Lola Cueto
Лола Cуэто (испанча: „Лола Cуэто“, асл исми Мария Долорес Веласкес Ривас; 1897-йил 2-март, 1978-йил 24-январ) – мексикалик рассом, гравюрачи, дизайнер, қўғирчоқбоз ва ўқитувчи.
| Лола Cуэто | |
|---|---|
| Таваллуди |
Мария Долорес Веласкес Ривас 2-март 1897-йил Азcапотзалcо Мехика |
| Вафоти |
24-январ 1978-йил (80 ёшда) Мехика |
| Таълими | Сан-Карлос академияси |
| Болалари | Ана Мария Cуэто Веласкес, Мирея Cуэто |
Лола болалар театридаги фаолияти билан танилган ва спектакллар учун қўғирчоқлар ясаган. Рассомнинг иши Мексика ҳунармандчилиги ва халқ санъати билан ҳам боғлиқ бўлган. Лола Cуэто қўлда ишланган анъанавий ўйинчоқларини ясаган.
Ҳаёти
Лола 1897-йил 2-мартда Мехсиканинг Ана Мария Ривас де Рикар оиласида туғилган[1]. Кейинчалик, у онасининг учинчи эри Хуан Веласкес шарафига Веласкес фамилиясини олган.
Лола ўн икки ёшида Сан-Карлос академиясига ўқишга кирган ва ўша пайтдаги таълим меъёрларига ўзгартириш киритган биринчи талаба қизлардан бири бўлган. У академиянинг анъанавий ўқитиш усулларига қарши исён кўтарган. Давид Сиқуэирос ва Андрес C. Аудиффред каби талабалар гуруҳининг бир қисми сифатида қўзғалон қилганлар қаторида эди[2]. Лоланинг ўқиши Мексикада юз берган инқилоб туфайли тўхтатилди. Кейинчалик, у Эсcуэла Наcионал де Беллас Артесда, сўнгра Санта Анитадаги Эсcуэла де Пинтура ал Аире Либреда, шунингдек, Эсcуэла де Барбизон номлари билан ҳам танилган ва Алфредо Рамос Мартинез томонидан асос солинган билим юртларида ўқишни давом эттирган.

Ўқишни тамомлаб, ишчилар учун мўлжалланган кечки мактабда тасвирий санъат ўқитувчиси сифатида ўз фаолиятини бошлаган. 1919-йил 24-сентябрда у ҳайкалтарош Герман Куэтога турмушга чиққан ва 1924-йилда улар Диэго Ривера ва Гвадалупе Марин билан қўшни бўлиб, алоҳида уйга кўчиб ўтишган. Эри билан биргаликда улар бадиий ва интеллектуал доираларда, асосан, Мехсика шаҳридан эстридентистлар деб аталадиган давраларда иштирок этишган, улар орасида Рамон Алва де ла Cанал, Фермин Ревуэлтас каби шахслар қўзғалонда қатнашган. Уларнинг 1920-йил 5-майда туғилган қизи Ана Мария Cуэто Веласкес дунёга келган, 1922-йил 3-февралда эса Мирея Cуэто исмли иккинчи қизи туғилган.
1927–1932-йилларда эр-хотин Европада яшаган. Улар дастлаб Испаниянинг Сантандер провинсиясида қисқа вақт истиқомат қилишган, сўнгра Парижга кўчиб кетиб шу ерга жойлашишган. Рассом Мария Бланчард билан дўстлик бадиий жиҳатдан ривожланишига имкон берган, айнан у Ҳерман ва Лолани Анжелина Белова билан таништирган. Бу ерда Лола Cуэто дастлаб қўлда ишланган қўғирчоқларнинг яратилиши ва дизайни билан танишди. У Испания, Франсия ва Голландияда бўлиб ўтган гобелен кўргазмаларида ҳам қатнашган. 1931-йилда Лола ва герман Ҳерман Арзубиде билан учрашиб, биргаликда қўғирчоқ дастурини яратганлар. 1932-йилда Мария Бланчарднинг ўлимидан сўнг, Cуэто Веласкес жуфтлиги Мексикага қайтишга қарор қилишган. 1923-йилнинг 29-июлида уйга келган Лола Халқ таълими вазирлигининг Техника таълими бўлимида хотин-қизлар учун мўлжалланган бадиий ҳунармандчилик устахонасида ўқитувчи бўлиб ишлай бошлаган.
Инқилобий ёзувчилар ва рассомлар жамоасининг бир қисми сифатида Ангелина Белова, Теодоро Мéндез, Энрике Асаад, Граcиэла Амадор, Леополдо Мендез, Роберто Лаго ва Абел Пленн каби ҳунармандлар билан биргаликда Мексикада биринчи қўғирчоқ театрига асос солганлар[3]. 1933-йилда улар ўзларининг биринчи қўғирчоқ қаҳрамонларига эга бўлишган. 1934-йилда Лола Cуэто Тасвирий санъат бўлимидаги Театро Эсколар театрида аниматор лавозимида фаолият кўрсатган.
1936-йилда Лола Cуэто, Франсиска Чавес, Роберто лаго ва Гилермо Лопес бошчилигидаги Наҳуал компанияси вужудга келган, улар 1966-йилгача Cолорин гуруҳи билан сон-саноқсиз қўғирчоқ театри спектаклларини саҳналаштирганлар. Ўша йили Cуэто Cолегио де Ла Паз Визcаíнас мактабида гобелен ясаш ўқитувчиси этиб тайинланган. 1939–1942-йилларда у Пластик санъат миллий мактабида гравюра ва литография бўйича таҳсил олган. 1940-йил 19-июлда Лола эри билан ажрашган ва ўша йили Росиcруcиан-АМОРC орденига қўшилиб, у қолган бутун умрини шу ерда яшаган.
1944-йилда Лола Cуэто Роберто Лаго билан биргаликда Американинг Асоcиаcиóн Пуппетерс таклифига биноан Миссури штати Сент-Луис шаҳрида амалий тақдимотлар ўтказган ва шу ерда дарс берган. 1950-йилдан 1961-йилгача у Мехико коллежида (ҳозирги Америка университети) гравюрадан дарс берган. Унинг шогирдлари орасида Испаниялик Арнолд Белкин ва Хосе Луис Куэваслар бўлган.
Лола Cуэто 1978-йил 24-январ ойида Мексика шаҳридаги ўз уйида метаболик ацидоз ва қандли диабет касаллигидан вафот этган. Cуэто Сан Анхел шаҳридаги Эл Кармен тарихий мажмуасига дафн этилган.
Танилиши
Лола Cуэто Мексикада Мария Изқуиэрдо, Олг Коста ва Хелен Эскобедо билан бир қаторда, майдонда эркаклар устунлик қилган бир неча аёл рассомлардан бири болган.
Cуэто болалар қўғирчоқ театридаги фаолияти билан машҳур бўлиб, у ерда қўғирчоқлар ва қоғирчоқ театр тўпламларини яратган. У болалар театри учун қўғирчоқлар яратишда уста саналган.
Фаолияти давомида у ҳайкаллар, чизмалар, аквареллар, мойли ва гуашли расмлар, гобеленлар, босма нақшлар ва акватинталарни яратган. Унинг дастлабки расмлари асосан импрессионистик манзаралари ҳисобланади. Кейинчалик, асарлар Мексика ҳунармандчилиги ва халқ амалий санъатига ҳам расмда, ҳам қўл санъатига қаратилган. Унинг машҳур асарлари орасида гобеленлар ва бошқа матолардаги ишлар мавжуд. Улардан баъзилари Чартре ва Бурждаги готика соборларининг витражларидан илҳомланган, бунинг натижасида, рассом диний мавзуларда бир нечта гобеленларни яратган.
Унинг ҳаёти давомида кўплаб кўргазмаларини ўтказа олмаган, бу танқидчилар томонидан қайд этилган эди. Лола Cуэтонинг ўлимидан кўп ўтмай, Мексика пластмассалари салонида унинг асарлари кўргазмаси ташкил этилди. 30 йил ўтгач, 2009-йилда унинг ишининг катта ретроспективи ташкил этилган.
Манбалар
- ↑ Тесорос дел Регистро Cивил Салóн де ла Плáстиcа Мехиcана. Мехиcо: Говернмент оф Мехиcо Cитй анд CОНАCУЛТА, 2012 — 62-бет.
- ↑ Гóмез Ҳаро, Гермаине. Лола Cуэто эн эл Мусео Мурал Диэго Ривера (И де ИИ) (Спаниш) // Ла Жорнада Семанал. — Мехиcо Cитй, 2009. — 2 8 (т. 752). Архивировано 28 январ 2017 года.
- ↑ „Де тíтерес й титиритерос − Асí ло релатó Арқуэлес Вела“. 2019-йил 3-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 3-сентябр.