Magyarosaurus dacus
Магяросаурус даcус (лотинча, сўзма-сўз — венгер калтакесак, мумкин русча номи — Магяросаурус) Литҳостротиа туркумидаги ўтхўр динозаврларнинг бир тури. Улар бўр даврининг охирида (83,5—66,0 млн лет аввал[2]) ҳозирги Руминия ҳудудида (Трансилванияда)[3] яшаган.
| †Магяросаурус даcус | |
|---|---|
|
| |
| Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Эукариотлар |
| Тип: | Хордалилар |
| Синф: | Динозаврлар |
| Туркум: | Калтакесаклар |
| Оила: | †Сауроподоморпҳс |
| Уруғ: | † Магяросаурус Ҳуэне, 1932 |
| Халқаро илмий номи | |
| Магяросаурус даcус Нопcса, 1915 | |
Турлари
| |
| |
Геохронология
| |
Тавсиф
Бу сауроподларнинг энг кичик турларидан бири эди: унинг узунлиги тахминан 6 м (ва унинг турлари — диплодоcус, гигантосаурус — 100 тоннагача оғирликда эди). 1895-йилда Санпетру формациясида (Хатег ҳавзаси, Руминия) кашф этилган. Яқин вақтгача кўплаб мутахассислар бу суяклар катталарга эмас, балки ёшларга тегишли деб тахмин қилишган.
Инсуляр миттилик бу турда 2010-йилда исботланган[4][5]. У яна бир динозаврнинг замондоши — Руминияда яшаган Палудититан.
Систематикаси
Магяросаурус даcус — Магяросаурус жинсининг бир тури. Ушбу тур 1915-йилда венгрия аристократи ва палеонтологи Ференc Нопcза томонидан тасвирланган. У унга Титаносаурус даcус номини берди (Руминия ҳудудида яшаган қадимги Фракия қабилаларининг дакияликлар шарафига)[6]. 1932-йилда Фридрих фон Ҳуэне турни Магяросаурус даcус[7], яъни „Венгрия калтакесаки“ деб ўзгартирди.
Бугунги кунга қадар Магяросауруснинг таксономик позицияси бўйича консенсус мавжуд эмас. У Салтосауридаэ (=Титаносауридаэ) оиласида Рапетозаврга яқин ҳисобланади. Буни 2005-йилда америкалик палеонтолог Кристина Карри Рожерс[8] тадқиқоти кўрсатди. Упчурч (2004) билан биргаликда у Литҳостротиа тўдасида аниқлайди. Шу билан бирга, 2005-йилда франсуз палеонтологи Жан Ле Люф бу динозаврни Титаносауридаэ оиласига олиб борди. Бир қатор бошқа олимлар, жумладан Уилсон (2002), Переда Субербиола ва Галтон (2007) Титанозаврлар гуруҳида бу жинснинг аниқ ўрнини белгилашмайди.
палеобиологияси
Хацег Хацег (остров) оролида Магяросауруснинг алоҳида яшаш жойи (энг.), замонавий Руминия ҳудудида бўр даврининг охирида мавжуд бўлиб, эволюция жараёнида динозавр ҳажмининг пасайишига олиб келди. Бу чекланган озиқ-овқат захиралари ва оз сонли йиртқичлар билан боғлиқ (уларнинг энг каттаси Балаур бўлиб, икки метрга етган). Худди шу ҳудудда ва бир вақтнинг ўзида яшаган бошқа динозавр турлари, жумладан Рабдодон ва Струтҳиосаурусда миттилик кузатилган. Нопча биринчи бўлиб Магяросауруснинг нисбатан кичик ўлчамларини орол миттилиги билан изоҳлади[6]. Кейинчалик тадқиқотчилар унинг хулосаларига шубҳа қилишди, бунинг ўрнига Магяросаурус тошқотмалари ўсмирларнинг суякларидир. Бироқ, 2010-йилда чоп этилган суяк ўсиши нақшларининг батафсил ўрганилиши Нопчи гипотезасини қўллаб-қувватлади, бу Магяросаурус суяклари катталарга тегишли эканлигини кўрсатди.
Манбалар
- ↑ †Магяросаурус даcус[сайт ишламайди] (англ.) информация на сайте Фоссилwоркс. (Дата обращения: 2 ноября 2016).
- ↑ „Магяросаурус даcус“ (эн). Палеобиологй Датабасе Cлассиc. 2016-йил 4-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 3-ноябр.
.
- ↑ Тҳерриэн, Ф., Зеленицкй, Д.К. анд Wеишампел, Д.Б. (2009). "Палаэоэнвиронментал реcонструcтион оф тҳе Лате Cретаcеоус Сâнпетру Форматион (Ҳаţэг Басин, Романиа) усинг палеосолс анд имплиcатионс фор тҳе „дисаппеаранcе“ оф диносаурс." Палаэогеограпҳй, Палаэоcлиматологй, Палаэоэcологй, 272(1—2): 37—52. дои:10.1016/ж.палаэо.2008.10.023.
- ↑ „У динозавров нашли островную карликовость. — лента.ру“. 2010-йил 6-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 5-май.
- ↑ Смалл бодй сизе анд эхтреме cортиcал боне ремоделинг индиcате пҳйлетиc дwарфисм ин Магяросаурус даcус (Сауропода: Титаносауриа) — ПНАС
- ↑ 6,0 6,1 Нопcса, Ф. (1915). „Диэ Диносауриэр дер сиэбенбургисчен Ландестеиле Унгарнс.“ УНГАР. ГЕОЛ. РЕИCҲСАНСТ., 23: 1—26.
- ↑ вон Ҳуэне, Ф. (1932). „Диэ фоссиле Рептил-Орднунг Саурисчиа, иҳре Энтwиcклунг унд Гесчичте.“ Монг. Геол. Пал., 4(1) пц. 1 анд 2, виии +361 пп.
- ↑ Cуррй Рогерс, К. (2005). „Титаносауриа: А пҳйлогенетиc Овервиэw“ ин Cуррй Рогерс, К. анд Wилсон, Ж.А. (эдс), Тҳе Сауроподс: Эволутион анд Палеобиологй. Беркелей: Университй оф Cалифорниа Пресс. ИСБН 0-520-24623-3
Адабиёт
- Жеффри Уилсон ва Пол Упчурч: Титанозавр Лйдеккернинг қайта кўриб чиқилиши (Диносауриа — Сауропода), „Гондванан“ тақсимотига эга биринчи динозавр жинси, 2003-йил, Ин: Тизимли Палеонтология журнали 1 (3), п. 125-160.