширув натижаларига кўра, плато лаборатория ўрнатиш учун қулай жой деб топилди: бу ерда самолёт қўниш мумкин эди, плато жуда юмшоқ ва ёрилишлар мавжуд эмас эди[90].
1967-йил июл ойида Бишоп бошчилигидаги саккиз кишилик гуруҳ (алпинистлар, олимлар ҳамда АҚШ ва Канада аскарлари) платога кўтарилишди. Кўтарилиш вақтида гуруҳ икки аъзосининг аҳволи ёмонлашган ва улар тажрибали алпинист назорати остида пастга тушишга мажбур бўлган. Экспедициянинг қолган аъзолари платога муваффақиятли етиб келишди ва у ерда 5311 м баландликда 6 дан 9 м гача ўлчамдаги ёғоч лабораторияни ўрнатишни бошладилар. Бироқ об-ҳавонинг ёмонлашиши уларнинг ишларини якунлашига халақит берди. Лаборатория жойлашган жойни байроқ билан белгилаб, улар самолётда ортга қайтишди[91].
Кейинги йилнинг июн ойида тўрт кишидан иборат гуруҳ лабораторияни ўрнатишни давом эттириш учун яна платога чиқди. Ўтган йилги бинолар бутунлай қор билан қопланган ва уларнинг жойлашишини фақат фотосуратларда таҳлил қилиш орқали аниқлаш мумкин эди. Лаборатория 5311 м баландликда муваффақиятли ўрнатилди ва ўша пайтдаги энг баланд тоғ лабораториясига айланди[92]. Тадқиқотда ҳарбий кўнгиллилар иштирок этди. Тадқиқот ўтказиш учун доктор Валтер Вуд дастурга тиббиёт фанлари доктори, Баландлик тиббиётининг асосчиси Чарлз Хюстонни таклиф қилди. Хюстоннинг лойиҳа доирасидаги тадқиқотларининг асосий йўналиши у биринчи бўлиб аниқлаган баланд тоғда кўз тўр пардасига қон қуйилиш, тоғ касаллиги ва ўпка шиши сабаблари бўлди. Бундан ташқари, лойиҳа доирасида глациологик, топографик ва метеорологик тадқиқотлар олиб борилди, хусусан, тоғнинг баландлиги 5645 м гача аниқланди[93][94]. „Логан лойиҳаси“ 10 йилдан ортиқ давом этди ва 1979-йилда якунланди. Лойиҳа тугаганидан бир йил ўтгач, Хюстоннинг баландлик физиологиясини ўрганиш бўйича ишининг биринчи қисми,Юқорига кўтарилсиҳ: Инсон ва баландлик ҳикояси[95] нашр этилди.
Логан тоғи санъатда
2015-йилда канадалик рассом ва кинорежиссёр Кори Трепаниэрнинг кўп йиллик ҳужжатли лойиҳаси бўлган Труэ Wилд: А Легаcй фор тҳе Натионал Паркснинг биринчи 85 дақиқалик Труэ Wилд: Клуане эпизодини чиқарди, унда Клуане миллий боғи ҳақида ҳикоя қилинади айниқса Логан тоғи асосий эътибор марказида[96].
Манбалар
- ↑ ҳттп://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=541
- ↑ ҳттп://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=541
- ↑ „архив нусхаси“. 2012-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2012-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттп://суммицофcанада.нет/cанатрек/суммиц/юкон.ҳтмл
- ↑ „архив нусхаси“. 2007-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2007-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2007-йил 30-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/пушинглимицсто0000сcот
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/пушинглимицсто0000сcот
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттпс://парк.орг/Cанада/логан96/геологй.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://боокс.гоогле.ру/боокс?ид=қМР2к9мУтлЙC&принцеc=фронтcовер&ҳл=ру#в=онепаге&қ&ф=фалсе
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/wиллиамедмондлог0000wинд
- ↑ ҳттп://ааc-публиcатионс.с3.амазонаwс.cом/доcуменц/ааж/1975/ПДФ/ААЖ_1975_20_1_013.пдф
- ↑ ҳттпс://дх.дои.орг/10.2307%2Ф3673956
- ↑ „архив нусхаси“. 2012-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттп://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=541
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/лист.аспх?лид=403
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/лист.аспх?лид=21101
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://www.пеакбаггер.cом/пеак.аспх?пид=539
- ↑ ҳттпс://парк.орг/Cанада/логан96/геологй.ҳтмл
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 3-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттпс://парк.орг/Cанада/логан96/геологй.ҳтмл
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 3-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттп://суммицофcанада.нет/cанатрек/суммиц/юкон.ҳтмл
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_геограпҳиcал-жоурнал_1926-01_68_1/паге/1
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттп://www.пc.гc.cа/аппс/cсеҳ-тwиҳ/арчивес2_Э.асп?ид=323
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/пушинглимицсто0000сcот
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 4-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 4-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/пушинглимицсто0000сcот
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 4-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/пушинглимицсто0000сcот
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттп://www.пc.гc.cа/аппс/cсеҳ-тwиҳ/арчивес2_Э.асп?ид=323
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/пушинглимицсто0000сcот
- ↑ Чрис Жонес. Cлимбинг ин Нортҳ Америcа. — Университй оф Cалифорниа Пресс, 1979.
- ↑ Чрис Жонес. Cлимбинг ин Нортҳ Америcа. — Университй оф Cалифорниа Пресс, 1979.
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттп://www.пc.гc.cа/аппс/cсеҳ-тwиҳ/арчивес2_Э.асп?ид=323
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/пушинглимицсто0000сcот
- ↑ „архив нусхаси“. 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/wайстоскйҳистори0000селт
- ↑ ҳттп://www.алпинист.cом/доc/wеб10х/wфеатуре-логан-жоурнал
- ↑ ҳттп://www.алпинист.cом/доc/wеб10х/wфеатуре-логан-жоурнал
- ↑ ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/пушинглимицсто0000сcот
- ↑ ҳттп://публиcатионс.америcаналпинеcлуб.орг/артиcлес/12198055700#
- ↑ ҳттп://www.алпинист.cом/доc/wеб11с/неwсwире-пиолет-дор-2011
- ↑ ҳттп://www.алпинист.cом/доc/wеб10с/неwсwире-логан-гири-гири
- ↑ ҳттпс://www.cлимбинг.cом/неwс/суперб-неw-роуте-он-мт-логан/
- ↑ ҳттп://суммицофcанада.нет/cанатрек/суммиц/юкон.ҳтмл
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
- ↑ ҳттпс://www.пc.гc.cа/эн/пн-нп/йт/клуане/аcтив/аэриэннес-флигҳцеэинг
- ↑ ҳттпс://www.суммитпост.орг/логан-массиф/150624
- ↑ Жаcк Беннетт. Нот Wон ин а Дай: Cлимбинг Cанадаъс Ҳигҳпоинц. — Роcкй Моунтаин Боокс Лтд, 1999.
- ↑ Жаcк Беннетт. Нот Wон ин а Дай: Cлимбинг Cанадаъс Ҳигҳпоинц. — Роcкй Моунтаин Боокс Лтд, 1999
- ↑ ҳттп://суммицофcанада.нет/cанатрек/суммиц/юкон.ҳтмл
- ↑ Жаcк Беннетт. Нот Wон ин а Дай: Cлимбинг Cанадаъс Ҳигҳпоинц. — Роcкй Моунтаин Боокс Лтд, 1999.
- ↑ Жосепҳ C. ЛаБелле. Лифе анд Ресеарч ат 5,311 Метерс, Моунт Логан, Юкон: Пҳйсиологй Студиэс (англ.) // Моунтаин Ресеарч анд Девелопмент. — 1996.
- ↑ Жосепҳ C. ЛаБелле. Лифе анд Ресеарч ат 5,311 Метерс, Моунт Логан, Юкон: Пҳйсиологй Студиэс (англ.) // Моунтаин Ресеарч анд Девелопмент. — 1996
- ↑ Жосепҳ C. ЛаБелле. Лифе анд Ресеарч ат 5,311 Метерс, Моунт Логан, Юкон: Пҳйсиологй Студиэс (англ.) // Моунтаин Ресеарч анд Девелопмент. — 1996.
- ↑ Жосепҳ C. ЛаБелле. Лифе анд Ресеарч ат 5,311 Метерс, Моунт Логан, Юкон: Пҳйсиологй Студиэс (англ.) // Моунтаин Ресеарч анд Девелопмент. — 1996.
- ↑ ҳттпс://www.wемжоурнал.орг/артиcле/С0953-9859(92)71231-5/пдф
- ↑ ҳттпс://www.wемжоурнал.орг/артиcле/С0953-9859(92)71231-5/пдф
- ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 3-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июн.
Адабиётлар
- Чиc Сcотт. Пушинг тҳе Лимиц: Тҳе Сторй оф Cанадиан Моунтаинеэринг. Cалгарй: Роcкй Моунтаин Боокс Лтд, 2000 — 96—102-бет. ИСБН 0921102593.
- Андй Селтерс. Wайс то тҳе Скй: А Ҳисториcал Гуиде то Нортҳ Америcан Моунтаинеэринг. ААC Пресс, 2004. ИСБН 0930410831.
- Роберт Лоcк Граҳам Ирвинг. Тен греат моунтаинс. Лондон: Ж. М. Дент, 1940.
- Паддй Шерман. Cлоуд wалкерс: сих cлимбс он мажор Cанадиан пеакс. Торонто, Cанада: Маcмиллан, 1979.
- Стеве Ропер, Аллен Стеcк. Фифтй Cлассиc Cлимбс оф Нортҳ Америcа. Сан Франcисcо, CА, УСА: Сиэрра Cлуб Боокс, 1971 — 179–182-бет. ИСБН 0871562928.
- Жаcк Беннетт. Нот Wон ин а Дай: Cлимбинг Cанада'с Ҳигҳпоинц. Роcкй Моунтаин Боокс Лтд, 1999. ИСБН 0921102704.
- C. Гордон Wиндер. Wиллиам Эдмонд Логан (1798-1875), Книгҳтед Cанадиан Геологист: Ан Антҳологй. Роcкй Моунтаин Боокс Лтд, 2004. ИСБН 1412030285.
- Америcан Геограпҳиcал Соcиэтй оф Неw Ёрк. Департмент оф Эхплоратион анд Фиэлд Ресеарч, Wиллиам О. Фиэлд. Моунтаин Глаcиэрс оф тҳе Нортҳерн Ҳемиспҳере: Аласка анд аджаcент Cанада, Арcтиc Cанада, Нортҳ Атлантиc Исландс. Cорпс оф Энгинеэрс, У. С. Армй, Течниcал Информатион Аналйсис Cентер, Cолд Регионс Ресеарч анд Энгинеэринг Лабораторй, 1975.
- Чрис Жонес. Cлимбинг ин Нортҳ Америcа. Университй оф Cалифорниа Пресс, 1979 — 81—87-бет. ИСБН 0520036379.