Maitrī
Буддизм |
|---|
| Маданияти |
| Тарихи |
| Буддистлар |
| Мактаблар |
| Ибодатхоналар |
| Матнлар |
| Портал |
Маитрī (санскритча: मैत्री; Пали: меттā) – бу санскритча ва палича сўз бўлиб, хайрихоҳлик[1], севги ва меҳрибонлик[2][3][4][5][6][7], дўстлик[7][8], самимийлик[8], яхши ният[9] ва бошқаларга кучли қизиқиш[8] каби маъноларни англатади. Бу – тўрт илоҳий ҳолатнинг (Браҳмавиҳāра) биринчиси ва Теравада будда мактабларидаги ўнта пāрамīдан биридир.
Меҳрибонлик (меттā бҳāванā)ни ривожлантириш – буддавий медитациянинг машҳур шаклларидан бири ҳисобланади[10]. Бу медитация тўрт ўлчовсиз ҳолат (браҳмавиҳāра) таркибига киради[10]. Метта кўпинча „раҳм-шафқат медитацияси“ сифатида Осиё мамлакатларида амалиётга татбиқ этилади; бу ерда роҳиблар уни халқ учун овоз чиқариб, хониш шаклида бажарадилар.
Меттанинг раҳм-шафқат ва универсалликдаги меҳрибонлик тушунчаси Метта Суттада кенг ёритилган бўлиб, у Ҳинд динларидан – яъни Ҳиндузм ва Жайнизмда ҳам учрайди: санскритда маитри ва палича метта шаклида[11].
Баъзи кичик ҳажмдаги тадқиқотлар севги ва хайрихоҳлик медитациясининг беморларга фойдаси бўлиши мумкинлигини кўрсатган[12][13]. Бироқ, илмий шарҳларда бу тадқиқотларнинг сифат ва намуналар ҳажми танқид остига олинган[14][15].
Этимологияси ва маъноси
Меттā – бу палича сўз бўлиб, санскрит тилидаги маитрī сўзидан олинган, у эса ўз навбатида митра сўзидан келиб чиққан. Мониэр Мониэр-Wиллиамснинг сўзларига кўра, митра сўзи „дўст“ деган маънони англатади[16]. Бу атама Шатапатҳа Браҳмана, айрим Упанишадлар ва Веданга адабиётларида, жумладан Пāṇинининг Аṣṭāдҳйāйī асарида (5.4.36) ҳам учрайди[17][16]. Бу тушунча буддавийлик матнларида муҳим ғоя ва амалиёт сифатида тез-тез тилга олинади[17].
Бусwелл, Лопез ҳамда Ҳарвей меттā атамасини „меҳрибонлик“ ёки „хайрихоҳлик“ деб таржима қиладилар[18][10]: 327 . Буддавий эътиқодга кўра, бу – Браҳмавиҳара (илоҳий ҳолат) бўлиб, ўзида чексиз хайрихоҳликни мужассам этади. У ёмон ниятга қарши медитацион ҳолатга олиб боради. Бу ҳолат орқали инсон салбий руҳий кечинмаларга боғланишни тарк этиб, барча мавжудотларга нисбатан хайрихоҳликни ўзида ривожлантиради[10]: 327 .
Меттāнинг „узоқ душмани“ – бу нафрат ёки ёмон ният бўлиб, у унга қарама-қаршидир. „Яқин душмани“ эса (яъни кўринишидан ўхшаш, аммо аслида моҳиятан зид) – бу очкўзликдир: бунда инсон маълум фазилатларни яхши кўради, лекин нотўғри сабаблар билан яхши кўради[19][20].
Манбалар
- ↑ Ин тҳе Буддҳа'с Wордс: Ан Антҳологй оф Дисcоурсес фром тҳе Пали Cанон. Сомервилле, Масс.: Wисдом Публиcатионс, 2005 — 90, 131, 134-бет. ИСБН 0-86171-491-1.
- ↑ Гетҳин, Руперт. Тҳе Фоундатионс оф Буддҳисм. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 1998 — 26, 30, пассим-бет. ИСБН 0-19-289223-1.
- ↑ Ҳарвей, Петер. Ан Интродуcтион то Буддҳисм: Теачингс, Ҳисторй анд Праcтиcес. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2007 — 247–48-бет. ИСБН 978-0-521-31333-9.
- ↑ Тҳе Миддле-Ленгтҳ Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа: А Транслатион оф тҳе Мажжҳима Никāя. Бостон: Wисдом Публиcатионс, 2001 — 120, 374, 474, пассим-бет. ИСБН 0-86171-072-Х.
- ↑ Салзберг, Шарон. Ловингкинднесс: Тҳе Револутионарй Арт оф Ҳаппинесс. Бостон: Шамбҳала Публиcатионс, 1995 — пассим-бет. ИСБН 1-57062-176-4.
- ↑ Тҳе Лонг Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа: А Транслатион оф тҳе Дīгҳа Никāя. Сомервилле, Масс.: Wисдом Публиcатионс, 1995 — 194-бет. ИСБН 0-86171-103-3. }}
- ↑ 7,0 7,1 Wардер, А. К.. Индиан Буддҳисм. Делҳи: Мотилал Банарсидасс, 2004 — 63, 94-бет. ИСБН 81-208-1741-9.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 „Меттā“, Тҳе Пали Техт Соcиэтй'с Пали–Энглиш Диcтионарй. Чипстеад: Пали Техт Соcиэтй, 1921–25 — 540-бет. Қаралди: 2008-йил 29-апрел.
- ↑ Гомбрич, Ричард. Тҳеравада Буддҳисм: А Соcиал Ҳисторй фром Анcиэнт Бенарес то Модерн Cоломбо. Лондон: Роутледге, 2002. ИСБН 0-415-07585-8.
- ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Ҳарвей, Петер. Ан Интродуcтион то Буддҳисм: Теачингс, Ҳисторй анд Праcтиcес. Cамбридге Университй Пресс, 2012 — 318–319-бет. ИСБН 978-0-521-85942-4.
- ↑ Дунне, Финлей П.. Тҳе Wорлд Религионс Спеак он "Тҳе Релеванcе оф Религион ин тҳе Модерн Wорлд". Спрингер, 2013 — 94–95-бет. ИСБН 978-94-017-5892-5.
- ↑ Зенг, Хианглонг; Чиу, Cлео П. К.; Wанг, Ронг; Оэи, Тиан П. С.; Леунг, Фреэдом Й. К. (2015). "Тҳе эффеcт оф ловинг-кинднесс медитатион он поситиве эмотионс: а мета-аналйтиc ревиэw". Фронтиэрс ин Псйчологй 6: 1693. дои:10.3389/фпсйг.2015.01693. ПМИД 26579061. ПМC 4630307. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4630307.
- ↑ Ҳофманн, Стефан Г.; Петроcчи, Ниcола; Стеинберг, Жамес; Лин, Мую; Аримицу, Коҳки; Кинд, Шеллей; Мендес, Адриана; Стангиэр, Улрич (2015-06-02). "Ловинг-Кинднесс Медитатион то Таргет Аффеcт ин Моод Дисордерс: А Прооф-оф-Cонcепт Студй" (эн). Эвиденcе-Басед Cомплементарй анд Алтернативе Медиcине 2015: 269126. дои:10.1155/2015/269126. ИССН 1741-427Х. ПМИД 26136807. ПМC 4468348. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4468348.
- ↑ Галанте, Жулиэта; Галанте, Игнаcио; Беккерс, Мариэ-Жет; Галлачер, Жоҳн (2014). "Эффеcт оф кинднесс-басед медитатион он ҳеалтҳ анд wелл-беинг: А сйстематиc ревиэw анд мета-аналйсис.". Жоурнал оф Cонсултинг анд Cлиниcал Псйчологй 82 (6): 1101–1114. дои:10.1037/а0037249. ИССН 1939-2117. ПМИД 24979314. ҳттпс://псйcнет.апа.орг/доиЛандинг?дои=10.1037%2Фа0037249.
- ↑ Бишоп, С.Р. (2002). "Wҳат до wе реаллй кноw абоут миндфулнесс-басед стресс редуcтион?". Псйчосом Мед 64 (1): 71–83. дои:10.1097/00006842-200201000-00010. ПМИД 11818588.
- ↑ 16,0 16,1 Мониэр-Wиллиамс, Мониэр „Митра, Маитрī“, . А Санскрит-Энглиш Диcтионарй: Этймологиcаллй анд Пҳилологиcаллй Аррангед wитҳ Спеcиал Референcе то Cогнате Индо-Эуропеан лангуагес. Охфорд: Cларендон Пресс, 1956 — 816 & 834-бет.
- ↑ 17,0 17,1 Рҳйс Давидс, Тҳомас Wиллиам; Стеде, Wиллиам. Пали-Энглиш Диcтионарй. Лондон: Тҳе Пали Техт Соcиэтй, 1952 — 164–165-бет. ИСБН 978-81-208-1144-7.
- ↑ Бусwелл, Роберт Э. Жр.; Лопез, Доналд С. Жр. „пāрамитā“, . Тҳе Принcетон Диcтионарй оф Буддҳисм. Принcетон Университй Пресс, 2013 — 624-бет. ИСБН 978-1-4008-4805-8.
- ↑ Буддҳагоша, Бҳадантācария. Вишудимагга: Тҳе Патҳ оф Пурифиcатион. Кандй, Сри Ланка: Буддҳист Публиcатион Соcиэтй, 2010.
- ↑ „Дҳамма Лисц“. Инсигҳт Медитатион Cентер.
Адабиётлар
- Ачаря Буддҳараккҳита (транс.) (1987/2006). "Какаcупама Сутта: Тҳе Парабле оф тҳе Саw (эхcерпт)" фром Поситиве Респонсе: Ҳоw то Меэт Эвил Wитҳ Гоод (Бодҳи Леавес Но. 109). Кандй, Сри Ланка: Буддҳист Публиcатион Соcиэтй (1987). Ретриэвед фром "Аccесс то Инсигҳт" (2006) ат Какаcупама Сутта: Тҳе Парабле оф тҳе Саw.
- Амаравати Сангҳа (транс.) (1994, 2004). "Карания Метта Сутта: Тҳе Буддҳа'с Wордс он Ловинг-Кинднесс" фром Чантинг Боок: Морнинг анд Эвенинг Пужа анд Рефлеcтионс (1994). Ҳемел Ҳемпстеад: Амаравати Публиcатионс. Ретриэвед 2007-11-25 фром "Аccесс то Инсигҳт" (2004) ат Карания Метта Сутта: Тҳе Буддҳа'с Wордс он Ловинг-Кинднесс.
- Бодҳи, Бҳиккҳу (2005). Ин тҳе Буддҳа'с Wордс: Ан Антҳологй оф Дисcоурсес фром тҳе Пали Cанон. Сомервилле, МА: Wисдом Публиcатионс. ИСБН 0-86171-491-1.
- Буддҳагҳоса, Бҳадантаcария & Бҳиккҳу Ñāṇамоли (транс.) (1999). Тҳе Патҳ оф Пурифиcатион: Висуддҳимагга. Сеаттле, WА: БПС Париятти Эдитионс. ИСБН 1-928706-00-2.
- Гетҳин, Руперт (1998). Тҳе Фоундатионс оф Буддҳисм. Охфорд: Охфорд Университй Пресс. ИСБН 0-19-289223-1.
- Гомбрич, Ричард (1988; репринтед 2002). Тҳеравада Буддҳисм: А Соcиал Ҳисторй фром Анcиэнт Бенарес то Модерн Cоломбо. Роутледге: Лондон. ИСБН 0-415-07585-8.
- Ҳарвей, Петер (2007). Ан Интродуcтион то Буддҳисм: Теачингс, Ҳисторй анд Праcтиcес. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс. ИСБН 0-521-31333-3.
- Мониэр-Wиллиамс, Мониэр (1899, 1964). А Санскрит-Энглиш Диcтионарй. Лондон: Охфорд Университй Пресс. ИСБН 0-19-864308-Х. Ретриэвед 2008-04-29 фром "Cологне Университй" ат МW Сcан.
- Ñанамоли Тҳера (эд., транс.) (1987/1994). Тҳе Праcтиcе оф Ловинг-Кинднесс (Метта): Ас Таугҳт бй тҳе Буддҳа ин тҳе Пали Cанон (Тҳе Wҳеэл Но. 7). Кандй, Сри Ланка: Буддҳист Публиcатион Соcиэтй (1987). Ретриэвед 2007-11-25 фром "Аccесс то Инсигҳт" (1994 трансcриптион) ат Тҳе Праcтиcе оф Ловинг-Кинднесс (Метта): Ас Таугҳт бй тҳе Буддҳа ин тҳе Пали Cанон.
- Ñāṇамоли, Бҳиккҳу (транс.) & Бҳиккҳу Бодҳи (эд.) (2001). Тҳе Миддле-Ленгтҳ Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа: А Транслатион оф тҳе Мажжҳима Никāя. Бостон: Wисдом Публиcатионс. ИСБН 0-86171-072-Х.
- Ñанамоли Тҳера (транс.) & Бҳиккҳу Кҳантипало (эд.) (1993/1994). Салейяка Сутта: Тҳе Браҳманс оф Сала (МН 41). Ретриэвед 2007-12-23 фром "Аccесс то Инсигҳт" (1994 трансcриптион) ат Салейяка Сутта: Тҳе Браҳманс оф Сала.
- Нянапоника Тҳера (транс.) (1988/1998). "Ваттҳупама Сутта: Тҳе Симиле оф тҳе Cлотҳ" (МН 7) фром Тҳе Симиле оф тҳе Cлотҳ & тҳе Дисcоурсе он Эффаcемент (Wҳеэл Но. 61). Кандй, Сри Ланка: Буддҳист Публиcатион Соcиэтй (1988). Ретриэвед 2007-12-03 фром "Аccесс то Инсигҳт" (1998) ат Ваттҳупама Сутта: Тҳе Симиле оф тҳе Cлотҳ.
- Нянапоника Тҳера & Бҳиккҳу Бодҳи (транс.) (1999). Нумериcал Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа: Ан антҳологй оф Суттас фром тҳе Аṅгуттара Никāя. Wалнут Cреэк, CА: АлтаМира Пресс. ИСБН 0-7425-0405-0.
- Рҳйс Давидс, Cаролине А. Ф. ([1900], 2003). Буддҳист Мануал оф Псйчологиcал Этҳиcс, оф тҳе Фоуртҳ Cентурй Б.C., Беинг а Транслатион, ноw маде фор тҳе Фирст Тиме, фром тҳе Оригинал Пāли, оф тҳе Фирст Боок оф тҳе Абҳидҳамма-Пиṭака, энтитлед Дҳамма-Сангаṇи (Cомпендиум оф Статес ор Пҳеномена). Кессингер Публишинг. ИСБН 0-7661-4702-9.
- Рҳйс Давидс, Т.W. & Wиллиам Стеде (эдс.) (1921-5). Тҳе Пали Техт Соcиэтй'с Пали–Энглиш Диcтионарй. Чипстеад: Пали Техт Соcиэтй. Ретриэвед 2008-04-29 фром "У. Чиcаго" ат ҳттп://дсал.учиcаго.эду/диcтионариэс/пали/.
- Салзберг, Шарон (1995). Ловингкинднесс: Тҳе Револутионарй Арт оф Ҳаппинесс. Бостон: Шамбҳала Публиcатионс. ИСБН 1-57062-176-4.
- Тҳаниссаро Бҳиккҳу (транс.) (1994). Ража Сутта: Тҳе Кинг (Уд. 5.1). Ретриэвед 2007-11-25 фром "Аccесс то Инсигҳт" ат Рāжан Сутта: Тҳе Кинг.
- Тҳаниссаро Бҳиккҳу (транс.) (1997а). Cунда Каммарапутта Сутта: То Cунда тҳе Силверсмитҳ (АН 10.176). Ретриэвед 2007-11-25 фром "Аccесс то Инсигҳт" ат Cунда Каммарапутта Сутта: То Cунда тҳе Силверсмитҳ.
- Тҳаниссаро Бҳиккҳу (транс.) (1997б). Метта (Меттанисамса) Сутта: Гоод Wилл (АН 11.16). Ретриэвед 2010-07-07 фром "Аccесс то Инсигҳт" ат Метта (Меттанисамса) Сутта: Гоод Wилл.
- Трунгпа, Чöгям (1993). Траининг тҳе Минд & Cултиватинг Ловинг-Кинднесс. Бостон: Шамбҳала. ИСБН 0-87773-954-4.
- Упатисса, Араҳант, Н.Р.М. Эҳара (транс.), Сома Тҳера (транс.) анд Кҳеминда Тҳера (транс.) (1995). Тҳе Патҳ оф Фреэдом (Вимуттимагга). Кандй, Сри Ланка: Буддҳист Публиcатион Соcиэтй. ИСБН 955-24-0054-6.
- Wалше, Мауриcе (1995). Тҳе Лонг Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа: А Транслатион оф тҳе Дīгҳа Никāя. Сомервилле, МА: Wисдом Публиcатионс. ИСБН 0-86171-103-3.
- Wардер, А. К. (1970; репринтед 2004). Индиан Буддҳисм. Мотилал Банарсидасс: Делҳи. ИСБН 81-208-1741-9.