Loviya sahifasining manbasini koʻrish

'''Loviya''' (''Phaseolus'') — [[dukkaklilar]] [[oila (biologiya)|oila]]siga mansub bir yillik va [[koʻp yillik oʻsimliklar]], [[lianalar]], chala [[buta]]lar [[turkum]]i; dukkakli don ekini. Tropik va subtropiklarda, asosan, [[Amerika]]da 200 dan ortiq [[tur (biologiya)|tur]]i uchraydi. Jahon dehqonchiligida L.ning oddiy L. (''P. vulgaris'') turi (vatani — [[Markaziy Amerika|Markaziy]] va [[Janubiy Amerika]]) eng koʻp tapqalgan. Shuningdek, koʻpgulli L., lima L.si, ingichka bargli L., osiyo L.si, adzuki L., guruchsimon L. va boshqa turlari ham ekiladi. Yer yuzida L. ekiladigan maydonlar 22 mln.ga (1999). [[Hindiston]], [[Braziliya]], [[Xitoy]]da katta maydonlarda yetishtiriladi. Oʻzbekistonda qadimdan oddiy L. ekiladi. Ildizi — oʻq ildiz, yaxshi rivojlanadi, tuproqqa 1,5–2 m chuqurlikkacha kirib boradi. Ildizida tuganaklar rivojlanadi. [[Poya]]si oʻtsimon, shoxlanadi, ayrim turlari chirmashib, 3–4 m gacha yetadi. [[Barg]]i murakkab, toq, patsimon, uch boʻlakli. [[Gul]]i ikki jinsli, barg qoʻltiqlarida bittadan yoki shingil toʻplam hosil qilib joylashadi. Mevasi [[dukkak]], rangi och pushti yoki toʻq jigarrang , qora. Dukkagida 6—12 ta urugʻ boʻladi. Urugʻi buyraksimon, rangi oq, sariq, pushti va boshqa rangda. 1000 donasi 50—370 g .

L. issiqsevar oʻsimlik, urugi kamida 8—10° da unib chiqadi. Maysasi — 0,5, — 1,0° da nobud boʻladi. Maysalanishi uchun 15—18°, gullashi uchun eng qulay harorat 18—25°, meva hosil qilishi uchun 20—23°. L. namsevar, Oʻzbekistonda suvli yerlarga ekiladi. Unumdor tuproq sharoitlariga talabchan. Oʻsuv davri 75—120 kun. Yormasi oqsilga boy, yuqori kaloriyaga ega. Tula pishmagan dukkaklari va donlaridan konserva ishlab chiqariladi. Doni tarkibida 20—31% oqsil, 0,7-3,6% moy, 50-ye [[kraxmal]], 2,3—7,1% kletchatka, alkil kislotalar mavjud. Poyasi chorva mollari uchun yaxshi ozuqa hisoblanadi. Ayrim turlari [[Manzarali oʻsimliklar|manzarali oʻsimlik]] sifatida ekiladi. Tuproqni azot bilan boyitadi.

Asosiy ekin tarzida bahor (apr.ning oxiri yoki may oyi)da va takroriy ekin sifatida iyun oyida ekiladi. 1 ga maydonga 60–250&nbsp;kg urugʻlik sarflanadi. Ekish chuq. 3—5 sm. Hosil dukkaklari 75—80% pishganda, dukkaklar kam chatnaydigan vaqtda yigʻiladi, xirmonda quritiladi, tozalanadi. Hosildorligi 25—40 s/ga.

Navlari. Oʻzbekistonda sugʻoriladigan yerlarda Navroʻz, Kaxrabo va boshqa navlari ekiladi.

L. zararkunandalari: loviya va noʻxat donxoʻrlari; kas al li kl ardan eng koʻp zararlaydigani antraknoz va bakterioz.

== Adabiyot ==
* Otaboyeva H. va boshqa, Oʻsimlikshunoslik, T., 2000.

Halima Otaboyeva.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>

== Manbalar ==
{{manbalar}}

{{OʻzME}} <!-- Bot tomonidan yaratildi -->

[[Turkum:Ikki pallali oʻsimliklar]]


{{chala}}