Ziyosfera

Lyublyana

Любляна — Словения пойтахти. Люблянице дарёси бўйида, унинг Сава дарёсига қуйилиши яқинида жойлашган. Аҳолиси 270,5 минг киши (2000). Транспорт йўллари тугуни. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга. Машинасозлик ва металлсозлик (йирик гидрокувурлар заводи, электротехника буюмлари, приборлар ишлаб чиқариш) саноатлари ривожланган. Кимё, полиграфия, фармацевтика, кўн-поябзал, ёғочсозлик, тўқимачилик, озиқ-овқат саноати корхоналари мавжуд. Словения фан ва санъат академияси, университет (1595), филармония (1702), ядро тадқиқотлари институти ва бошқа илмий тадқиқот муассасалари, миллий, этнография музейлари, кутубхоналар, миллий ва замонавий галереялар бор. Туризм ривожланган. Халқаро ярмаркалар ўтказилади. Л. славянлар қишлори сифатида 1144-йилдан маълум. ХИИИ асрнинг 2-ярмидан шаҳар, Крайна тарихий вилоятининг маъмурий маркази. 1335—1918-йилларда (вақт-вақти билан) габсбурглар ҳукмронлиги остида бўлган. 1918-йилда Серб, хорват ва словенлар қироллиги (1929-йилдан Югославия) ташкил топиши билан Л. — Словения, 1992-йилдан мустақил Словения Ресггубликаси пойтахти. Меъморий ёдгорликларидан Град қасри (ИХ—ХИХ асрлар), епископ саройи (ХВИ—ХВИИИ асрлар), черковлар, Сан-Николай собори (ХВИИИ—ХИХ асрлар), ратуша, опера театри биноси ва бошқа сақланган.[1]

Этимологияси

Шаҳарнинг замонавий номининг келиб чиқиши номаълумлигича қолмоқда. Охирги изоҳларга кўра[2], лжуб- ўзаги славян тилидан келиб чиққан бўлса, шаҳар номи Лжубíжа эса, Любляна дарёсидан олинган (замонавий шакл биринчи марта ХВИ асрда П. Трубар томонидан тилга олинган). Вақт ўтиши билан асл Лжубижане —Люблянага айланди. Лайбах шаҳрининг немисча номи (биринчи марта ХИИ асрда тилга олинган) - Лаибач, эҳтимол, Лабачдан (баварча: «ботқоқлик» сўзидан) келиб чиққан дан. 1146-йилдаги ҳужжатда аҳоли пункти словен-роман тилидаги Луwигана номи билан аталган[2]. Бошқа версияларга кўра бу ном лотинча: алувианадан келиб чиққан бўлиши мумкин.

Тарихи

Любляна ҳудудида инсон мавжудлигининг энг қадимги излари тахминан тўрт минг йилга тўг'ри келади. Ибтидоий одамлар овчилик, чорвачилик, шунингдек, ибтидоий деҳқончилик билан шуғулланган. Люблана ҳудуди ботқоқли ерлар бўлгани устунларда турар-жойларни устунлар устига қуришга мажбур қилди. Тахминан милоддан аввалги 1200-йилда ҳандақли қабристон маданиятига мансуб одамлар Любляна ҳудудига кўчиб келган. Милоддан аввалги Х-ВИИИ асрларда бу ҳудудда илирияликлар ва венетлар жойлашдилар, кейинчалик келтлар келишди[3]. Кечки бронза ва илк темир даври даврида-милоддан аввалги Х асрда пайдо бўлган турар-жойларда ёғоч уйлар тупроқли кўчалари бўйлаб жойлашган бўлиб, улар турар-жойнинг асл тартибини сақлаб, кўп марта қайта қурилган. Любляница дарёсининг қарама-қарши соҳилида қабристон жоҳлашган эди.

Антик давр

Замонавий Любляна ҳудуди узоқ вақтдан давомида Любляна ҳавзасининг марказида, Дунай ҳавзасини Адриатик денгизи билан боғлайдиган савдо йўллари чорраҳасида, кема қатнови учун Любляна дарёси қирғоғида қулай географик жойни эгаллаб келган. Милоддан аввалги И асрда Любляницанинг ўнг қирғоғидаги Қалъа тепалиги этагидаги эски аҳоли пункти Италия чегараларига Эмона (лат. Cолониа Иулиа Эмона) номи билан кирди, унинг асосий аҳолиси римликлар эди. Аҳоли пунктининг қадимий номи (эҳтимол, римгача бўлган), маҳаллий аҳолидан олинган. Милоддан аввалги 15-йилга келиб, римликлар Любляница дарёсининг қарама-қарши қирғоғида янги аҳоли пункти қурдилар. Эмона кўчаларнинг тўртбурчаклар шаклига эга эди, ҳар томондан баландлиги олти метрдан саккиз метргача бўлган 29 минорали девор билан мустаҳкамланган (ХХ аср бошларида топилган). Шаҳарда шимолий Италиядан келган уч-беш минг аҳоли истиқомат қилган.

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
  2. ↑ 2,0 2,1 Штих 2010, сс. 30, 35.
  3. ↑ „Први пребивалcи Лжублжане“ (деадлинк). // лжублжана.си. 2013-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 14-июл. (WебCите сайтида 2013-07-15 санасида архивланган) 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Lyublyana" dan olindi