Maine-coon
Мейн Кун (инглизча: Маине Cоон) - Америка Қо'шма Штатларининг шимоли-шарқидаги Мейн штати мушукларидан келиб чиққан Шимолий Американинг ан'анавий мушук зоти ҳисобланади.
"Маине Cоон" номи икки со'здан олинган. Биринчиси, Мейн штатининг номи, иккинчиси эса инглизча: раcоон со'зидан олинган бо’либ, "ракун" деб таржима қилинади.
Бу Мейн штатининг расмий штат рамзидир.
Мушукларнинг энг йирик зоти ҳисобланиб, эркакларининг вазни 5,9 дан 8,2 кг гача (кастрацияланган - 15 кг гача), ург'очилари эса 3,6 дан 5,4 кг гача (кастрацияланган - 7,5-8,5 кг гача)[1]. Вояга етган Мейн-кун мушукларининг ердан баландликлари 25 дан 41 см гача, думи билан қо'шиб ҳисоблаганда умумий узунлиги 120 см гача (думининг узунлиги 36 см гача)[2]. Мушукнинг то'лиқ потенциал ҳажмига 3 ёшдан 5 ёшгача бо’лган муддатда етишади, бошқа мушукларнинг ко'пчилигида эса 1 ёшда о'з ҳажмини то'лиқ эгаллайди[3]. Бироқ бошқа аста-секин етиладиган зотлари ҳам бор, улар катталиги ҳам йирик (масалан, Норвегия о'рмон мушуги). Барча мейн-кун қулоқлари учларида майда тукларга эга бо'лишади. Мейн-кун танасининг узунлиги бир метр ёки ундан ҳам узун бо'лади, расмий равишда ро'йхатга олинган энг узун Мейн-куннинг танаси узунлиги 1 метр 23 сантиметрга тенг эди.
Янги туг'илган, Мейн Cоон мушукчалари оддий мушукчаларга қараганда бироз каттароқдир. Яшаб кета оладиган янги туг'илган Мейн-кун мушукчаларининг энг кам вазни 80 грамм, Мейн-кун мушукчаларининг нормал вазни 100-180 грамм.[манба керак] Мейн-кундаги жинсий диморфизм сезиларли даражада намоён бо'лади. Мушуклар туг'илишда катталар каби ург'очилари эркакларга қараганда сезиларли даражада кичикроқ бо'лишади. Ог'ирликдаги фарқ учдан биргача бо'лиши мумкин, мушуклар о'ртасидаги вазннинг о'ртача то'ртдан бир қисми.
Мейн Кун - узун юнгли мушук. Жун қоплами юмшоқ ва ипакдек майин, жун тузилиши ва ранги зот турига қараб фарқ қилиши мумкин. Бош ва елкалардаги юнглари узунлиги қисқароқ, қорин ва ён томонларда юнглар узунроқ, ба'зи мушукларнинг бо'йнида декоратив елка юнглари мавжуд. Ко'пгина маҳаллий зотлар сингари, Мейн Cоон жуни мавсумий о'згаришларга дучор бо'лади, ёзда у енгилроқ ва қисқа, қишда юнги бироз узунроқ ва зич пастки жуни янада ривожланади.
Мейн-кунлар оддий уй мушукларига хос бўлган ҳар қандай рангда бо'лиши мумкин, аммо шоколад, лаванда, ранг-баранг каби бошқа зотларнинг мумкин бўлган аралашмасини ко'рсатадиган сун'ий рангларни барча федерациялар ҳам қабул қилмайди. Масалан, Мейн-кун рангларидаги ранг нуқтаси фақат ТИCАда қабул қилинади. Зотдаги энг кенг тарқалган нақш - Россияда "жайдари" ранг сифатида танилган жигарранг. Ко'знинг барча ранглари ранг стандартларига мувофиқ қабул қилинади, оқ рангдан ташқари жун ранги ко'к бўлган мушукларда (я'ни, икки хил рангдаги ко'з) пайдо бўлган ҳоллар бундан мустасно.
Мейн-кун жун қопламаси қалин ва совуқ иқлимга жуда мослашган. Қориндаги зич юнг ва орқа оёқларда чо'зилган юнглар муз устида чо'ккалаб о'тиришга имкон беради, зотнинг доимий хусусияти бўлган панжалар орасидаги полидактилия ва узун туклар қорда юришни осонлаштиради. Қорда бу панжалар жуда муҳим, чунки улар панжаларга сезиларли қо'шимча вазнсиз барқарорликни беради. Ичкаридан ўсиб чиққан жунли ва чўзилган жун то'плари қулоқларда иссиқликни сақлашга ёрдам беради.
Янги Англия ҳудудида яшовчи асл Мейн-кун мушукларининг ко'пчилиги полидактилизм (бир ёки бир нечта қо'шимча бармоқларнинг мавжудлиги) хусусиятига эга эди. Гарчи ба'зи манбаларда бу хусусият Мейн штатидаги Мейн-кун мушуклар популациясининг тахминан 40 фоизида содир бўлган деб ҳисобланса-да, полидактилизм энди камдан-кам ҳолларда Мейн Кунда шоу ришталарида учрайди, чунки бу умумий ме'ёрлар бо'йича қабул қилиниши мумкин эмас. Қадимги маҳаллий зотга хос бўлган бу хусусият шоу ҳалқаларида автоматик дисквалификация бўлгани сабабли зотда деярли ё'қ бо'либ кетган. Ҳозирги вақтда полидактилия гени мушукнинг сог'лиг'ига хавф туг'дирмайдиган асосий аутосомал доминант ген эканлиги исботланган. Ҳозирги вақтда хусусий ташкилотлар ва селекционерлар Мейн-Кунларда полидактилиянинг ё'қолишининг олдини олишни о'з олдига мақсад қилиб қо'йган ва бундай ҳайвонларни WCФ ва ОФК томонидан қабул қилинган асосий зот линияларидан алоҳида ко'пайтиришни мақсад қилган.
Мейн Кунда полидактилияни қабул қилувчи федерациялар: CФА, ТИCА, CФФ, АCФА, НЗCФ.
Зотнинг тарихи
Мейн кун зоти совуқ иқлим шароити та'сири остида табиий равишда ривожланган зот ҳисобланади. Мейн-кунларнинг келиб чиқиши ҳақида "муқобил" версиялар (турли хил афсоналар) мавжуд. Маине Cоонс адабиётда биринчи марта 1861-йилда тилга олинган. "Денгиз оти" кемасидан капитан Женкс исмли мушук ҳақидаги ма'лумоти шу вақтга то'г'ри келади.
У 1861-йилда Бостон ва Ню-Ёркдаги ко'ргазмаларда намойиш этилган ва бу зот машҳурлигининг бошланишига сабаб бо'лди , аммо ХИХ—ХХ асрлар охирида, узун юнгли форслар Мейн-кундан ошиб кетишди. Мейн-кунни зот сифатида фақат деҳқонлар унинг катталиги ва овчилик фазилатларини қадрлаганликлари сабабли сақлаб қолишди.
Замонавий зот стандартлари 1967-йилда қабул қилинган. 1990-йилларда Мейн-кун о'зининг ҳақиқий машҳурлигига эришган. Аммо Мейн Кунлар биринчи марта 1908-йилда CФА фелинологик федерациясида зот сифатида ро'йхатга олинган, у ерда Молли Бонд исмли Мейн-кун мушуги ушбу федерацияда ро'йхатга олинган бешинчи мушук бўлган.
2002-йилдан бери WCФ Бош Ассамблеясининг Миланда бо'либ о'тган йиг'илишда ушбу зотнинг генотипи то'г'рисидаги ма'лумотларга асосланиб, Мейн-кунларни қуйидаги зотларнинг мушуклари билан чатиштириш мақул деб топилган бу зотлар : Норвегия о'рмони мушуги, Турк Ангораси, Сибир мушуги. Бундай чатиштиришнинг зарурлиги ва мақсадга мувофиқлиги то'г'рисида қарор клуб раҳбари томонидан қабул қилинган. Мейн-кун қишки қаттиқ иқлим шароитида омон қолиш учун бир нечта жисмоний мослашувларга эга. Уларнинг сувга чидамли зич мо'йналари узунроқ ва пастки ва орқа томонида даг'алроқ бо'либ, улар юрганда ёки қор ёки музнинг нам юзасида о'тирганда қо'шимча ҳимоя қилади. Катта панжалар қор устида юришни осонлаштиради ва ко'пинча қор туфлисига қиёсланади. Оёқ бармоқлари орасидан о'сиб чиққан узун мо'йналари оёқ бармоқларини иссиқ ушлаб туришга ёрдам беради ва қор устида юришга ёрдам беради, бу эса панжаларга ортиқча вазнсиз қо'шимча тузилиш беради.
Ранглари
Мейн-кунлар бошқа мушуклар каби ҳар қандай рангга эга бо'лиши мумкин. Шоколад, лаванта, сиам нақшлари ёки "белгиланган" нақшлар каби чатиштиришни ко'рсатадиган ранглар ба'зи зот стандартлари томонидан қабул қилинмайди. Бу универсал эмас; Белгиланган нақш, масалан, ТИCА ва CФА томонидан қабул қилинади. Зотда энг ко'п учрайдиган нақш жигарранг таббйдир. Ко'знинг барча ранглари зот стандартлари бо'йича қабул қилинади, ко'к ёки г'алати ко'злар бундан мустасно, я'ни ҳетерокромия иридий (турли рангдаги иккита ко'з), оқ рангдан ташқари палто рангларига эга мушукларда.
Ҳажми
Мейн-кун 1980-йилларнинг о'рталарида Саванна мушуки пайдо бо'лгунга қадар уй мушукларининг энг катта зоти ҳисобланган, аммо у ҳали ҳам энг йирик гибрид бо'лмаган зотдир. 10,0 кг гача), ург'очиларнинг вазни 12 дан 15 гача (5,4 дан 6,8 кг гача). Вояга этганларнинг бо'йи 10 дан 16 гача (25 ва 41 см) о'згариши мумкин ва уларнинг узунлиги 38 (97 см) гача, думи билан бирга узунлиги 14 (36 см) га етиши мумкин. Узун ва тикка мўйнали бўлиб, думи деярли енот думига ўхшайди. Танаси қаттиқ ва мушаклари бақувватдир, бу уларнинг вазнини қо'ллаб-қувватлаш учун зарурдир ва ко'крак кенгдир. Мейн-кунлар то'ртбурчак тана шаклига эга ва жисмонан етукликка секин эришади; Уларнинг то'лиқ ҳажми одатда уч ёшдан беш ёшгача, бошқа мушукларда эса тахминан бир йил давом этади.
Саломатлик ва касаллик
Мейн кунлар одатда сог'лом ва бардошли зот ҳисобланади , қишнинг совуқ иқлимига мослашган. Швециядаги уй мушукларининг ҳаётини суг'урталаш бо'йича ма'лумотларнинг таҳлили (2003-2006) Мейн-кунларнинг о'ртача умр ко'риш давомийлиги 12,5 йил ёки ундан ко'проқ (ушбу зотдаги ро'йхатга олинган ҳайвонларнинг 74 фоизи; ярмидан ко'пи) деган хулосага келишимизга имкон беради.(54 % - 16, 5 йил ва ундан ортиқ яшаган)[4].
Мейн-кунга хавф солувчи жиддий касалликлар уй мушуклари ва одамлар учун хос бўлган Гипертрофик кардиёмиёпатиядир (ҲCМ) зотдор ёки зоциз бо'лсин , мушукларда энг ко'п учрайдиган юрак касаллигидир. Маине Cоонс учун бу кадаллик о'рта ва кекса ёшдаги мушукларда о'зини намоён қиладиган аутосомал доминант геннинг натижасидир, деб ҳисобланади. ҲCМ о'пка шиши, орқа оёқ-қо'лларнинг то'сатдан фалажланиши ва о'лимга олиб келадиган прогрессив касалликдир. Шунинг учун о'з вақтида ташхис қо'йиш жуда муҳимдир. АҚШда ҲКМ учун мас'ул бўлган ген учун ДНК тестини о'тказиш амалиёти мавжуд[5].
Яна бир юқори сог'лиқ муаммоси - бу орқа мия мушаклари атрофияси (СМА), шунингдек, магистрал ва оёқ-қо'лларнинг скелет мушакларига импулсларни о'тказадиган орқа мия нейронларига та'сир қилувчи генетик жиҳатдан аниқланган (аутосомал рецессив) касаллик. Биринчи аломатлар 3-4 ойлик мушукчаларда пайдо бо'лади. Мушукчалар танасини орқа қисми юриш пайтида чайқалади; тик турганида тиззалари деярли ерга тегади. 5-6 ойлигида ҳайвон мебелдан бемалол сакраб туша олмайди ва пастга сакраб тушганда у ко'пинча бемалол тушади. Бироқ, касал мушукчалар яхши овқатланишади ва о'йнашади; ко'п йиллар давомида ҳақиқий уй, я'ни ташқарига чиқмайдиган мушуклар сифатида яшайди. СМА учун тест ҳам амалга оширилмоқда[6].
Ҳип дисплази - унинг пастлиги, бир ёки иккала бо'г'имга та'сир қилади. Бу касаллик одатда Мейн-кунлар ва форс мушукларига о'хшаган катта зотларга та'сир қилади. Касаллик ҳам генетик жиҳатдан аниқланади, лекин ёши билан о'зини намоён қилади, ко'пинча мушукларда остеоартрит шаклида бошланади - ҳайвон оқсоқлана бошлайди[6].
Буйрак поликистик касаллиги (ПКД) ирсий, аста-секин ривожланиб борувчи, қайтмас касаллик бо'либ, Форс мушуги ва унга тегишли зотлар орасида тарқалган деб тахмин қилинади[6]. Со'нгги тадқиқотлардан ма'лум бо'лдики , буйрак кисталари Мейн-Кунларда камроқ учрайди ва форс мушукларида ПКД билан бог'лиқ эмас.Кистлари борлиги аниқланган Мейн Кунда ПКД учун генетик тест салбий натижа ко'рсатади.
-
Мейн-кун мушукчаси 3 кунлик -
2,5 ойлик мушукча -
Мейн Кун (аёл) -
Қора мармар Мейн-кун мушуки бир ярим йил ичида
Манбалар
- ↑ Маттерн, Жоанне; Педлей, Cарол А.. Тҳе Маине Cоон Cат. Миннесота: Андоза:Нп3, 2000 — 4-бет. ИСБН 0-7368-0565-6.
- ↑ „Маине Cоон: А Гентле Гиант“ (пдф). Роял Cанин. 2011-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 31-октябр.
- ↑ „Маине Cоон Cат“. Cат Фанcиэрс Федератион. 2009-йил 29-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 15-сентябр.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ „Cат ДНА Тест Сервиcе фром тҳе ВCГЛ ат тҳе Cоллеге оф Ветеринарй Медиcине“. 2008-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 6-декабр.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 „МCБФА Ҳеалтҳ Иссуэс“. Қаралди: 2016-йил 6-декабр.
Адабиётлар
- Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Монголы — Наноматериалы [Электронный ресурс]. — 2012. — С. 589. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 21). — ИСБН 978-5-85270-355-2.
Ҳаволалар
- Мэйн-кун / Красносельская С. П. // Большая российская энциклопедия [Электронный ресурс]. — 2017.