Любов Марковна Яблочник (қизлик фамилияси Розина, 192—2013) – ветеринария соҳасидаги совет ва рус микробиологи[1].

Любов Марковна Яблочник
Таваллуди 1928-йил 8-декабр
РСФСР, СССР, Брянск
Вафоти 2013-йил 22-сентябр
АҚСҲ, Ню-Ёрк
Фуқаролиги Rossiya bayrogʻi Россия
Касби микробиолог
Академик раҳбарлари А. Х. Саркисов

Ҳаёти

Любов Яблочник 1928-йил 8-декабрда Брянскда таваллуд топган. 1951-йилда Москва гўшт саноати кимё-технология институтини тамомлагандан кейин, (1954-йилгача) Красноярск ўлкасида ветеринар бўлиб ўз фаолиятини олиб борган. 1957—1960-йилларда – Москва полиомиэлитга қарши дорилар илмий-тадқиқот институтида кичик илмий ходим, 1960-йилдан 1963-йилгача Москва салицил заводида микробиолог муҳандиси бўлиб фаолият юритган.

34 ёшида, икки фарзанднинг онаси бўлган Л. М. Яблочник фан билан шуғулланишга қарор қилган. Шу мақсадда Биринчи Москва тиббиёт институтининг шу номдаги кафедрасида микробиология бўйича тўлиқ курсни тамомлаган ва 1963-йилда Бутунроссия экспериментал ветеринария илмий-тадқиқот институти (ВИЭВ) аспирантурасига – микология ва антибиотиклар лабораториясига ўқишга кирган.

1966-йилдан – илмий ходим, 1973-йилдан – ВИЭВ катта илмий ходими лавозимларида фаолият олиб борган. 1973-йил охирида Бутуниттифоқ давлат ветеринария препаратлари илмий-назорат институтига (ВГНКИ) антибиотиклар лабораториясида катта илмий ходим сифатида кўчиб ўтган. 1978-йилда ВГНКИда Л. М. Яблочникнинг фаол иштирокида микозларга қарши дори воситаларини назорат қилиш ва стандартлаштириш лабораторияси ташкил этилган. У лабараторияни 1981-йилдан 1989-йилгача бошқарган. Л. М. Яблочник 1989-йилдан 1993-йилгача пробиётикларни, коккал инфекциялар ва микозларга қарши дори-дармонларни назорат қилиш ва стандартлаштириш лабораториясида етакчи илмий ходим бўлган. 1993-йилдан бошлаб оиласи билан АҚШда, Ню-Ёрк ва Ню-Жерси штатларида истиқомат қилган.

Илмий фаолияти

ВИЭВ аспирантурасига (микология ва антибиотиклар лабораториясида) қабул қилиш Л. М. Яблочникнинг илмий фаолиятининг асосий йўналишини – қишлоқ ҳайвонларининг микозларини (паразитар замбуруғлар келтириб чиқарадиган касалликларни) ўрганишни белгилаб берган. Илмий раҳбар профессор А. Х. Саркисов аспирант аёл Яблочникка қорамол трихофитиясида иммунитетни ўрганиш вазифасини юклаган. Л. М. Яблочник томонидан тажриба ҳайвонлари гуруҳида ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатдики, касалланган ва даволанган ҳайвонлар такрорий зарарланишдан кейин касалланмаган. Микроскопик замбуруғлар қўзғатадиган касалликларда иммунитет мавжудлиги қорамолларнинг жунини қирқувчиларга қарши ваксина яратиш мумкинлиги исботлаган[2]. 1969-йилда жаҳон амалиётида биринчи марта замбуруғга қарши ваксина ишлаб чиқилган (иммуноген дори сифатида тирик Тричопҳйтон фавиформе ўсимлиги ишлатилган), у ТФ-130 препарати деб номланган[3]. Кейинчалик суюқ препарат лиофил қуритилган (ЛТФ-130 ваксинаси), бу унинг сақлаш муддатини сезиларли даражада оширган, кейин эса ТФ-130 (К) ваксинаси такомиллаштирилган.

1968-йилдан 1987-йилгача Совет Иттифоқида қорамолларни ЛТФ-130 ваксинаси билан эмлаш натижасида касал ҳайвонларнинг сони 100 баробардан кўпроқ камайган, касаллик тарқалиши амалда тўхтаган. ЛТФ-130 ваксинаси ҳозирги кунга қадар қорамолларнинг жунини олишига қарши қўлланиладиган энг самарали биологик препарат ҳисобланади. Совет олимларининг ишлари мамлакатимизда ҳам (СССР Давлат мукофоти 1973-йил), хорижда ҳам юқори баҳоланган. ТФ-130 ва ЛТФ-130 ваксиналари дунёнинг кўплаб мамлакатларида патентланган. Айниқса, БМТнинг Бутунжаҳон интеллектуал мулк ташкилотининг „Инсоният фаровонлигига йўналтирилган буюк ихтиролар учун“ олтин медалини алоҳида таъкидлаш керак, уни 1983-йилда ЛТФ-130 ваксинасини яратувчилари (Саркисов А. Х., Яблочник Л. М., Петрович С. В., Никифоров Л. И.) олган. Дунёда бундай мукофот соҳиблари Нобел мукофоти совриндорларидан кам. Л. М. Яблочник Совет Иттифоқидан ушбу мукофотни олган биринчи аёл олим бўлган[4][5]. Л. М. Яблочник бошчилигида 1992-йилда ҳайвонлар трихофитиясига қарши ваксина ишлаб чиқилган. Ҳозирги кунда ушбу препарат Армавир биофабрикаси томонидан "Ҳайвонлар дерматофитозига қарши „Вермет“ ваксинаси" номи билан ишлаб чиқарилмоқда[6].

Мукофотлари

[[Фан ва техника соҳасидаги СССР Давлат мукофоти лауреатлари (1967-1975)|СССР Давлат мукофоти лауреати (1973-йил)]] - қорамолларнинг жуни тўкилишига қарши юқори самарали профилактик препарат ТФ-130 (ваксиналар)ни яратгани, уни ишлаб чиқариш технологиясини ишлаб чиққани, саноат ишлаб чиқаришини ўзлаштиргани ва кенг ветеринария амалиётига жорий этгани учун;

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Бутунжаҳон Интеллектуал Мулк Ташкилотининг (БИМТ) Олтин медали (1983-йил) кашфиёти учун: „Қорамолларнинг жунидан ажралишининг олдини олиш ва даволаш учун мўлжалланган ЛТФ-130 ваксинасини ишлаб чиқариш ва қўллаш усули (Трихофития)“. Муаллифлар: Саркисов А. Х., Яблочник Л. М., Петрович С. В., Никифоров Л. И.;

СССР халқ хўжалиги ютуқлари кўргазмаси лауреати олтин медали (1991-йил).

Манбалар

  1. ↑ Ветеринарная энциклопедия.. Москва: "Советская энциклопедия", 1976 — т.6 стр. 756. Яблочник, Любовь Марковна.-бет. 
  2. ↑ «Служу науке» // Журнал «Работница». — 1975. — № 09. — С. 21—22.
  3. ↑ Авторскоэ свидетелство СССР № 268593. Способ спесифической профилактики трихофитии крупного рогатого скота. Заявлено 17.02.69, Опубликовано: 05.04.1974. Автори: А. Х. Саркисов, C. Б. Петрович, Л. И. Никифоров, Л. М. Яблочник.
  4. ↑ Толко три женщини-учёних из Совецкого Союза (Л. М. Яблочник, Ковалевская В.И и Егорова Е. В.) били награждени золотой медалю ВОИС
  5. ↑ „Wомен Инвенторс Аwардед а WИПО Медал ор отҳер Дистинcтион: Индех бй Дате оф Аwард“. Wорлд Интеллеcтуал Пропертй Организатион (2010). 2010-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-декабр.
  6. ↑ „ВЕРМЕТ инструкция по применению“. 2018-йил 5-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 5-декабр.