Dharma gʻildiragi
Буддизм
Маданияти
Тарихи
Буддистлар
Мактаблар
Ибодатхоналар
Матнлар
Портал

Маитрī (санскритча: मैत्री; Пали: меттā) – бу санскритча ва палича сўз бўлиб, хайрихоҳлик[1], севги ва меҳрибонлик[2][3][4][5][6][7], дўстлик[7][8], самимийлик[8], яхши ният[9] ва бошқаларга кучли қизиқиш[8] каби маъноларни англатади. Бу – тўрт илоҳий ҳолатнинг (Браҳмавиҳāра) биринчиси ва Теравада будда мактабларидаги ўнта пāрамīдан биридир.

Меҳрибонлик (меттā бҳāванā)ни ривожлантириш – буддавий медитациянинг машҳур шаклларидан бири ҳисобланади[10]. Бу медитация тўрт ўлчовсиз ҳолат (браҳмавиҳāра) таркибига киради[10]. Метта кўпинча „раҳм-шафқат медитацияси“ сифатида Осиё мамлакатларида амалиётга татбиқ этилади; бу ерда роҳиблар уни халқ учун овоз чиқариб, хониш шаклида бажарадилар.

Меттанинг раҳм-шафқат ва универсалликдаги меҳрибонлик тушунчаси Метта Суттада кенг ёритилган бўлиб, у Ҳинд динларидан – яъни Ҳиндузм ва Жайнизмда ҳам учрайди: санскритда маитри ва палича метта шаклида[11].

Баъзи кичик ҳажмдаги тадқиқотлар севги ва хайрихоҳлик медитациясининг беморларга фойдаси бўлиши мумкинлигини кўрсатган[12][13]. Бироқ, илмий шарҳларда бу тадқиқотларнинг сифат ва намуналар ҳажми танқид остига олинган[14][15].

Этимологияси ва маъноси

Меттā – бу палича сўз бўлиб, санскрит тилидаги маитрī сўзидан олинган, у эса ўз навбатида митра сўзидан келиб чиққан. Мониэр Мониэр-Wиллиамснинг сўзларига кўра, митра сўзи „дўст“ деган маънони англатади[16]. Бу атама Шатапатҳа Браҳмана, айрим Упанишадлар ва Веданга адабиётларида, жумладан Пāṇинининг Аṣṭāдҳйāйī асарида (5.4.36) ҳам учрайди[17][16]. Бу тушунча буддавийлик матнларида муҳим ғоя ва амалиёт сифатида тез-тез тилга олинади[17].

Бусwелл, Лопез ҳамда Ҳарвей меттā атамасини „меҳрибонлик“ ёки „хайрихоҳлик“ деб таржима қиладилар[18][10]: 327 . Буддавий эътиқодга кўра, бу – Браҳмавиҳара (илоҳий ҳолат) бўлиб, ўзида чексиз хайрихоҳликни мужассам этади. У ёмон ниятга қарши медитацион ҳолатга олиб боради. Бу ҳолат орқали инсон салбий руҳий кечинмаларга боғланишни тарк этиб, барча мавжудотларга нисбатан хайрихоҳликни ўзида ривожлантиради[10]: 327 .

Меттāнинг „узоқ душмани“ – бу нафрат ёки ёмон ният бўлиб, у унга қарама-қаршидир. „Яқин душмани“ эса (яъни кўринишидан ўхшаш, аммо аслида моҳиятан зид) – бу очкўзликдир: бунда инсон маълум фазилатларни яхши кўради, лекин нотўғри сабаблар билан яхши кўради[19][20].

Манбалар

  1. ↑ Ин тҳе Буддҳа'с Wордс: Ан Антҳологй оф Дисcоурсес фром тҳе Пали Cанон. Сомервилле, Масс.: Wисдом Публиcатионс, 2005 — 90, 131, 134-бет. ИСБН 0-86171-491-1. 
  2. ↑ Гетҳин, Руперт. Тҳе Фоундатионс оф Буддҳисм. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 1998 — 26, 30, пассим-бет. ИСБН 0-19-289223-1. 
  3. ↑ Ҳарвей, Петер. Ан Интродуcтион то Буддҳисм: Теачингс, Ҳисторй анд Праcтиcес. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2007 — 247–48-бет. ИСБН 978-0-521-31333-9. 
  4. ↑ Тҳе Миддле-Ленгтҳ Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа: А Транслатион оф тҳе Мажжҳима Никāя. Бостон: Wисдом Публиcатионс, 2001 — 120, 374, 474, пассим-бет. ИСБН 0-86171-072-Х. 
  5. ↑ Салзберг, Шарон. Ловингкинднесс: Тҳе Револутионарй Арт оф Ҳаппинесс. Бостон: Шамбҳала Публиcатионс, 1995 — пассим-бет. ИСБН 1-57062-176-4. 
  6. ↑ Тҳе Лонг Дисcоурсес оф тҳе Буддҳа: А Транслатион оф тҳе Дīгҳа Никāя. Сомервилле, Масс.: Wисдом Публиcатионс, 1995 — 194-бет. ИСБН 0-86171-103-3.  }}
  7. ↑ 7,0 7,1 Wардер, А. К.. Индиан Буддҳисм. Делҳи: Мотилал Банарсидасс, 2004 — 63, 94-бет. ИСБН 81-208-1741-9. 
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 „Меттā“, Тҳе Пали Техт Соcиэтй'с Пали–Энглиш Диcтионарй. Чипстеад: Пали Техт Соcиэтй, 1921–25 — 540-бет. Қаралди: 2008-йил 29-апрел. 
  9. ↑ Гомбрич, Ричард. Тҳеравада Буддҳисм: А Соcиал Ҳисторй фром Анcиэнт Бенарес то Модерн Cоломбо. Лондон: Роутледге, 2002. ИСБН 0-415-07585-8. 
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Ҳарвей, Петер. Ан Интродуcтион то Буддҳисм: Теачингс, Ҳисторй анд Праcтиcес. Cамбридге Университй Пресс, 2012 — 318–319-бет. ИСБН 978-0-521-85942-4. 
  11. ↑ Дунне, Финлей П.. Тҳе Wорлд Религионс Спеак он "Тҳе Релеванcе оф Религион ин тҳе Модерн Wорлд". Спрингер, 2013 — 94–95-бет. ИСБН 978-94-017-5892-5. 
  12. ↑ Зенг, Хианглонг; Чиу, Cлео П. К.; Wанг, Ронг; Оэи, Тиан П. С.; Леунг, Фреэдом Й. К. (2015). "Тҳе эффеcт оф ловинг-кинднесс медитатион он поситиве эмотионс: а мета-аналйтиc ревиэw". Фронтиэрс ин Псйчологй 6: 1693. дои:10.3389/фпсйг.2015.01693. ПМИД 26579061. ПМC 4630307. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4630307. 
  13. ↑ Ҳофманн, Стефан Г.; Петроcчи, Ниcола; Стеинберг, Жамес; Лин, Мую; Аримицу, Коҳки; Кинд, Шеллей; Мендес, Адриана; Стангиэр, Улрич (2015-06-02). "Ловинг-Кинднесс Медитатион то Таргет Аффеcт ин Моод Дисордерс: А Прооф-оф-Cонcепт Студй" (эн). Эвиденcе-Басед Cомплементарй анд Алтернативе Медиcине 2015: 269126. дои:10.1155/2015/269126. ИССН 1741-427Х. ПМИД 26136807. ПМC 4468348. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=4468348. 
  14. ↑ Галанте, Жулиэта; Галанте, Игнаcио; Беккерс, Мариэ-Жет; Галлачер, Жоҳн (2014). "Эффеcт оф кинднесс-басед медитатион он ҳеалтҳ анд wелл-беинг: А сйстематиc ревиэw анд мета-аналйсис.". Жоурнал оф Cонсултинг анд Cлиниcал Псйчологй 82 (6): 1101–1114. дои:10.1037/а0037249. ИССН 1939-2117. ПМИД 24979314. ҳттпс://псйcнет.апа.орг/доиЛандинг?дои=10.1037%2Фа0037249. 
  15. ↑ Бишоп, С.Р. (2002). "Wҳат до wе реаллй кноw абоут миндфулнесс-басед стресс редуcтион?". Псйчосом Мед 64 (1): 71–83. дои:10.1097/00006842-200201000-00010. ПМИД 11818588. 
  16. ↑ 16,0 16,1 Мониэр-Wиллиамс, Мониэр „Митра, Маитрī“, . А Санскрит-Энглиш Диcтионарй: Этймологиcаллй анд Пҳилологиcаллй Аррангед wитҳ Спеcиал Референcе то Cогнате Индо-Эуропеан лангуагес. Охфорд: Cларендон Пресс, 1956 — 816 & 834-бет. 
  17. ↑ 17,0 17,1 Рҳйс Давидс, Тҳомас Wиллиам; Стеде, Wиллиам. Пали-Энглиш Диcтионарй. Лондон: Тҳе Пали Техт Соcиэтй, 1952 — 164–165-бет. ИСБН 978-81-208-1144-7. 
  18. ↑ Бусwелл, Роберт Э. Жр.; Лопез, Доналд С. Жр. „пāрамитā“, . Тҳе Принcетон Диcтионарй оф Буддҳисм. Принcетон Университй Пресс, 2013 — 624-бет. ИСБН 978-1-4008-4805-8. 
  19. ↑ Буддҳагоша, Бҳадантācария. Вишудимагга: Тҳе Патҳ оф Пурифиcатион. Кандй, Сри Ланка: Буддҳист Публиcатион Соcиэтй, 2010. 
  20. ↑ „Дҳамма Лисц“. Инсигҳт Медитатион Cентер.

Адабиётлар