Lutsk shartnomasi
Луцк шартномаси — Молдова ҳукмдори Дмитрий Кантемир ва рус подшоси Пётр Алексеевич ўртасидаги яширин келишув бўлиб, унга кўра Молдова автономияни сақлаб қолган ҳолда Россия ҳимоясига ўтган. Луцкда 1711-йил 2(13)-апрелда қамоққа олинган.
Шартноманинг аҳамияти
Вазирдан норози бўлган ва мамлакатни турк бўйинтуруғидан халос қилмоқчи бўлган Кантемир Пётрга турк ишлари ҳақида хабар беришга мажбур бўлди. Шартнома 17 та банддан иборат бўлиб, унинг асосий қоидаларида 1656-йилда Метрополитан Гидеон томонидан имзоланган шартнома такрорланган. Молдавия князлиги мустақил давлат мақомини ва эски одатларни сақлаб қолган ҳолда Москванинг олий ҳокимиятини тан олишга мажбур бўлди. Молдавия боярларининг имтиёзлари ҳам сақланиб қолган. Господар тахти Кантемировлар сулоласига топширилди. Молдова эса Туркия томонидан босиб олинган ва райга айлантирилган ерларини қайтариб берди, мамлакат турк ўлпонидан озод қилинди.
Шартнома эълон қилингандан сўнг Молдавия аҳолисининг кўпчилиги томонидан қўллаб-қувватланди, гарчи баъзи боярлар Туркия билан узилишга қарши бўлишса ҳам. Кантемир шартномаси Молдова учун фойдали эди, чунки амалга оширилган тақдирда мамлакат таназзулга юз тутаётган Туркиядан ажралиб, ўша пайтда юксалиб бораётган Россияга қўшилди. Прут юришида Пётр И томонидан сулҳ имзолангандан сўнг Луцк шартномаси ўз кучини йўқотди, Молдова турк вассали бўлиб қолди ва Дмитрий Кантемир Россияга қочиб кетди.
Адабиётлар
- Густерин П. В.. Первый российский востоковед Дмитрий Кантемир. М.: Восточная книга, 2008.
- Молчанов Н. Н.. Дипломатия Петра Великого. М.: Международные отношения, 1990.
- Мохов Н. А.. Молдавия эпохи феодализма. Кишинёв: Картя Молдовеняскэ, 1964 — 350—359-бет.
[Туркум: Молдова Тарихи]]