School children inside Samakkhi Witthayakhom School Library, Thailand
Самакхи Виттаяхом мактаб кутубхонасидаги мактаб о'қувчилари, Таиланд

Мактаб кутубхонаси – мактабнинг ичидаги кутубхона бўлиб, унда ўқувчилар, ходимлар ва кўпинча давлат ёки хусусий мактабнинг ота-оналари турли мақсадларда фойдаланиш имкониятига эгадирлар. Мактаб кутубхонаси медиа марказининг мақсади мактаб ҳамжамиятининг барча а'золарининг "китоб о'қиш ва ахборот технологияларидан" тенг фойдаланишини та'минлашдир. Мактаб кутубхонаси медиа маркази "барча турдаги оммавий ахборот воситаларидан фойдаланади.Масалан, автоматлаштирилган ва ма'лумот то'плаш учун интернетдан [шунингдек китоблардан] фойдаланади". Мактаб кутубхоналари оммавий кутубхоналардан фарқ қилади, сабаби улар "мактаб о'қув дастурини қо'ллаб-қувватлайдиган, кенгайтирадиган ва индивидуаллаштирадиган о'қувчиларга ё'налтирилган лабораториялар" сифатида хизмат қилади. Мактаб кутубхонаси мактабда фойдаланиладиган барча материаллар учун марказ ва мувофиқлаштирувчи агентлик вазифасини бажаради

Тадқиқотчилар АҚШнинг 19-штати ва Канаданинг бир провинсиясида ўтказилган 60 дан ортиқ тадқиқотлар орқали мактаб кутубхоналари ўқувчиларнинг муваффақиятига ижобий та’сир кўрсатишини та'кидлайди. Ушбу тадқиқотларнинг асосий мақсадии шундан иборатки, мактаб кутубхонаси медиа-мутахассислари билан яхши қо'ллаб-қувватланадиган мактаб кутубхонаси медиа дастуридан фойдаланиш имконига эга бо'лган талаблар ижтимоий-иқтисодий ҳолатидан қат'и назар, о'қишни баҳолашда юқори балл олишларидир. Бундан ташқари, Огаё штатида[1] ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, сўровда қатнашган ўқувчиларнинг 99,4% мактаб кутубхоначилари ва мактаб кутубхонасидаги медиа дастурлари уларга мактабда муваффақият қозонишларига ёрдам берганига ишонишган. Шунга о'хшаш хулосалар ҳақида ҳисобот 2003-йилда Австралияда Мишел Лонсдейл томонидан тузилган[2].

Мактаб кутубхоналарининг тарихи

Мактабларга кутубхона хизматлари 1800-йилларнинг охиридан бошлаб жамоат ва давлат кутубхоналари китоб вагонларидан норасмий синф коллексияларига, бугунги кунда биз билган кутубхоналарга қадар ривожланди[3][4]. ХИХ асрнинг кейинги қисми 1876-йилда Мелвил Дюи бошчилигидаги бир гуруҳ кутубхоначилар томонидан Америка Кутубхоналар Ассоциацияси (АЛА) ташкил этилиши билан замонавий Америка кутубхоналари ҳаракатининг бошланиши бўлди. Ривожланишнинг ушбу бошланг'ич босқичларида мактаб кутубхоналари асосан кичик то'пламлардан иборат бо'либ, мактаб кутубхоначиси биринчи навбатда иш юритувчи ролини о'йнаган.

Дюи шундай деб ёзган эди: "Асрнинг охирида мактаблар фаолиятининг кенг концепцияси шунчаки болаларни то'г'ри, кучли ва тезкор фикрлашга о'ргатишдан иборатдир. Агар улар мактабда о'қишни бошлаган бо'лса, у ҳолда улар та'лимни қаердан олишади?[5]".

1920-йил кутубхона ва та'лим жамоалари томонидан мактаб кутубхоналарини баҳолаш бо'йича илк бор уриниш бо'либ, мактаб кутубхоналарини баҳолаш учун биринчи мезон бо'лган " Ма'лум ҳисобот "[6] нашр этилади.

1950-йилларга келиб, мактабларнинг 40% синфлар то'пламлари мавжудлигини ко'рсатади. Тахминан 18% марказлаштирилган кутубхоналарга эга эканлигини билдиради. Шаҳар мактабларида 48%, қишлоқ мактабларида эса 12% қайд этилган[4]. 1957-йилда Спутник ишга туширилгандан кейин мактаб кутубхоналари яна бир катта сур'атни бошдан кечиради, бу эса Қо'шма Штатларни математика ва табиий фанлар бо'йича о'з устуворликларини қайта ко'риб чиқишга мажбур қилди. НДЕА Спутник нашрига жавоб бўлди ва НДЕА ИИИ сарлавҳаси фан, математика ва замонавий чет тилини мустаҳкамлаш учун молиявий ёрдам кўрсатди[7]. Натижада, 1960-йиллар хусусий сектор томонидан пул оқими ва ко'мак ва та'лимни давлат томонидан молиялаштирилиши туфайли мактаб кутубхоналари учун энг катта о'сиш ва ривожланиш даврларидан бири бо'лди. Бу вақт оралиг'ида энг э'тиборга сазовор бо'лган Кнапп мактаб кутубхоналари лойиҳаси[8] бо'либ, у бутун мамлакат бо'йлаб намунавий мактаб кутубхонаси медиа марказларини ташкил этади. Шу вақт ичида юзлаб янги мактаб кутубхоналари кенгайтирилади ва та’мирланади.

Яқинда мактаб кутубхоналари иккита асосий ё'риқнома ҳужжатлари билан белгиланди: Информатион Поwер (1988)[9] ва Информатион Поwер ИИ (1998)[10].

1999-йилда Халқаро кутубхоналар ассоциациялари ва институтлари федерацияси (ИФЛА) жаҳон миқёсида муҳим аҳамиятга эга Юнеско мактаби кутубхонаси манифестини нашр этади, унда шундай дейилади: “Мактаб кутубхонаси ахборот ва билимга асосланган замонавий жамиятда муваффақиятли фаолият юритиш учун зарур бўлган ма’лумотлар ва ғояларни тақдим этади. Мактаб кутубхонаси ўқувчиларни тугамас билим олиш кўникмалари билан қуроллантиради ва тасаввурини ривожлантиради, уларнинг мас’улиятли фуқаро сифатида яшашига имкон беради” (1-банд).

Мактаб кутубхонасининг мақсади

Мактаб кутубхонаси ичида.

ХХИ асрда мактаб кутубхонаси медиа-марказлари ўқувчиларнинг ютуқларини ошириш ва ижобий йўналтирилган мактаб ислоҳоти учун марказлар бўлиши мумкин ва бўлиши керак -Кетлин Д.Смит[11].

Мактаб кутубхонаси катта ва кичик гуруҳлар, шунингдек, интеллектуал таркиб, ахборот саводхонлиги ва о'қувчиларга э'тибор қаратган кишилар учун бир қатор та'лим имкониятларини тақдим этиш учун яратилган[12]. Мактаб кутубхонаси ҳамкорликдаги ўқитувчилар билан синфга ташриф буюришдан ташқари, ўқувчиларнинг мустақил ишларни бажаришлари, компютерлардан фойдаланишлари, интернетга киришлари, асбоб-ускуналар ва тадқиқот материалларидан фойдаланишлари учун ўқув майдони бўлиб хизмат қилади; муаллиф ташрифлари ва китоб клублари каби махсус тадбирларни о'тказиш, репетиторлик ва тест учун

Мактаб кутубхоналари барча мавжуд ма'лумотлар учун марказий жой, мактаб кутубхоначиси эса кутубхонада топилган ресурслар ва материалларнинг адабий харитаси вазифасини бажаради.

Мактаб кутубхонаси о'қувчиларнинг кутубхоначилар билан ишлаш учун ресурс марказини қо'ллаб-қувватлаш имконияти сифатида ишлайди, бу о'қувчилар мактаб иши ва бир-бирлари билан о'заро алоқада бо'лишлари учун интернетга хавфсиз киришлари зарур. Рақамли о'йин майдончасида о'йнаб, Де лас Касас бугунги ёшлар технология билан ҳар қачонгидан ҳам қулайроқ эканини муҳокама қилади ва "Биз ёшлар та'лимини қо'ллаб-қувватловчи қоидалар ва қонунларни ҳимоя қилишимиз керак, деб ҳисоблайди ва шунчаки уларнинг интернетга киришини чеклайди[13].

Мактаб кутубхонаси медиа маркази дастури мактаб кутубхонаси медиа-мутахассислари, о'қитувчилари ва ма'мурлари о'қувчиларнинг ижтимоий, маданий ва ма'рифий о'сиши учун имкониятлар яратиш учун биргаликда ишлайдиган ҳамкорликдаги ташаббусдир. Мактаб кутубхонаси медиа дастурининг бир қисми бо'лган тадбирлар мактаб кутубхонаси медиа марказлари, лаборатория синфлари, мактаб орқали ва мактаб кутубхонасининг онлайн ресурслари орқали амалга оширилиши мумкин[14].

Австралияда мактаб кутубхоналари турли штат ҳукуматлари томонидан ташкил қилинган ва молиялаштирилган Реадинг Чалленге дастурларининг ривожланишида катта рол о'йнади.

Бош вазир Майк Ранн (2002-2011) томонидан Жанубий Австралиядаги Премер'с Реадинг Чалленге (Премиэр'с Реадинг Чалленге) о'қиш бо'йича дунёдаги энг юқори иштирок ставкаларидан бирига эгадир. Бу давлат, хусусий ва диний мактабларнинг 95% дан ортиг'и томонидан қабул қилинган[15].

Мактаб кутубхоналари то'плами

Мактаб кутубхоналари жамоат кутубхоналарига о'хшайди, сабаби улар китоблар, филмлар, ёзилган овозлар, даврий нашрлар, реалия ва рақамли медиаларни о'з ичига олади. Бу нарсалар нафақат мактаб жамоасининг, балки барча а'золарнинг та'лим олиши, завқланиши ва о'йин-кулгиси учун, шунингдек мактаб о'қув дастурини ривожлантириш ва кенгайтириш учун ҳам ташкил этилган.

Бюджет

Бюджет кутубхона, кутубхона фондини яратишнинг муҳим таркибий қисмидир. Бу маблаг'ларни мактаб ҳамжамиятининг энг яхши манфаатлари учун ишлатиш муҳимдир[16].

Мактаб кутубхонасини ходимлар билан та'минлаш

Ко'пгина мактабларда ва мактаб кутубхоналарида кутубхоначилар, о'қитувчи-кутубхоначилар, мактаб кутубхонаси медиа мутахассислари ёки ма'лум бир кутубхонашунослик даражасига эга бо'лган медиа координаторлари ишлайдилар. Ба'зи юрисдикцияларда мактаб кутубхоначиларидан махсус сертификат ёки о'қитувчилик гувоҳномаси бо'лиши талаб қилинади[17].

Мактаб кутубхоначиси болаларни о'қув китоблари билан та'минлайди (Россия, 1959)

Мактаб кутубхоначиси то'ртта асосий вазифани бажаради: о'қитувчи, о'қув шериги, ахборот мутахассиси ва дастур ма'мури. О'қитувчи сифатида мактаб кутубхоначиси ахборот саводхонлиги ва изланишга оид о'қув дастурларини ишлаб чиқади ва уларни амалга оширади. Мактаб кутубхоначилари болаларга китоб о'қишлари, китоб танлашларида ва мактаб ишларида ёрдам беришлари мумкин. Ко'плаб мактаб кутубхоначилари о'қувчиларга клавиатура, Миcрософт ва Гоогле иловалари каби технология ко'никмаларини ҳам о'ргатиб боришади. Ба'зи мактаб кутубхоначилари дарсларни "мослашувчан жадвал" бо'йича о'ргатади. Мослашувчан жадвал шуни билдирадики, о'қувчилар ҳар ҳафта белгиланган вақтда кутубхонага дарс олиш учун келиш о'рнига, синф о'қитувчиси синфда о'рганиш тажрибасининг бир қисми сифатида кутубхона ко'никмалари ёки материаллари керак бо'лганда кутубхона вақтини режалаштиришади.

Роббинсдейл о'рта мактаби (РМС) (Миннесота 2019) талабалари китоблар, электрон китоблар ва ма'лумотлар базаларини қидириш учун ОПАC терминалидан фойдаланадилар.

Та'лим соҳасида ҳамкор вазифасида мактаб кутубхоначилари о'қувчиларнинг тадқиқот, ахборот саводхонлиги, технология ва танқидий фикрлаш қобилиятларини ривожлантиришлари орқали мустақил о'қувчиларни шакллантириш учун синф о'қитувчилари билан ҳамкорлик қиладилар.

Ахборот мутахассислари сифатида мактаб кутубхоначилари кутубхона материалларини аниқлаш ва олиш, мустақил о'қиш ва доимий та'лимни ривожлантириш мақсадида кутубхона фондини ташкил қилиш ва сақлаш учун о'қув дастури ва о'қувчилар қизиқишларидан фойдаланган ҳолда мактаб учун ресурс базасини ишлаб чиқадилар. Кутубхона коллексиясидаги материалларни онлайн умумий фойдаланиш каталоги ( ОПАC ) ёрдамида жойлаштириш мумкин. Ко'пинча бу каталоглар веб-га асосланган бо'либ, улардан талабалар ҳам мактабда, ҳам уйда киришлари мумкин.

Бу вазифа, асосан, технология билан бог'лиқ ко'плаб тадбирларни о'з ичига олади, шу жумладан турли форматдаги ресурсларни бирлаштириш; даврий ма'лумотлар базалари; Веб-сайтлар; рақамли видео сегментлари; подкастлар; блог ва wики таркиби; рақамли тасвирлар; виртуал синфлар ва бошқалардир. Мактаб кутубхоначилари ко'пинча аудио-визуал ускуналар учун мас'улдирлар ва ба'зан мактаб компютерлари ва компютер тармоқлари учун ҳам жавобгардирлар.

Ко'плаб мактаб кутубхоначилари иш юритувчи вазифаларини ҳам бажарадилар. Улар материалларнинг айланиши ва каталогланиши билан шуг'улланадилар, кутубхоналараро бог'ланишларни осонлаштирадилар, токчалардаги материалларни инвентаризация қиладилар ва ҳоказо.

Карточкалар билан мактаб кутубхоначиси (Миннесота, 1974) Тарихий нуқтаи назар учун фотосурат. Аксарият мактаб кутубхоналари фондлар ва қидирув функциялари учун компютерга асосланган электрон каталогдан фойдаланадилар ва энди карта каталогларидан фойдаланмайдилар.
  • Лаура Буш - Остин мустақил мактаб округи
  • Граҳам Гарднер - Абингдон мактаби
  • Грант Лёнс - Кейстоне мактаби
  • Лаура Эми Шлитз - Балтимордаги Парк мактаби

Яна қаранг

  • Америка мактаб кутубхоналари ассоциацияси (ААСЛ)
  • Мактаб кутубхоналари уюшмаси (Буюк Британия)
  • О'қитувчи-кутубхоначи
  • Виртуал мактаб кутубхонаси
  • О'қув ресурс маркази
  • Ханна Логаса

Эслатмалар ва ҳаволалар

  1. ↑ Тодд, Р., Куҳлтҳау, C., & ОЭЛМА. (2014). Студент Леарнинг тҳроугҳ Оҳио Счоол Либрариэс : Тҳе Оҳио Ресеарч Студй. Аваилабле онлине ат: „ОЭЛМА Студент Леарнинг“. 2004-йил 29-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 6-декабр.
  2. ↑ Лонсдале, М. (2003). Импаcт оф счоол либрариэс он студент ачиэвемент: А ревиэw оф тҳе ресеарч. Cамберwелл, Виcториа, Аустралиа: Аустралиан Cоунcил фор Эдуcатионал Ресеарч. Аваилабле онлине ат ҳттп://www.асла.орг.ау/сите/ДефаултСите/филесйстем/доcуменц/ресеарч.пдф (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-09-21 санасида архивланган)
  3. ↑ Wиэганд, Wайне А. Америcан Публиc Счоол Либрарианшип: А Ҳисторй. Балтиморе: Жоҳнс Ҳопкинс Университй Пресс, 2021
  4. ↑ 4,0 4,1 Мичиэ. „Фифтй Еарс оф Суппортинг Чилдрен'с Леарнинг: А Ҳисторй оф Либрариэс анд Федерал Легислатион Фром 1953то 2000“. У.С. Департмент оф Эдуcатион (2005-йил 1-март). 2022-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-август.
  5. ↑ Деwей, М. (1920). Wҳат а либрарй шоулд бе анд wҳат ит cан до. Ин А. Э. Бостwиcк (Эд.). Тҳе либрарй анд соcиэтй: Cлассиcс оф Америcан либрарианшип (пп. 75-78). Неw Ёрк: Ҳ.W. Wилсон.
  6. ↑ Чарлес C. Cертаин Cоммиттеэ. (1986). Стандард либрарй организатион анд эқуипмент фор сеcондарй счоолс оф дифферент сизес. Ин Мелвил М. Боwиэ (Cомп.), Ҳисториc Доcуменц оф счоол либрариэс (пп.34-51). Литтлетон, CО: Ҳи Wиллоw Ресеарч анд Публишинг. (Оригинал wорк публишед 1920, Чиcаго: Америcан Либрарй Ассоcиатион)
  7. ↑ Мичиэ, Жоан С., эт ал. "Фифтй Еарс оф Суппортинг Чилдрен'с Леарнинг: А Ҳисторй оф Публиc Счоол Либрариэс анд Федерал Легислатион фром 1953 то 2000. НCЕС 2005-311." (Марч 1, 2005): ЭРИC, ЭБСCОҳост (аccессед Марч 1, 2018).
  8. ↑ Боардман, Эдна (Септембер–Оcтобер 1994). "Тҳе Кнапп Счоол Либрариэс Прожеcт: Тҳе Бест $1,130,000 Эвер Спент он Счоол Либрариэс.". Боок Репорт 13 (2): 17–19. ЭРИC # ЭЖ489785. ИССН 0731-4388. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_боок-репорт_септембер-оcтобер-1994_13_2/паге/17. 
  9. ↑ Америcан Ассоcиатион оф Счоол Либрарианс & Ассоcиатион фор Эдуcатионал Cоммуниcатионс анд Течнологй. (1988). Информатион поwер: Гуиделинес фор счоол либрарй медиа програмс. Чиcаго: Америcан Либрарй Ассоcиатион.
  10. ↑ Америcан Ассоcиатион оф Счоол Либрарианс & Ассоcиатион фор Эдуcатионал Cоммуниcатионс анд Течнологй. (1998). Информатион поwер: Буилдинг партнершипс фор леарнинг. Чиcаго: Америcан Либрарй Ассоcиатион.
  11. ↑ Смитҳ, К. (2002). "Буилдинг Студент Леарнинг Тҳроугҳ Счоол Либрариэс." Статемент деливеред ат тҳе Wҳите Ҳоусе Cонференcе он Счоол Либрариэс, аваилабле фром: „ИМЛС - Неwс & Эвенц - Cонференcес“. 2008-йил 16-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 6-декабр.
  12. ↑ Моррис, 2004
  13. ↑ Де лас Cасас, Д. (2010). “Таг! ёу'ре ит!”: плайинг он тҳе дигитал плайгроунд. Кноwледге Қуэст, 39(1), 80-82.
  14. ↑ Моррис, 2004
  15. ↑ Cентер фор Натионал Полиcй, Wашингтон ДC, Wҳат Статес Cан До, Май 2, 2012
  16. ↑ Бреденкамп. „Субжеcт Гуидес & Туториалс: Счоол Либрарй Ҳандбоок: Cоллеcтион Девелопмент“ (эн). гоwйлд.либгуидес.cом. Қаралди: 2022-йил 30-март.
  17. ↑ Моррис, 2004; Тҳомас, М. Ж. & Перритт, П.Ҳ. (2003, Деcембер 1). А Ҳигҳер стандард: Манй статес ҳаве реcентлй ревисед тҳеир cертифиcатион реқуиременц фор счоол либрарианс. Счоол Либрарй Жоурнал. Аваилабле онлине ат ҳттп://www.счооллибрарйжоурнал.cом/артиcле/CА339562.ҳтмл?индустрйид=47056

Ҳаволалар