Ziyosfera

Malik Mehmed Gʻoziy

Malik Mehmed (qadimgi yunoncha: Μελήκις Μαχαμάτης) yoki Muhammad Gʻoziy (1142-yilda vafot etgan) — Donishmandiyaning toʻrtinchi hukmdori.

Malik Mehmed Gʻoziy
Malik
Amir
Gʻoziy

Malik Muhammad tangasi, unda quyidagicha yozilgan: «Barcha Rumoniya va Sharqning ulugʻ maliki Muhammad»[2].
Saltanat 1134—1142[1]
Oʻtmishdoshi Amir Gʻoziy
Davomchisi Malik Zunnun
Tugʻilishi tax. 1100
Vafoti 1142-yil 6-dekabr[1]
Melikgazi, Donishmendiya, hozirgi Turkiya
Farzandlari
  • Ibrohim
  • Malik Zunnun
Otasi Amir Gʻoziy[3]

Hayoti

Yoshlik davri

Mehmed Donishmandiy Amir Gʻoziyning oʻgʻli boʻlgan. Otasining hukmronligi davrida Mehmed turli harbiy yurishlarda uning qoʻl ostida xizmat qilgan. Malik Mehmedning nomi tarixiy manbalarda ilk bor 1124-yilda muhim shaharlardan biri boʻlgan Malatyani otasining nomidan egallanishi bilan bogʻliq manbalarda tilga olinadi. 1127-yilda esa Mehmedning oʻzi arman shahzodasi Toros II va saljuqiy shahzoda Arab tomonidan asir olingan va otasi shaharni qamal qilib qoʻlga olguniga qadar poytaxt Anqarada qamab qoʻyilgan. Shundan soʻng Mehmed ozod etilgan[4].

Hukmronligi

Mehmed 1134-yilda otasining vafotidan soʻng malik (qirol) sifatida taxtga oʻtirdi. Biroq tez orada akalari Yagʻi va Ayn ud-Davla tomonidan uyushtirilgan qoʻzgʻolonlar bilan toʻqnash keldi[5]. Zaiflikni sezgan Rim imperatori John II Komnenos 1135-yil qishida Mehmedga qarshi yurish qilib, Kastamonu shahrini egalladi. Mehmed Koʻniya sultoni boʻlgan kuyovi Masʼud I ni Ioann bilan tuzilgan ittifoqdan voz kechirishga koʻndirib, keyingi yoʻqotishlarning oldini oldi[6].

1137-yilga kelibgina Mehmed oʻz davlatini barqarorlashtirib, Ioann II hisobiga hududini kengaytirish uchun yurishga tayyorlandi. Avvalo, Mehmed ikkinchi oʻgʻli Zunnunni Masʼudning qizlaridan biriga uylantirib, Donishmandiy–Saljuqiy ittifoqini yangiladi. Soʻng Ioannning salibchi vassallariga Marashda hujum qildi, biroq hududlarini kengaytirish boʻyicha katta yutuqlarga erisha olmadi. Shimolga chekingach, oʻsha paytda Antioxiyada boʻlgan Ioann oʻz vassaliga yordamga kelib, Mehmeddan Kapniskerti kalit qal’asini tortib oldi[7]. Arman manbasida keyingi yili Mehmed yana Kilikiyada yurish amalga oshirayotgani qayd etilgan[8].

1139-yilda imperator Konstantinopolga qaytgach, Mehmedning omadi keldi. Donishmandiylar kuchlari bir vaqtning oʻzida Vifiniya va Kilikiyaga bostirib kirdi. Mehmed Kapniskerti, shuningdek, Vaxa nomli yana bir qal’ani qayta egalladi[9]. Yil oxirida Ioann yana Onadoʻliga qaytdi. Biroq 1140-yil fevralida Mehmedning qoʻl ostidagi kattaroq qoʻshinga qarshi qozonilgan Pirr gʻalabasi imperatorni qoʻshinni qayta tiklash uchun yana Konstantinopolga qaytishga majbur qildi[10].

Oʻlimi

Mehmed 1142-yil 6-dekabrda navbatdagi Komnin bosqini boshlanishidan avval vafot etdi. Imperator esa keyingi yil aprel oyida olamdan oʻtdi. Mehmeddan soʻng malik sifatida ikkinchi oʻgʻli Zunnun taxtga oʻtirdi. Biroq Mehmedning akalari va boshqa oʻgʻillari Zunnunning taxtga tayinlanishini tan olishdan bosh tortgani bois donishmandiylar orasida yana fuqarolar urushi boshlandi[11].

Mehmedning jasadi mumiyolangan edi. Uning maqbarasi Qayseridagi Melikgazi hududida joylashgan. Mumiyosi 1935-yilda vandalizmga uchrab, bir qoʻli kesib tashlangan. 1978-yilda esa mumiyoning bir qismi kuydirilgan[12].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 ABDÜLKERİM ÖZAYDIN (1988–2016). "DÂNİŞMENDLİLER 1071-1178 yılları arasında Sivas, Tokat, Amasya, Kayseri, Malatya ve civarlarında hüküm süren Türkmen hânedanı." (Turkish). TDV Encyclopedia of Islam (44+2 vols.). Istanbul: Turkiye Diyanet Foundation, Centre for Islamic Studies. https://islamansiklopedisi.org.tr/danismendliler. 
  2. ↑ Cristianità d'Occidente e cristianità d'Oriente (secoli VI-XI). Centro italiano di studi sull'alto Medioevo (Italian Center for Studies on the Early Middle Ages), 2004 — 719-bet. 
  3. ↑ „melik Emir Gazi Kimdir?“.
  4. ↑ Lau 2023, p. 171.
  5. ↑ Lau 2023, p. 184.
  6. ↑ Lau 2023, pp. 185-186.
  7. ↑ Lau 2023, pp. 223-225.
  8. ↑ Lau 2023, p. 240.
  9. ↑ Lau 2023, p. 247.
  10. ↑ Lau 2023, pp. 249, 252.
  11. ↑ Lau 2023, pp. 258, 260.
  12. ↑ „Melikgazi mumyasını aganigi ilacı yaptılar“ (tr). www.hurriyet.com.tr (2000-yil 8-iyun). Qaraldi: 2021-yil 6-yanvar.

Adabiyotlar

  • Lau, Maximilian C. G. (2023). Imperator Ioann II Komnin: Yangi Rimni qayta qurish 1118–1143. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-888867-3
Oʻtmishdoshi:
Amir Gʻoziy 		Donishmandiya davlatining maliki
1134–1142 		Vorisi:
Malik Zunnun 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Malik_Mehmed_G%CA%BBoziy" dan olindi