Maia Sandu

Мая Григоревна Санду — Молдавиянинг давлат ва сиёсат арбоби. 2020-йил 24-декабрдан Молдова Республикаси Президенти ҳисобланади. Молдова Республикаси таълим вазири 2012-йил 24-июлдан 2015-йил 30-июлгача Молдова Республикаси парламенти аъзоси. 2016 ва 2020-йилги сайловларда Молдова президентлигига номзод.
Биографияси
У 1972-йил 24-майда Молдавия ССР Фалести вилояти[1] Рисипени қишлоғида ветеринар Грегори ва ўқитувчи Эмилия Санду оиласида туғилган.
1989—1994-йилларда Молдова Иқтисодий таълим академияси бошқарув факултетида таҳсил олган. 1995—1998-йилларда Молдова Президенти ҳузуридаги Давлат бошқаруви академияси магистратурасида халқаро муносабатлар бўйича таҳсил олган. 2010-йилда Гарвард Давлат бошқаруви институтини тамомлаган.
Румин, рус, инглиз[2] ва испан[1] тилларини яхши билади. Руминия фуқаролигига эга[3].
Турмушга чиқмаган, фарзанди йўқ[1]. Кишинёвда 74 м² майдонли икки хонали квартирада яшайди. Шунингдек, 2007-йилда ишлаб чиқарилган Тоёта РАВ4[4][5][6] автомобили бор.
Профессионал фаолият
1994-йил 1-июлдан Мая Санду Молдова Иқтисодиёт вазирлиги Ташқи иқтисодий алоқалар департаментининг Европа Иттифоқи ва Қора денгиз ҳавзаси мамлакатлари билан ҳамкорлик бўлими бош мутахассиси лавозимида ишлаган ва 1996-йил июн ойида Халқаро иқтисодий ташкилотлар билан ҳамкорлик бўйича бош бошқармасида маслаҳатчи бўлиб ишлаган.
1997—1998-йилларда Халқаро иқтисодий ташкилотлар билан ҳамкорлик бош бошқармаси ўринбосари вазифасини бажарувчи бўлиб ишлаган.
1998—1999-йилларда Жаҳон банкининг Кишинёвдаги офисида маслаҳатчи, 1999—2005-йилларда эса иқтисодчи бўлган[7].
2005—2006-йилларда Молдова Иқтисодиёт вазирлигида Макроиқтисодий сиёсат ва ривожланиш дастурлари бош бошқармаси директори, 2007-йилнинг март-сентябр ойларида Молдовадаги Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Тараққиёт дастури бўйича дастур координатори, 2007-йилда эса Молдова Иқтисодиёт вазирлигида иш фаолиятини олиб борган.
2010—2012-йилларда Вашингтонда (АҚШ ) Жаҳон банки ижрочи директорининг маслаҳатчиси бўлган[8].
Таълим вазири
2012-йил 24-июлда у Молдова Таълим вазири этиб тайинланди. Вазир сифатида у бир қатор ислоҳотларни амалга оширишни бошлади, хусусан, миллий имтиҳонларни ўтказиш қоидалари ўзгартирилди. Имтиҳон жараёнини назорат қилиш тизими кучайтирилди, кўплаб марказларда бакалавриат имтиҳонлари ўтказиладиган хоналарга кириш жойларига металлизаторлар ўрнатилди, барча ўқув хоналари видеокузатув камералари билан жиҳозланди. Шу билан биргаликда фирибгарлик билан қўлга тушган талабаларнинг барча имтиҳон топшириқлари натижалари бекор қилинди ва талабалар қўшимча сессия топшириш имкониятларидан ҳам мосуфо қилинди. Бундай ўзгаришлар жамиятда бир қанча норозиликларга сабаб бўлди ва жамиятнинг фикрича бундай қаттиқ имтиҳон талаблар талабаларга руҳий писхологик босим бўлади деб ҳисобладилар[9].
2014-йил охирида янги Таълим кодекси лойиҳаси умумий муҳокамага қўйилди. Ушбу лойиҳага кўра, таълим 18 ёшга тўлгунга қадар мажбурий бўлиши мумкин, мактаб директорлари эса фақат икки муддат давомида ўз лавозимларида қолиши мумкин, ўқув дастурларига инглиз тили мажбурий киритилиши мумкин, мактабларда рус тили ихтиёрий ўрганилади. Бундан ташқари, олий таълим муассасаларида янги Европа тизими бўйича баҳолаш тизими таклиф этилди. Таълим кодекси лойиҳасида турли босқичларда таълим сифатини таъминлаш ва аттестациядан ўтказиш бўйича янги тузилмаларни, яъни Миллий мактаб инспекцияси ва Касб-ҳунар таълими сифатини таъминлаш миллий агентлигини, олий таълим тизимида „Касбий таълим сифатини таъминлаш бўйича кенгаш“ни ташкил этиш кўзда тутилган эди.
Сиёсий фаолият
2014-йил 7-сентябрда Молдова Либерал-демократик партияси томонидан уюштирилган митингда Майя Санду партияга қўшилганини эълон қилди[10]. Бироқ, 2015-йил май ойида у телеканаллардан бирига берган интервюсида „у партиянинг“ аъзоси, аммо расман қоғозда ПЛДМ аъзоси эмаслигини" айтди[11].
2015-йил охирида Майя Санду ўзининг „Мая Санду билан бир қадам ташла“ Европапараст сиёсий ҳаракатини яратишини эълон қилди, кейинчалик у Ҳаракат ва бирдамлик партиясига айлантирилди. 2016-йил 16-майда бўлиб ўтган партия таъсис қурултойида бир овоздан Мая Санду партия раиси этиб сайланди.
2016-йил кузида 2016-йил 30-октабрда бўлиб ўтган Президент сайловида „Ҳаракат ва бирдамлик“ партиясидан номзод сифатида кўрсатилди. " Қадр-қиммат ва ҳақиқат " партияси номзоди Андрей Настасе билан Халқаро Республика институти ва Конрад Аденауэр жамғармаси томонидан ўтказилган ижтимоий сўровлар натижасида аниқланадиган ягона номзод кўрсатиш бўйича келишувга эришилди[12]. 15-октабр куни Мая Санду ўнг-марказчи мухолифат кучларининг президентлик сайловларида ягона номзоди бўлиши расман эълон қилинди ва Андрей Настасе сайловдан ўз номзодини унинг фойдасига қайтариб олди[13]. 2016-йил 30-октабрда бўлиб ўтган президентлик сайловларининг биринчи босқичида Мая Санду 38,71 % овоз билан иккинчи ўринни эгаллади.
2016-йил 13-ноябрда бўлиб ўтган президентлик сайловининг иккинчи босқичида 47,895 % овоз билан иккинчи ўринни эгаллаган Майя Санду, сайловда 52,11 % овоз олган Игор Додонга пешқадамликни бой берди[14].
Молдова Республикаси Бош вазири
2019-йил 8-июнда у Молдова Республикасининг 13-бош вазири этиб сайланди[15]. Бироқ эртаси куни Конституциявий суд бу қарорни бекор қилди ва Павел Филипни президент вазифасини бажарувчи лавозимга қайтарди.
Президент Игор Додон навбатдаги лавозимидан четлаштирилгач ва унинг ваколатлари Павел Филипга ўтказилгандан сўнг, 2019-йил 9-июн куни ўзининг биринчи фармони билан Молдова парламентининг 10-чақириқ[16] ни тарқатиб юборди. Шу билан бирга, парламент ва янги ҳукумат бу қарорни амалга оширишдан бош тортди[17].
8-июн куни Европа Иттифоқи тинчланишга чақирувчи баёнот эълон қилди ва демократик йўл билан сайланган ҳукумат билан ишлашга тайёрлигини билдирди, бунда қайси ҳукумат ҳақида гап кетаётганига аниқлик киритилмаган[18] эди. Ўша куни Россия Бош вазири ўринбосари Дмитрий Козак Демократик партиянинг ҳаракатларини „очиқ-ойдин жиноий“ деб атади[19]. Франсия, Германия, Полша, Швеция ва Буюк Британия Сандунинг янги ҳукуматини қўллаб-қувватлашларини эълон қилдилар ва вазминликка чақирдилар[20][21].
2019-йил 12-ноябрда Молдова парламенти ҳукуматга ишончсизлик вотумини қабул қилди. Ушбу қарор учун 101 депутатдан 52 нафари овоз берди. Овоз беришга сабаб Вазирлар Маҳкамасининг Молдова Бош прокурорини сайлаш тартибини белгиловчи қонунчиликка ўзгартириш киритиш ташаббуси бўлди[22][23].
Ташқи сиёсат
Молдованинг Европа интеграцияси, Европа Иттифоқи мамлакатининг кириши[24], Халқаро валюта жамғармаси билан ҳамкорликни қайта тиклаш[25] ва АҚШ билан яқинлашиш тарафдори[26].
2020-йил 29-декабр куни у Кишинёвда Руминия Президенти Клаус Ёханнисни қабул қилди. Учрашувдан сўнг у "Республика Руминия ёрдамида Европа маконига қўшилишини" таъкидлади[27]. Руминия президенти, шунингдек, Бухарест Кишинёвга иқтисодий инқирозга қарши курашиш ва ислоҳотларни амалга ошириш учун 100 миллион евро миқдорида грант беришга тайёрлигини айтди[28].

2021-йил 12-январда у Украинага ташриф буюриб, президент сифатида биринчи хорижий ташрифини амалга оширди[29]. „Бориспол“ аэропорти фахрий қоровули уни „ Украинага шон -шараф“ сўзлари билан кутиб олди[30]. Украина Президенти Владимир Зеленский, Бош вазир Денис Шмигал ва Олий Рада раиси Дмитрий Разумков билан бўлиб ўтган музокараларда икки давлатнинг Европа интеграцияси, савдо ва энергетика хавфсизлиги соҳаларида ўзаро ҳамкорлиги масалалари муҳокама қилди; Шимолдан Днестрни четлаб ўтувчи Днестр орқали кўприк билан Кишинёв — Сороки — Ямпол — Киэв янги йўлини қуриш бўйича келишувларга эришилди[31][32]; Днестрянıнинг Молдова таркибига янада реинтеграцияси, Молдова-Украина чегарасини биргаликда назорат қилиш ва контрабандага қарши кураш; шунингдек, Днестр ГЕСлар каскади доирасида янги Украина ГЕСларини қуриш бўйича[33][34] келишувларга эришишди. Келажакда янги ГЕСлар қуриш қарори Молдовани ичимлик сувининг муҳим қисмидан маҳрум қилиши ва мамлакат учун экологик фалокатга айланиши мумкинлиги ҳақида айтиб ўтилди[35][36][37]. Ташриф давомида у номаълум аскар қабридаги Абадий шон-шараф ёдгорлигида ва Голодомор-геноцид миллий музейида ҳалок бўлган украиналиклар хотирасини ҳурмат бажо келтирди[38].
2021-йил 17-19 январ кунлари у Брюсселга ташриф буюрди[39][40]. У Европа Иттифоқининг ташқи ишлар ва хавфсизлик сиёсати бўйича Олий вакили Хосеп Боррел билан музокаралар ўтказди, унда сиёсий мулоқотни қайта тиклаш ва европалик шериклар билан яқин ҳамкорликни бошлаш, Молдова учун Cовид-19 га қарши ваксиналарга тезроқ киришни таъминлаш масалалари муҳокама қилинди. фуқаролар, шунингдек, Днестрянı минтақадаги вазиятни муҳокама қилишди. Боррелл Европа Иттифоқининг тинч, инклюзив ва барқарор 5+2 келишув жараёнига содиқлигини тасдиқлади ва Молдова Республикасининг халқаро миқёсда тан олинган чегаралар доирасида суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини сўзсиз қўллаб-қувватлашини таъкидлади. У, шунингдек, музокаралар олиб борди: Европа Иттифоқи бош прокурори Лаура Ковеши билан, унда томонлар Молдовада адлия тизимини ислоҳ қилиш ва Европа прокуратураси билан ҳамкорлик истиқболларини муҳокама қилди[41][42]; Европа Комиссияси Президенти Урсула фон дер Леен билан „Кейинги йилларда Молдова учун молиявий ёрдам, шунингдек, Европа қадриятлари ва стандартларига яқинлашиш учун Шарқий шериклик ролини“ муҳокама қилди[43].
2021-йил 28-феврал куни Европа Кенгаши Президенти Чарлз Мишел Кишинёвга ташриф буюрди, бу ташриф Европа Иттифоқи билан ассоциация тўғрисидаги битимлар имзоланган учта Шарқий ҳамкорлик мамлакатлари — Молдова, Украина, Грузияга сафари доирасида бўлиб ўтди[44][45][46].
Ички сиёсат
Бош вазирни тайинлаш ва парламент инқирози
Инаугурациядан бир кун олдин, 2020-йил 23-декабрда Молдова ҳукумати тўлиқ истеъфога чиқди. 2020-йил 31-декабргача бош вазир вазифасини бажарувчи амалдаги бош вазир Ион Чику ўз хоҳиши билан истеъфога чиққан эди. Чику билан биргаликда Бош вазир ўринбосари, Молия вазири Сергей Пускута, Иқтисодиёт ва инфратузилма вазири Анатолий Усатии ва Соғлиқни сақлаш, меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза қилиш вазири Виорика Думбревеану[47] Чиcу каби ўз вазифаларини бажаришдан ихтиёрий равишда воз кечиб, Вазирлар Маҳкамасини тарк этишган эди. Вазирлар маҳкамасининг янги таркибини шакллантириш (уларнинг вазифаларини тегишли вазирликлар штат котиблари бажаришга киришдилар)[48]. Ҳозирги ташқи ишлар ва Европа интеграцияси вазири Аурели Чокой янги бош вазир вазифасини бажарувчиси бўлди.
Сайлов ваъдаларида, Майя Санду парламентнинг 18 депутати сиёсий векторни ўзгартирганига ишора қилиб, "мамлакатнинг қонун чиқарувчи органини тарқатиб юборишнинг ҳуқуқий усулларини" аниқлаш зарурлигини эълон қилди[49]. Барча сиёсий тузилмалар 10-чақириқ парламентни тарқатиб юборишни қўллаб-қувватлади.
2021-йил 25-январда Санду янгиланган Олий Хавфсизлик Кенгашининг таркиби тўғрисидаги фармонни имзолади.
Коронавирус пандемияси
Мамлакатда янги САРС-CоВ-2 вирусининг биринчи ҳолати 2020-йил 7-мартда қайд этилган эди — Италиядан қайтган аёлда янги коронавирус аниқланган. Биринчи ўлим 2020-йил 18-мартда қайд этилган эди. 2020-йил 17-мартда парламент бутун Молдова бўйлаб 60 кунлик (17-март — 15-май, 2020-йил) муддатга фавқулодда ҳолат эълон қилган эди.
Мая Санду лавозимга киришганида мамлакатда касалланганлар сони 139 435 тани ташкил этган эди, шундан 123 924 нафари тузалиб кетди, вафот этганлар сони эса 2 848 тани ташкил этди.
2021-йил 28-февралда Молдова Руминиядан 21 600 доза Британия-Швеция АстраЗенеcа ваксинасини олди, бу Руминия Президенти Молдовага ташрифи чоғида ваъда қилинган 200 000 доза CОВИД-19 ваксиналаридан иборат гуманитар ёрдам эди[50]. 4-март куни Молдова CОВАХ дастури доирасида биринчи 14 400 дозани олди[51]. 2021-йил 2-мартдан бошлаб мамлакатда давлат ва хусусий клиникаларда аҳолини бепул эмлаш бошланди[52]. 2021-йил 26-февралда республикада рўйхатга олинган Россиянинг " Спутник В " ваксинаси 24-апрелда[53] мамлакатга кирди; АҚШ-Германия вакцинаси Пфизер/БиоНТеч[54] Молдовада ҳам рўйхатга олинди
2021-йил 13-март куни Молдова Республикаси Олий Хавфсизлик Кенгаши коронавирус пандемияси муносабати билан икки ҳафта муддатга фавқулодда ҳолат эълон қилишни тавсия қилди: қандай чекловлар жорий этилмоқда", — деди Санду[55][56][57].
Россия билан алоқалар
Сандунинг сўзларига кўра , „Европа тараққиёти ва интеграциялашувига қарамай, Молдова ҳали ҳам Россия билан яхши, конструктив муносабатларни хоҳлайди ва биз буни муаммосиз амалга ошириш мумкинлигига ишонамиз. Биз бунинг устида ишлаймиз“[58].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Санду, Майя“. ТАСС. Қаралди: 2020-йил 16-ноябр.
- ↑ „Биография президента Республики Молдова Майи Санду“ (эн). www.пресединте.мд. Қаралди: 2021-йил 12-август.
- ↑ „Санду отказалась считать проблемой свое румынское гражданство“. лента.ру. Қаралди: 2021-йил 5-феврал.
- ↑ Новий президент Молдавии. 10 фактов о Мае Санду :: Политика :: РБК
- ↑ Кто такая Майя Санду: первая женщина, избранная президентом в истории Республики Молдова › „Новая газета Балтия“
- ↑ Чего ждат от нового президента Молдавии — Российская газета
- ↑ „Маиа Санду - алегери.мд“, Алегери.мд/w/маиа_санду, қаралди: Април 23, 2020
- ↑ „Эх-Wорлд Банк эcономист сет то беcоме приме министер ин Молдова“. www.дw.cом/эн. Қаралди: 2015-йил 24-июл.
- ↑ Ужаси БАКа — 2014 в Молдове: металлоискатели, суди и отмена всех сданних экзаменов за списиваниэ
- ↑ Маиа Санду șи Наталиа Гҳерман ау девенит мембри ПЛДМ, унимедиа.мд
- ↑ „Майя Санду: Официально не являюсь членом ЛДПМ“. 2016-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 13-ноябр.
- ↑ Владимир Соловёв. Молдавии видали президенцкий набор Газета „Коммерсантъ“ № 166 от 09.09.2016, стр. 5
- ↑ Нестасе уступил в ползу Санду с определённими условиями
- ↑ ЦИК Республики Молдова. „Резултате Прелиминаре Алегери Президетиале 2016“. ЦИК Республики Молдова.. ЦИК Республики Молдова. (2016-йил 17-ноябр). 2016-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 21-ноябр.
- ↑ „Премьер-министром Молдавии стала Майя Санду“. РБК. Қаралди: 2019-йил 8-июн.
- ↑ Ставший и. о. президента молдавский премер распустил парламент / РБК, 9 июня 2019
- ↑ Парламент и кабмин Молдавии отказалис подчиняця КС.
- ↑ Голеа, Анатоли. „Молдова cрисис деэпенс ас неw пресидент cаллс снап воте“. Яҳоо Неwс (2019-йил 9-июн).
- ↑ „Руссиан Депутй Приме Министер Сламс Аcтионс оф Формер Рулинг Молдован Демоcратиc Партй ас 'Cриминал'“. спутникнеwс.cом. Қаралди: 2019-йил 10-июн.
- ↑ Эуропеан натионс, Руссиа баcк неw говернмент ин Молдова
- ↑ Правителство Санду
- ↑ Правителство Молдавии ушло в оцтавку
- ↑ Парламент Молдавии отправил в оцтавку правителство Санду
- ↑ Санду заявила о приоритете курса на вступлениэ в ЕС для Молдавии
- ↑ Санду виступила за возобновлениэ отношений Молдавии с МВФ
- ↑ „Санду и Хоган намерени „углубит сотрудничество““. 2021-йил 30-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-июл.
- ↑ Санду: Молдова будет интегрироваця в Евросоюз с помощю Руминии
- ↑ Молдавия лишилас возможности получит от Руминии 60 миллионов эвро
- ↑ Новий президент Молдавии поэхала в первий зарубежний визит на автомобиле
- ↑ „Дружит против Москви“: Почему президент Молдови Санду так спешила к Зеленскому
- ↑ Украина и Молдавия договорилис построит дорогу в обход Приднестровя
- ↑ Санду на встрече с Зеленским попривецтвовала воэнних фразой „Слава Украине!“
- ↑ „Сможет ли Санду аннулироват секретний протокол Филата?“. 2021-йил 15-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-июл.
- ↑ Первий внешнеполитический блин президенту Молдови Мае Санду вишел комом
- ↑ Санду провалила визит в Киэв, эё куратори недоволни — социалисти
- ↑ Для Санду украинскоэ электричество важнеэ проблем экологии
- ↑ „Сколко стоит Днестр?“. 2021-йил 15-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-июл.
- ↑ Программа официалного визита Президента Майи Санду в Киэв
- ↑ Санду — о резултатах визита в Брюссел: „У Молдови эст огромниэ возможности в ЕС“
- ↑ А можно с вами сфотографироваця: Двухдневная фотосессия Санду в Брюсселе обошлас бюджету Молдови в 45 тисяч леэв
- ↑ Санду в Брюсселе просит помощи: юстиция эй не хочет подчиняця
- ↑ Визит Майи Санду в Брюссел: Президент встретилас с главним прокурором ЕС Лаурой Кёвеши
- ↑ Санду встретилас в Брюсселе с председателем и вице-председателем Европейской комиссии
- ↑ Глава Евросовета посетит Украину, Грузию, Молдавию с 28 февраля по 3 марта
- ↑ Вместе против Москви: что Евросоюз обещаэт Молдавии, Грузии и Украине
- ↑ Вместе против Москви: что Евросоюз обещаэт Молдавии, Грузии и Украине
- ↑ Глава МИД Чокой стал врио премера Молдавии
- ↑ Стали известни имена врио министров здравоохранения, экономики и финансов[сайт ишламайди]
- ↑ Деуцче Wелле (www.дw.cом). „Кто подкупает депутатов? Молдавия идет к досрочным выборам | ДW | 18.06.2020“ (ру). ДW.CОМ. Қаралди: 2021-йил 25-апрел.
- ↑ „Румыния предоставит Молдове 200 тыс. доз вакцины от коронавируса. О чем еще договорились Санду и Йоханнис“ (ру). НеwсМакер (2020-йил 29-декабр). Қаралди: 2021-йил 22-март.
- ↑ „Молдова первой в Европе получила вакцину против коронавируса от CОВАХ“ (ру). Новости ООН (2021-йил 5-март). 2021-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-июл.
- ↑ Додон сообщил о возможности ваксинации населения против CОВИД-19 в частних клиниках
- ↑ Алена Матвеева. „Экс-президент РМ: ведется серьёзная работа для получения вакцины «Спутник В»“ (ру). Спутник Молдова (2021-йил 19-март). 2021-йил 7-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-март.
- ↑ Додон назвал возможниэ сроки доставки „Спутник В“ в Молдавию
- ↑ Администрация Санду призвала ввести режим ЧП в Молдавии из-за CОВИД-19
- ↑ Правителству Молдавии порекомендовали ввести режим ЧП на две недели из-за пандемии
- ↑ Правителству Молдавии порекомендовали ввести режим ЧП на две недели из-за пандемии
- ↑ Молдова нащупиваэт новую модел отношений бивших совецких республик с Россиэй
Ҳаволалар
- Маиа Санду, Гувернул Габуриcи шаҳридаги Министру ал Эдуcаțиэи
- Маиа Санду ҳақида номаълум, Балти мустақил портали
- Ҳаракат ва бирдамлик партияси (Wайбаcк Мачине сайтида 2021-01-23 санасида архивланган)