Ziyosfera

Londonda Islom

2021-йилги рўйхатга олишда Катта Лондон ҳудудида 1 318 755 нафар мусулмон борлиги қайд этилган. 2021-йилги Миллий статистика бошқармаси рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Лондонда мусулмонлар улуши аҳолининг 15%ига етиб, христианликдан кейин шаҳардаги иккинчи йирик дин бўлди[1].

Тарихи

Лондонга кўчиб келиб жойлашган илк мусулмонлар ХИХ асрдаги бенгал ва яманлик денгизчилар эди. Ҳинд яриморолидан келган кўплаб мусулмонлар Биринчи ва Иккинчи жаҳон урушларида Британия армияси ҳамда Британия Ҳинд армияси таркибида хизмат қилган. Иккинчи жаҳон урушидан кейин юз берган иммиграция тўлқини чоғида, меҳнат танқислигини қоплаш ва ўзлари учун янги имкониятлар излаш мақсадида Ҳамдўстлик мамлакатлари ҳамда собиқ мустамлакалардан Буюк Британияга кўплаб мусулмонлар кўчиб келди. Ҳиндистоннинг бўлинишидан сўнг, айниқса Покистондан, хусусан Панжоб ва Озод Кашмирдан, шунингдек Ҳиндистоннинг Гужарат штатидан ҳам кўплаб мусулмонлар келди. 1950–1960-йиллардаги ушбу дастлабки иммиграция тўлқинидан кейин Кипрдан, Шарқий Покистон деб аталган даврда Бангладешнинг Силҳет ҳудудидан муҳожирлар келган. Шунингдек, бошқа турли мамлакатлардан ҳам мусулмонлар келган, бироқ уларнинг улуши Жанубий Осиёдан келганларга нисбатан анча кичик. Бошқа мамлакатлардан келганлар орасида Яман, Сомали ва Туркиядан келган мусулмонлар сон жиҳатидан сезиларли, Малайзия, Ироқ, Нигерия, Гана ва Кениядан келганлар эса кичикроқ улушни ташкил этади. Бугун Лондон мусулмонлари дунёнинг турли бурчакларидан келган бўлиб, динини ўзгартирганларнинг ҳам кичик, аммо ортиб бораётган гуруҳи мавжуд.

21-аср

2021-йил, Лондондаги 41-Арбаин юриши пайтида Марбле Арч яқинида шиа мусулмонлар намоз ўқимоқда.

Сўнгги ўн йилликлардаги иммиграция тўлқинларидан кейин Лондон бугун дунёдаги энг ранг-баранг мусулмон жамоаларидан бирига эга.

Лондон мусулмонлари географик жиҳатдан тарқоқ яшайди, уларнинг манзилгоҳлари асосан аввалги иммиграция андозалари таъсирида шаклланган. Энг катта тўпланиш шарқий Лондоннинг Тоwер Ҳамлец, Неwҳам ва Редбридге туманларида кузатилади. Бу ерда одатда бангладешликлар, покистонликлар ва ҳиндистонликлар сони устунлик қилади.

Шарқий Лондондан ташқарида бангладешлик мусулмонлар шаҳарнинг турли жойларида, жумладан Мертон, Соутҳwарк ва Ҳаcкней каби туманларда жойлашган.

Шимолий Лондонда мусулмонлар асосан Ҳарингей, Барнет ва Энфиэлд туманларида жамланган. Бу ерда аввалдан мавжуд кипрлик турклар жамоаларига кейинги йилларда жазоирликлар, сомалилар ва форслар қўшилган.

Лондондаги араб тилида сўзлашувчи мусулмонларнинг илк манзилгоҳлари Кенсингтон & Челсеа, Ноттинг Ҳилл ва Эдгwаре Роад ҳудудларида бўлиб, дастлабки жойлашув Нортҳ Кенсингтон атрофида бўлган, кейин эса Ҳаммерсмитҳ & Фулҳам, Ламбетҳ, Брент ва Эалинг томон ёйилган[2]. Ушбу олти туман Буюк Британияда араблар улуши энг юқори бўлган ҳудудлар бўлиб, уларнинг аксарияти мусулмон, жумладан 2021-йилги рўйхатга олиш маълумотлари улушни 3–8% оралиғида қайд этган. Сўнгги йилларда Эритрея, Эфиопия, Судан, Афғонистон, Жазоир, Марокаш ва Яман каби мамлакатлардан келган қочқинлар ва муҳожирлар ҳам бу турли жамоаларга қўшилган. Кўп ҳолларда улар ўз масжидларини ҳам ташкил этди, масалан Ҳарлесдендаги Иқраа Фоундатион шулар жумласидандир[3].

Ҳинд ва покистонлик мусулмонлар ғарброқда – Ҳоунслоw ва Соутҳаллда ҳам сезиларли миқдорда жойлашган, бироқ улар ҳиндулар ва сикх қўшниларига нисбатан анча кичик улушни ташкил этади.

Дарёнинг жанубида мусулмонлар анча озчилик бўлса-да, Пеcкҳам, Cамберwелл ва Олд Кент Роад атрофида ғарбий ҳамда шарқий африкалик мусулмонларнинг сезиларли жамоалари шаклланган. Улар орасида нигерияликлар, ганаликлар, кот-д’ивуарлар ва сомалилар бор. Аввалги йилларда бўлгани каби, мусулмонлар кўпинча маҳаллий оқ танли аҳоли томонидан душманона муносабатга дуч келган. 11-сентабр воқеалари ва Ироқ босқинидан буён маҳаллийчилик (нативизм) кўпинча мусулмонларни нишонга олиб, муҳожирларга қарши кайфиятлар исломофобия призмаси орқали кучайган[4]. Шунга қарамай, айрим мусулмонлар жамият поғоналарида юқорилашга муваффақ бўлган. Улар орасида энг машҳури – Лондон мери Содиқ Хон.

2013-йилда Лондонда мусулмонларга тегишли 13 400 та бизнес борлиги, улар 70 000 дан ортиқ иш ўрни яратгани ва Лондондаги кичик ҳамда ўрта корхоналарнинг сал кўпроқ 33%ини ташкил этгани хабар қилинган[5].

Масжидлар ва исломий муассасалар

Масжид, энг аввало, ибодат жойидир. Буюк Британияда 4,1 миллион мусулмонга (яъни мамлакат аҳолисининг 6,3%ига) хизмат қиладиган қарийб 2 000 та масжид ва исломий намозхоналари борлиги тахмин қилинади. 2016-йил ҳолатига кўра, шулардан қарийб 1500 таси Лондонда жойлашган эди. Буюк Британиядаги масжидлар турар жой ҳудудларидаги камтар ва кичик „уй масжидлари“дан тортиб, Лондондаги Регенц Парк масжиди каби йирик, махсус қурилган масжидларгача турлича катталикка эга[6].

Лондондаги илк масжид 1895-йилда Ҳожи Муҳаммад Доллиэ томонидан ҳозирги Cамден ҳудудидаги Алберт Стреэт кўчасида очилган. Рон Гивс буни Абдуллоҳ Қуиллиам ҳақидаги биографиясида қайд этади[манба керак]. Масжид 1899-йилда Эустон Роад’га кўчирилган, ҳозир у ерда Wеллcоме Cоллеcтион жойлашган. Муҳаммад Доллиэ шотланд ва малай аждодларига эга эди[7][8][9]. Муҳаммад Доллиэ 1906-йилда вафот этган ва Wиллесден Неw Cеметерй қабристонига дафн этилган[10].

Шарқий Лондон масжиди
Соутҳфиэлдсдаги Фазл масжиди – Лондонда махсус қуриб барпо этилган илк масжид, 1926-йилда очилган

Фазл масжиди Лондонда махсус қуриб барпо этилган илк масжид эди. У 1926-йилда Соутҳфиэлдсда Аҳмадия жамоасининг лойиҳаси сифатида ташкил этилган. 1984-йилдан бери масжид ва унинг атрофидаги бинолар Халифатул Масиҳ халифаларининг қароргоҳи бўлиб, шу боис Аҳмадиялар халқаро штаб-квартираси ҳам ҳисобланади.

Шаҳардаги илк йирик масжидлардан бири 1976-йилда Бриcк Ланеда очилган бўлиб, у рўйхатга олинган бинода жойлашган. Бино ХВИИИ асрда гугенотлар черкови сифатида қурилган ва ХИХ асрда ашкеназ яҳудийларига хизмат қилган синагогага айлантирилган. Тез орада яна икки йирик сунний масжид барпо этилди: Wҳитечапел Роаддаги Шарқий Лондон масжиди (унга туташ Лондон Муслим Cентре ва Марям Cентре билан) ҳамда Регент'с Паркдаги Лондон марказий масжиди.

Ички Лондондаги бошқа масжидлар қаторига асосан Кариб ҳавзаси жамоасига хизмат қиладиган Брихтон масжиди ва Финсбурй Парк масжиди киради.

Кингсланд Роаддаги Сулаймония масжиди асосан турк жамоасига хизмат қилади. У Истанбулдаги машҳур обида номи билан аталган, махсус қуриб барпо этилган ва 1999-йилда очилган. Шаcклеwелл Лане масжиди Буюк Британиядаги биринчи турк масжиди бўлган[11]. У кипрлик турклар томонидан 1977-йилда собиқ синагога биносида ташкил этилган[12][13]. Яқин атрофдаги Стоке Неwингтондаги Азизие масжиди эса кинотеатр биносида қурилган.

Ташқи Лондонда Cройдон масжиди, Мертондаги жуда катта Байтул Футуҳ масжиди ҳамда Стратфорддаги Аббей Миллс масжиди жойлашган. Шунингдек, Wемблей марказий масжиди, Лейтонстоне масжиди ва Ҳарроw марказий масжиди ҳам эътиборга молик.

Исламиc Cентре оф Энгланд – 1998-йилда очилган шиа масжиди ва таълим муассасаси. Лондон, шунингдек, Миддлесех университети билан ҳамкорликда А-левел, БА ва МА даражаларини таклиф қиладиган коллеж ва университет ҳисобланган Ислом коллежига ҳам мезбонлик қилади.

Жазоир жамоаси учун Финсбурй Парк масжидидаги намоз

Лондонда мусулмонларга ҳужумлар

Полиция кучлари 2019-йил март–июл ойларида мусулмонлар ибодат жойларига қаратилган 110 та жиноятни қайд этган. Бу кўрсаткич 2016-йилдаги худди шу олти ойлик даврдаги 47 та бўлган кўрсатичдан юқори, сўнгги йил ичида ҳужумлар икки баравар кўпайган[14]. 2019-йилда ҳай’ат бир эркакни қотилликда айбдор деб топди: у Лондон масжиди ташқарисида ибодат қилувчилар устига фургонни ҳайдаб кириб, бир кишини ўлдирган ва яна тўққиз кишини жароҳатлаган. Умуман олганда, Чристчурч масжидларидаги отишмалардан сўнг Британия бўйлаб қайд этилган мусулмонларга қарши нафрат жиноятлари сони 593% га ошган. Британия ҳукумати бу ўлимга олиб келувчи ҳужумларни камайтириш учун катта куч сарфламоқда[15].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Религион, Энгланд анд Wалес: Cенсус 2021“. Оффиcе фор Натионал Статистиcс. Қаралди: 2022-йил 5-декабр.
  2. ↑ „Лондон Популатион Cенсус 2011“. Лондон Ҳоусе оф Cоммонс.
  3. ↑ „Абоут Ус“. www.иқраафоундатион.орг.ук. Қаралди: 2023-йил 14-апрел.
  4. ↑ „Ҳате cримес агаинст Лондон'с Муслим cоммунитиэс“ (2013).
  5. ↑ „Лондон'с Меccа рич: тҳе рисе оф тҳе Муслим мулти-миллионаирес“ (2013-йил 30-октябр).
  6. ↑ Шерwоод, Ҳарриэт. „Лондон Cентрал мосқуэ гивен Граде ИИ* листед статус“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2018-йил 13-март). Қаралди: 2019-йил 3-декабр.
  7. ↑ „А Тоур Гуиде Ҳас Дисcоверед Лондон'с Олдест Мосқуэ“ (2017-йил 23-феврал).
  8. ↑ „Ҳаджи Моҳаммад Доллиэ - тҳе Ман Wҳо Фоундед Лондон'с Фирст 'Мосқуэ'“ (2018-йил 17-феврал).
  9. ↑ „Cамден Cоммунитй Радио - тҳе воиcес оф лоcал пеопле он радио“. 2018-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2026-йил 23-феврал.
  10. ↑ „Wест Лондон Исламиc Cентре & Жамиа Мосқуэ“. 2023-йил 22-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 31-март.
  11. ↑ Геавес, Рон (2001), „Тҳе Ҳаққани Нақшбанди: А Студй оф Апоcалйптиc Милленнниалисм wитҳин Ислам“, ин Портер, Станлей Э.; Ҳаес, Мичаэл А.; Томбс, Давид (муҳ.), Фаитҳ ин тҳе Милленниум, Шеффиэлд Аcадемиc Пресс, ИСБН 1-84127-092-Х.
  12. ↑ Çоşту, Якуп (2004), „Лондра'да Тüрклере Аит Дини Организасёнлар“ (ПДФ), Ҳитит Üниверситеси İлаҳият Факüлтеси Дергиси, Ҳитит Университй, 8 (16): 77–100, 2012-03-17да асл нусхадан (ПДФ) архивланди
  13. ↑ Wеинреб, Бен; Ҳибберт, Чристопҳер; Кеай, Жулиа; Кеай, Жоҳн (2010), Тҳе Лондон Энcйcлопедиа, Маcмиллан, ИСБН 978-1-4050-4925-2
  14. ↑ „Ҳате cриме таргетинг УК мосқуэс море тҳан доублед ин паст еар“ (эн). Тҳе Индепендент (2017-йил 9-октябр). Қаралди: 2019-йил 3-декабр.
  15. ↑ „Исламопҳобиc инcиденц роcкет бй 600% ин УК дуринг wеэк афтер Неw Зеаланд террор аттаcк“ (эн). Тҳе Индепендент (2019-йил 23-март). Қаралди: 2019-йил 3-декабр.

Ҳаволалар

Викиомборда „Лондонда Ислом“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Londonda_Islom" dan olindi