Ziyosfera

Malika Helena

Буюк Британиялик Элена (1846-йил 25-май, Лондон — 1923-йил 9-июн, ўша ерда) — Британия қироличаси Виктория ва унинг турмуш ўртоғи Алберт Сакс-Кобург ва Готанинг учинчи қизи. Элена отаси ва унинг яқин дўсти ва маслаҳатчиси Барон Стокмар томонидан танланган хусусий ўқитувчилар томонидан тарбияланган. У болалигини ота-онаси билан бирга Буюк Британиянинг кўплаб қироллик қароргоҳларига саёҳат қилиб ўтказган. Қироллик саройидаги илиқ оилавий муҳит 1861-йилда отаси шаҳзода Албертнинг вафоти билан, қиролича Виктория кучли мотам даврини бошлаганида сўнди. 1860-йилларнинг бошларида малика шаҳзода Албертнинг немис кутубхоначиси Карл Руленд билан ишқий муносабатда бўлади. Қиролича бу муносабатлар ҳақида билгач, 1863-йилда у Руландга жой беришдан бош тортади ва Руланд Германиядаги ватанига қайтиб кетади. Уч йил ўтгач, Элена қашшоқ немис шаҳзодаси Кристиан Шлезвиг-Голштейнга уйланади. Эр-хотин Буюк Британияда қолишди ва Елена синглиси Беатрис билан бирга қироличанинг норасмий котиби бўлади. Бироқ, 1901-йилда онаси вафотидан кейин Элена ака-ука ва опа-сингилларини жуда кам кўради[1]. Элена қироллик оиласининг энг фаол аъзоси бўлиб, кенг қироллик вазифаларини бажарган. У хайрия ташкилотларининг фаол ҳомийси ва Қироллик Қизил Хоч мукофотлари асосчиларидан бири эди, Қироллик тикувчилик мактабига асос солган ва Британия Қироллик ҳамширалик ассоциацияси президенти бўлган.

Элена Августа Виктория
Элена Августа Виктория
Таваллуди 25-май 1846-йил
Лондон, Англия
Вафоти 9-июн 1923-йил(1923-06-09)
(77 ёшда)
Лондон, Англия
Турмуш ўртоғи Крестиан Шлезвиг-Голштейский
Болалари Кристиан Виктор, Алберт, Елена Виктория, Мария Луиза, Харалд
Отаси Алберт Сакс-Кобург
Онаси Виктория

Элена қироллик оиласининг олтин тўйни нишонлаган биринчи аъзоси бўлди, аммо унинг эри бир йилдан кейин вафот этди. Элена ундан кейин ҳам олти йил яшайди ва 1923-йил июн ойида 77 ёшида вафот этади[2].

Элена уни севимли синглиси деб ҳисоблаган акаси Алфред билан, 1849-йил

Биография

Дастлабки йиллар

Элена 1846-йил 25-майда Лондондаги Букингем саройида Британия қироличаси Виктория ва унинг турмуш ўртоғи шаҳзода Алберт оиласида туғилган. Элена қироллик жуфтлигининг тўққиз фарзандининг учинчи қизи ва бешинчи фарзанди бўлади. Қиз қироличанинг йигирма еттинчи туғилган кунининг эртасига туғилган. Шаҳзода Алберт ўзининг укаси Эрнст ИИ, Сакс-Кобург-Гота герцогига Элена „бу дунёга кўк рангда келган, аммо ҳозир ҳаммаси жойида“ деб хабар беради; у қиролича „аввалги даврларга қараганда узоқроқ ва қаттиқроқ азоб чекди ва у тикланиш учун тинчликда қолиши керак“ деб қўшимча қилади. Қиз Кентербери архиепископи Уилям Хоули раҳбарлигида 1846-йил 25-июлда Букингем саройининг хусусий ибодатхонасида сувга чўмган. Буюк Мекленбург-Стрелиц (Кембрижлик Августа Каролинанинг эри, қирол Жорж ИИИ нинг набираси), Орлеан герсогиняси (қироличанинг онаси, Кент герсогиняси вакили) ва Кембриж герцоги бўлди. сувга чўмиш пайтида художўй ота-оналар. Қизчага Орлеан герсогинясининг чўқинтирган онаси шарафига „Элена“, Кембриж герсогиняси шарафига „Август“ ва Кент герсогиняси шарафига „Виктория“ деб ном берилган. Оилада малика малика учун бошқа тахаллус — немис „Ҳеленчен“ дан ҳосил бўлган „Ленчен“ лақаби билан машҳур эди[3].

Элена жонли, тўғри бола эди. У расм чизишга иштиёқини ривожлантирди ва қиролича Викторияни кутаётган хоним Аугуста Стенли уч ёшли Эленнинг расмлари ҳақида ижобий гапирди. Опа-сингиллари сингари, қиз болалигидан пианино чалишни жуда яхши биларди. Бундан ташқари, у илм-фан ва технологияга қизиқарди — худди шу севимли машғулотларни отаси шаҳзода Алберт ҳам баҳам кўрди. Шунингдек, унинг севимли болалик машғулотлари от миниш ва қайиқда сайр қилиш эди. Опа-сингиллари сингари, Елена отаси ва унинг яқин дўсти Барон Стокмар томонидан ишлаб чиқилган дастур бўйича таълим олди: қизга уй хўжалиги ва пазандалик каби амалий кўникмалар, шунингдек, тиллар ўргатилган. Виктория ва Алберт оилавий қадриятларга асосланган монархияни қўллаб-қувватладилар, шунинг учун Элена ва унинг ака-укаларининг кундалик шкафи ўрта синф кийимлари бор эди ва болалар кам жиҳозланган, ёмон иситиладиган ётоқхоналарда ухладилар. Шунга ўхшаш таълим ва тарбияга қарамай, вақт ўтиши билан малика истеъдодлари унинг кўпроқ бадиий опа-сингиллари соясида қола бошлади.

Элена 1856-йил декабрда

Элена тарбияланган оилавий бахт муҳити 1861-йилда ғойиб бўлди. 16-март куни қироличанинг онаси Виктория, Кент герсогиняси Фрогмор уйида вафот этди. Қиролича қайғудан хафа бўлади, аммо декабр ойида оила янги зарба олди: 14-декабр куни шаҳзода Алберт Виндзор қал’асида вафот этди. Суд мотам тутди ва бутун қироллик оиласи Виктория буйруғи билан Осборн Ҳоусе қароргоҳига жўнаб кетди. Элена ҳам отасининг ўлимидан қаттиқ қайғурди; январ ойида у дўстларидан бирига шундай деб ёзган эди: „Биз ҳеч нарсани йўқотмаганимиз ва ҳеч қачон ўрнини боса олмаслигимиз ва бизнинг қайғумиз энг аччиқдир … Мен дадамни яхши кўрардим, мен уни дунёдаги ҳамма нарсадан ҳам кўпроқ севардим, унинг сўзи энг муқаддас қонун ва у менинг ёрдамчим ва маслаҳатчим эди… унинг ёнидаги соатлар ҳаётимдаги энг бахтли вақт эди, энди ҳаммаси тугади“.

Эрининг ўлимидан сўнг, қиролича узоқ вақт давомида жамоат ишларидан нафақага чиқди. Унинг иккинчи қизи Элис (катта қизи Виктория аллақачон турмушга чиққан ва Германияда яшаган) кейинги олти ой давомида унинг норасмий котиби ва жамоат тадбирларида вакили бўлди. Бироқ, Элиснинг ўзи ёрдамга муҳтож эди. Қироличанинг катта ёшдаги кейинги қизи Элена Элиснинг ёрдамчиси бўлиши керак эди, лекин Виктория уни ишончсиз деб ҳисоблади, чунки малика узоқ вақт йиғлай олмади. Охир-оқибат, Элиснинг давлат ишлари бўйича ёрдамчиси унинг синглиси Луиза эди.

Элена ва Кристиан унаштирилганидан кўп ўтмай

Элис 1862-йилда Ҳессиан шаҳзодасига турмушга чиқди, шундан сўнг Елена „қариган она учун таёқ“ ролини олди. Бу ролда у қироличага хат ёзиш, онасига сиёсий ёзишмаларда ёрдам бериш ва шунчаки унинг компаниясини сақлаш каби кичик вазифаларни ўз зиммасига олди[4].

Никоҳ ҳақида тортишувлар

1860-йилларнинг бошларида Элена отасининг 1859-йилда барон Стокмар тавсияси билан қироллик судига тайинланган собиқ кутубхоначиси Карл Руленд билан ноз-карашма қила бошлади. У Еленанинг укаси, Уэлснинг ёш шаҳзодасига немис тилини ўргатишга рухсат бериш учун этарлича ишончга эга эди. Қиролича Руландни „фойдали ва қодир“ деб таърифлаган. Бироқ, 1863-йилда қиролича Эленанинг қироллик хизматкорига нисбатан ишқий ҳис-туйғулари борлигини билганида, у Викторияга ёқмай қолди ва дарҳол Германияга қайтариб юборилди.

Элена тахминан 1860-йил

Руланд билан содир бўлган воқеа қироличани қизига куёв топиш ҳақида ўйлашга мажбур қилди. Элена ўртача бола бўлганлиги сабабли, Европанинг йирик уйларидан бирининг вакили билан турмуш қуриш эҳтимоли жуда кичик эди. Қизнинг ташқи кўриниши ҳам ташвиш туғдирди: малика биографларидан бири уни ўн беш ёшида қўш ияги бўлган семиз, бепарво одам сифатида тасвирлаган. Бундан ташқари, Виктория тўйдан кейин Элена маликанинг ёнида қолишини таъкидлади, бу эса бўлажак эри чидаши керак эди. Охир-оқибат, маликанинг танлови Шлезвиг-Голштейн шаҳзодаси Кристианга тўғри келди, у Эленадан ўн беш ёш катта ва малика иккинчи амакиваччаси эди (уларнинг умумий аждоди Уэлс шаҳзодаси Фредерик эди); аммо бу никоҳ сиёсий жиҳатдан ноқулай эди ва қирол оиласида жиддий баҳс-мунозараларга сабаб бўлди. Шлезвиг ва Голштейн ўша пайтда Дания-Пруссия ва Австрия-Пруссия-Дания урушлари пайтида Пруссия ва Дания томонидан курашган икки ҳудуд эди. Иккинчи уруш пайтида Пруссия ва Австрия Данияни мағлуб этди ва Австриянинг қарори билан княз Кристиан оиласи Августенбург уйига ўтказилди. Бироқ, Австрия-Пруссия урушидан сўнг, Пруссия герсогликларини эгаллаб олган пайтида, улар пруссияга айланди, Аугустенбурглар ҳали ҳам Шлезвиг-Голштейн герцоги унвонига даъво қилишди. Шу билан бирга, Дания иккала герсогликни ҳам ўзининг вақтинча йўқолган ҳудудлари деб ҳисоблади. Эленнинг Шлезвиг-Голштейн шаҳзодасига уйланиши эҳтимоли Дания қироли Христиан ИХ Александранинг қизини даҳшатга солди, у Эленанинг укаси Уэлс шаҳзодасига уйланган ва яқинлашиб келаётган нишон ҳақида билиб, шундай деди: „Герсогликлар Рим папасига тегишли“. Александра эри, акаси Алфред ва уларнинг синглиси Элисдан ёрдам топди, улар онасини ўз учун қизининг бахтини қурбон қилишда очиқ айбладилар. Элис, шунингдек, бу никоҳ Пруссия судида синглиси Викториянинг машҳурлигининг пасайишига олиб келишини айтди. Бироқ, малика Викториянинг ўзи бу иттифоқни астойдил қўллаб-қувватлади, чунки у кўп йиллар давомида Кристианнинг оила аъзолари билан дўст эди. Ушбу дўстлик туфайли 1881-йил феврал ойида малика Викториянинг ўғли, бўлажак император Вилгелм ИИ Шлезвиг-Голштейннинг жияни Августа Виктория Кристианига уйланди. Сиёсий тафовутлар ва ёш фарқига қарамай, Элена Кристиандан мамнун эди ва унга уйланишга қарор қилди. Ҳукмрон бўлмаган герсогнинг кенжа ўғли сифатида Кристианнинг жиддий мажбуриятлари йўқ эди ва Буюк Британияда доимий қолиши мумкин эди, бу қироличанинг асосий талабига мос келади. Шаҳзоданинг кўчиб ўтишга розилигини олган Виктория яқинлашиб келаётган никоҳни эълон қилди. Элена ва Уэлс маликаси ўртасидаги муносабатлар кескинлигича қолди, чунки Александра насронийни, шунингдек, унинг иккинчи амакиваччасини (уларнинг умумий аждоди Дания қироли Фридрих В эди) қариндоши ёки куёви сифатида қабул қилишга тайёр эмас эди. Бу никоҳ Александрани нафақат Элена билан жанжаллаштирди: малика малика эгалик айбловларини кечира олмади; у Уэлс ҳақида шундай деб ёзган эди: "Бертиэ энг меҳрибон ва меҳрибон, аммо бу Аликс (Александранинг оилавий лақаби) бир хил бўлиши керак дегани эмас. Агар шундай дақиқалар келиб қолса, у менинг бўлган ишончимни қайтариши учун узоқ вақт керак бўлади[5].

Никоҳда ҳаёт

Низом 1865-йил 5-декабрда эълон қилинди ва Уэлс шаҳзодаси тўйда қатнашишдан бош тортганига қарамай (у Элиснинг синглиси аралашувидан кейин фикрини ўзгартирди), тўй жуда қувончли воқеа бўлиб чиқди. Қироличанинг буйруғига кўра, маросим Виндзор қал’асининг шахсий ибодатхонасида бўлиб ўтди, гарчи анъанавий равишда бу мақсадда янада улуғвор Авлиё Жорж ибодатхонаси ишлатилган; бундан ташқари, қиролича байрам давомида мотам либосини енгиллаштирди, қора либосли оқ мотам шляпасини кийиб, ундан узун тўрли ленталар маликанинг орқа томонига тушди. Маросим иштирокчилари Бетховеннинг зафарли марши садолари остида ибодатхонага кириб, фақат Кембриж герцоги шаҳзода Жоржнинг ғойиб бўлиши соясида қоладиган ажойиб томошани яратдилар, уни тўсатдан подагра хуружи босиб олди. Кристиан қурбонгоҳда Эдвард Сакс-Веймар-Эйзенах ва Шлезвиг-Голштейнлик Фридрих ҳамроҳлигида кутиб турди. Элена онаси, Уэлс шаҳзодаси ва саккиз келин, герсог, марқуэссес ва графларнинг турмушга чиқмаган қизлари ҳамроҳлигида йўлак бўйлаб юрди Малика атиргул, печак ва билан ҳашаматли оқ атлас кўйлак кийган эди. унинг бошида апелсин ва мирта гулларидан гулчамбар бор эди, у ҳам Ҳонитон тўрларидан тикилган. Заргарлик буюмларидан Елена қиролича томонидан совға қилинган маржон, сирғалар ва опал ва олмосли брош кийган эди. Кристиан ўзидан анча ёши каттароқ кўринди ва меҳмонлардан бири Эленанинг ёши каттароқ амакисига уйланаётганини пайқади. Дарҳақиқат, у биринчи марта Британияга чақирилганида, Кристиан бева қолган қиролича уни қизларидан бирининг куёви эмас, балки ўзининг янги эри деб ҳисоблайди, деб тахмин қилди. Янги турмуш қурганлар биринчи тўй кечасини Осборн Ҳоуседа ўтказдилар, кейин улар асал ойига боришди, улар давомида Париж, Интерлакен ва Генуя га ташриф буюришди.

Элена тўй либосида

Элена ва Кристиан бир-бирига садоқатли эдилар ва тинч оилавий ҳаёт кечиришни афзал кўришди. Эр-хотиннинг асосий қароргоҳи Wиндсор Греат Паркидаги Камберленд эди, парк қўриқчисининг анъанавий қароргоҳи; инспекторнинг фахрий лавозими малика томонидан Кристианга берилган. Лондонда бўлган вақтларида эр-хотин Букингем саройидаги ўз хоналарида қолишди. Елена ва Кристианнинг олти фарзанди бор эди, лекин охирги бола ўлик туғилди ва кенжа ўғли туғилгандан саккиз кун ўтгач вафот этди. Эленанинг синглиси малика Луиза франсуз ҳайкалтароши Жюл Далга Эленанинг кичик болалари қабрида ёдгорлик яратишни топширди. Қироличанинг шахсий илтимосига биноан парламент Кристианга олти минг фунт нафақа берди. Бундан ташқари, Эленага ўттиз минг фунт стерлинг тўланган ва қиролича эр-хотинга йилига тўрт минг фунт стерлингдан тўланадиган яна юз минг пул берган. Шунингдек, Кристиан Виндзор боғи қўриқчиси лавозими билан бир қаторда Виндзор олий стюардининг фахрий мавқеини, шунингдек, 1851-йилги Жаҳон кўргазмасида қироллик комиссари лавозимини олди. Бироқ, у тез-тез ўз ўрнига ишончли одамни йиғилишларга юбориб, ити Корри билан вақт ўтказишни, кўплаб каптарларни боқишни ёки овга боришни афзал кўрарди. Елена, ваъда қилинганидек, малика ёнида яшади ва синглиси Беатрис билан бирга онасининг шахсий котиби бўлиб ишлади. Виктория кўпроқ қўллаб-қувватлаган Беатрис муҳимроқ вазифаларни бажарди ва Элена синглиси ҳал қилишга улгурмаган кичикроқ муаммоларни ўз зиммасига олди. Кейинги йилларда Эленага турмушга чиқмаган қизи Елена Виктория ёрдам берди, унга қиролича ҳаётининг сўнгги ойларида кундалигини ёзиб қўйди. Эленанинг соғлиғи идеал эмас эди ва вақт ўтиши билан у афюн ва лауданга қарам бўлиб қолди. Бироқ, қиролича Эленанинг жуда касал эканлигига ишонмади ва уни гипохондрияда айблади, эрини рағбатлантирди. Қиролича Виктория ўзининг тўнғич қизига Хелена „ўзини (ва Христианни ҳам) эркалашга ва ҳамма нарсада бўйсунишга мойил эканлигини, унинг шифокорлари ва ҳамшираларининг асосий мақсади уни ҳаяжонлантириш ва ўзи ва чекловлари ҳақида камроқ ўйлашга мажбур қилиш“ ёзган. Бироқ, Эленанинг барча соғлиғи билан боғлиқ муаммолар гипохондрия туфайли эмас эди. Шунинг учун 1869-йилда у стансияда касал бўлиб қолганида Балморалга сафарини бекор қилишга мажбур бўлди. 1870-йилда у оғир ревматизм ва қўшма муаммолардан азият чекди. 1871-йил июл ойида у ўпкада тиқилиб қолишдан азият чекди ва касаллик шунчалик жиддий эдики, жамият тушунтиришни талаб қилди ва суд маликанинг касаллиги „аъзолар учун катта ташвиш“ туфайли келиб чиққан деб эълон қилишга мажбур бўлди. қирол оиласи". 1873-йилда у касаллигидан халос бўлиш учун франсуз курортига, 1880-йилда эса офталмолог билан учрашиш учун Германияга боради[6].

Ўтган йиллар

1900-йил октябр ойида Бур уруши пайтида Эленанинг севимли ўғли Кристиан Виктор вафот этди ва кейинги йилнинг январ ойида қиролича Виктория. Янги қирол Эленанинг укаси Эдвард ВИИ эди, у Луизадан ташқари шу пайтгача омон қолган опа-сингилларнинг ҳеч бирига яқин эмас эди. Эленанинг жияни шаҳзода Александр Моунтбаттен қиролича Александра қироллик оиласига ҳасад қилгани ва эрининг опа-сингилларини Сандрингем саройига таклиф қилишни истамагани ҳақида ёзган. Бундан ташқари, Александра 1860-йилларда пайдо бўлган низолар туфайли Элена ва Кристианнинг никоҳига тўлиқ кўника олмади. Янги қирол даврида Элена ака-ука ва опа-сингилларини жуда кам кўрди. У монархиянинг асосий таянчи бўлишда давом этди ва хайрия ишларида қатнашди. Элена ва Кристиан тинч ҳаёт кечиришди, аммо барибир бир нечта қироллик учрашувларини олишди. 1906-йилда эр-хотин Кайзер Вилгелм ИИ (Эленнинг жияни) ва Августа Виктория (Христианнинг жияни нинг кумуш тўй юбилейида Британия қиролининг вакили бўлишди. Акаси ҳукмронлиги даврида Элена Жанубий Африкадаги Трансваал колониясидаги Преториядаги ўғли Кристиан Викторнинг қабрини зиёрат қилди. Преторияда малика бош вазир Луи Бота томонидан кутиб олинди, аммо Ян Смуц у билан учрашишдан бош тортди, чунки у бир томондан ўз мамлакати урушда мағлуб бўлганидан хафа бўлган, иккинчи томондан эса ўғли Британия концлагерида вафот этганидан хафа бўлган.

Элена тахминан 1910-йил

Қирол Эдвард 1910-йилда вафот этди ва тўрт йилдан кейин Биринчи Жаҳон уруши бошланди. Уруш пайтида Элена бутун вақтини эмизишга бағишлади ва унинг қизи Мария Луиза ўз хотираларида онаси ва холалари яқинлари ҳақида бирон бир янгилик бор-йўқлиги ҳақида кўплаб сўровлар олганлигини ёзган. Мактублар Эленанинг жияни, Швеция валиаҳд маликаси Маргарет Коннатга юборилишига қарор қилинди, чунки Швеция нейтрал давлат эди. 1916-йилдаги уруш пайтида Элена ва Кристиан тўйларининг олтин йиллигини нишонладилар ва Буюк Британия ва Германия баррикадаларнинг қарама-қарши томонида бўлишига қарамай, Кайзер Швеция тож маликаси орқали холаси ва унинг турмуш ўртоғига табрик телеграммаси юборди. Телеграмма қабул қилинганда қирол Жорж В ва қиролича Мери ҳозир бўлган ва қирол Мари Луизага унинг собиқ эри Анҳалтлик Ариберт уни ажрашиб, унга яхшилик қилганини айтган. Мари Луиза, агар у ҳали ҳам турмушга чиққан бўлса, у Британияга қочиб кетган бўларди, деб айтганида, қирол „кўзларини чақнаб“ жавоб берди, у уни орқага суриши керак эди.

1917-йилда мамлакатда немисларга қарши кайфият тўлқинига жавобан Жорж В сулола номини Сакс-Кобург-Готадан Виндзорга (сулоланинг асосий қароргоҳи номидан) ўзгартирди. Шунингдек, у қирол оиласининг барча аъзоларига немис унвонлари ва унвонларидан воз кечишни буюрди. Шундай қилиб, Христиан, Элена ва уларнинг қизлари ҳудудий белгиланмаган оддийгина шаҳзода ва малика Кристиан, малика Элена Виктория ва Мари Луизага айланди. Эленанинг ягона ўғли Алберт Пруссия томонида жанг қилди, гарчи у онасининг мамлакатига қарши жанг қилмаслигини аниқ кўрсатган. Ўша йили 8-октябрда шаҳзода Кристиан Шомберг уйида вафот этди. Эленанинг сўнгги йиллари қироллик комиссарлари билан келишмовчиликларда ўтди, улар уни Шомберг ва Кумберленд ложасидан уларни сақлаш учун юқори харажатлар туфайли чиқариб юборишга ҳаракат қилишди. Элена ғалаба қозонди, чунки бу уйларнинг иккаласи ҳам қиролича Виктория томонидан умрбод фойдаланиш учун берилган.

Шлезвиг-Голштейн сайтидаги Фрогмор ҳудудидаги Эленанинг қабри

Элена 1923-йил 9-июнда Шомберг уйи қароргоҳида вафот этди. Унинг дафн маросими қирол Жорж В раислигидаги „ажойиб саҳналаштирилган саҳна“ сифатида тасвирланган эди. Эленанинг жасади дастлаб Виндзор қасридаги Авлиё Жорж ибодатхонасига дафн этилган ва кейин 1928-йил 23-октябрда Фрогмор мажмуасидаги қироллик қабрига дафн этилган[7].

Хайрия

Ҳамширалик

1880-йилларда Элена ҳамширалар фаолияти билан қизиқди. 1887-йилда Элена бошчилигидаги Британия ҳамширалари уюшмаси (АБМС) ташкил этилди. Малика туфайли 1891-йилда ташкилот „қироллик“ префиксини олди, 1892-йилда — Қироллик хартияси. Элена ҳамширалар рўйхатдан ўтиши овозли тарафдори эди, Флоренс Нигҳтингале ва этакчи жамоат арбоблари бунга қарши эди. 1893-йилда сўзлаган нутқида, Элена АБМС „таълим даражасини ва ўз ҳаётини беморлар, азоб-уқубатлар ва ўлимга дучор бўлганларга ғамхўрлик қилишга бағишлаган фидойи ва фидойи аёлларнинг мавқеини ошириш“ йўлида ишлаётганини айтди. Худди шу нутқида малика Ассоциация дуч келаётган қарама-қаршилик ва нотўғри маълумотлар ҳақида огоҳлантирди. АБМС ҳамшираларни касбий мақомини мустаҳкамлаш ва таъминлаш воситаси сифатида рўйхатдан ўтказишни қўллаб-қувватлаган бўлса-да, Махфийлик кенгаши билан ҳамкорликда ассоциация охир-оқибат расмий рўйхатга олишдан кўра оддий рўйхатга рози бўлди. 1901-йилда қиролича Виктория ўлимидан сўнг, янги қиролича Александра Эленани бошқа ташкилот — Армия хизмати директори лавозимидан четлаштиришни талаб қилди. Бу малика ва малика ўртасидаги қарама-қаршиликнинг навбатдаги босқичига туртки берди, бу эса қирол Эдвард ВИИни хотини ва синглиси ўртасида воситачи бўлишга мажбур қилди. Суд хоним Роберц дўстига шундай деб ёзган эди: „(Елена ва Александра ўртасида пайдо бўлган саволлар) баъзан жуда қийин ва ҳар доим ҳам ёқимли эмас эди“. Ўз мақомига кўра, Элена маликадан пастроқ эди ва Александра фойдасига ўз лавозимидан истеъфога чиқишга рози бўлишга мажбур бўлди, аммо у армия ҳамширалик заҳираси раиси лавозимини сақлаб қолишга муваффақ бўлди. Барча ҳомийлик қиладиган ташкилотларда Элена автократик, аммо айни пайтда самарали бошқарувни амалга оширди; Агар кимдир унинг фикрига қўшилмаса, малика шунчаки „бу менинг хоҳишим ва бу этарли“, деб айтди. 1919-йилда „Ҳамшираларни рўйхатга олиш тўғрисида“ги қонун қабул қилингандан сўнг АБМС аста-секин яроқсиз ҳолга келди (1904-1918 йиллардаги олтита муваффақияциз уринишлардан сўнг, Британия парламенти ҳамшираларни расмий рўйхатга олишга рухсат берувчи қонун лойиҳасини қабул қилди). Ушбу ҳаракат натижасида „Қироллик опа-сингиллар коллежи“ (КСК) яратилди ва АБМС ўз ишончини йўқотди. Элена Ассоциация ва Коллежнинг таклиф қилинган бирлашишини қўллаб-қувватлади, аммо музокаралар тўхтаб қолди ва АБМС янада ҳамкорлик қилишдан бош тортди. Бироқ, Элена бошқа қардош ташкилотларда фаол бўлиб қолди, шунингдек , Уайт ороли, Виндзор ва Сент-Жон ордени Буюк Ғарбий темир йўл ташкилотларининг президенти бўлиб хизмат қилди. Бу лавозимда у ҳамширалик иши бўйича минглаб малака сертификатларини шахсан имзолади[8].

Тикувчилик

Элена тикувчиликни тарғиб қилишда ҳам фаол бўлди ва 1872-йилда янги ташкил этилган „Каймачилик мактаби“ нинг биринчи президенти бўлди; 1876-йилда мактаб „қироллик“ префиксини олди ва номини „Қироллик тикувчилик мактаби“га ўзгартирди. Эленанинг сўзларига кўра, мактабнинг мақсадлари: „биринчи навбатда, деярли йўқолган гўзал санъатни қайта тиклаш; иккинчидан, шу уйғониш орқали рўзғорсиз қолган аёллар учун иш ўринлари яратилсин“. Бошқа ташкилотларда бўлгани каби, Элена мактабни тенг даражада ушлаб туриш учун фаол ишлади. У шахсан Қироллик комиссияси пул сўровларини ёзган. Шундай қилиб, 1895-йилда Элена Жанубий Кенсингтонда мактаб биносини қуриш учун ўттиз минг фунт стерлинг миқдорида маблағ олди. Унинг қироллик мақоми хайрия ишларида ёрдам берди; у, шунингдек, қироллик оиласи аъзоси даврасида кўришни истаган ижтимоий фаол хонимлар учун мактабда пайшанба куни тушдан кейин чой ичди. Рождество бозори пайтида Элена асосий сотувчига айланди ва унинг учун катта навбатлар пайдо бўлди[9].

Камбағалларга ёрдам

Элена болалар ва ишсизларга ёрдам беришга қарор қилди ва Виндзорской уларга бепул овқат бера бошлади У 1886-йил феврал ва март ойларида иккита хайрия зиёфатига раислик қилди ва ўша йилнинг қаттиқ қишида 3000 дан ортиқ бепул кечки овқатларни тарқатишни ташкил қилди. Вақт ўтиши билан, унинг фаолияти туфайли Елена оддий одамлар орасида машҳур бўлди ва Wиндсор камбағаллари унга том маънода сиғинишди.

Адабий фаолият

Эленанинг бошқа севимли машғулотлари орасида ёзиш, хусусан, таржима қилишни яхши кўрарди. 1867-йилда, унинг отаси шаҳзода Албертнинг биринчи таржимаи ҳоли нашр этилганда, таржимаи ҳол муаллифи сер Чарлз Грей шаҳзоданинг мактубларини немис тилидан инглиз тилига малика Элена „ажойиб аниқлик билан“ таржима қилганлигини таъкидлади. Отасининг мактублари таржимасидан кейин бошқа асарлар ҳам пайдо бўлди: 1887-йилда малика „Вилгелминанинг хотиралари, Байреутлик Маргравин“ таржимасини нашр этди. Эленанинг сўнгги иши 1882-йилга тўғри келади: бу „Жабрланганларга биринчи ёрдам“ деб номланган немис рисоласининг таржимаси бўлиб, дастлаб Кристианнинг қайнонаси томонидан нашр этилган. Эленанинг таржимаси 1906-йилгача бир неча марта қайта нашр этилган. 1883-йилда Дармштадтда Элена Элис опанинг мактублари нашр этилди: китобнинг тузувчиси маҳаллий руҳоний Карл Зелл эди, у қиролича Викториядан танланган хатларни олди. Китоб нашр этилганда, Элена Зеллга хат ёзиб, китобнинг инглизча версиясини нашр этишга рухсат сўради; компиляторнинг рухсати олинди, аммо бу нашриёт доктори Бергштрессернинг хабарисиз амалга оширилди. 1883-йил декабрда Элена қироллик биографи Теодор Мартини мактуб ёзиб, Бергстрессер Элиснинг мактубларида муаллифлик ҳуқуқини талаб қилаётгани ва шу асосда инглизча нашрнинг нашр этилишини тўхтатишни талаб қилгани ҳақида хабар беради. Мартин Элена ва Бергштрессер ўртасида воситачи бўлиб, у инглиз нашриётларидан кўплаб таклифлар олганини ва энг юқори тўловни таклиф қилганни танлашини таъкидлади. Мартин Бергштрессерни катта миқдордаги пул эвазига нашрни тўхтатиш ва муаллифлик ҳуқуқи талабларини ўзгартириш ҳақидаги сўровни бекор қилишга мажбур қилишга муваффақ бўлди. Бироқ қиролича ва Элена муаллифлик ҳуқуқи қироличага тегишли эканлигини ва суд фақат китоб тузувчиси билан музокара олиб боришини айтиб, рад этишди. Иккала қироллик хонимлари нашриётнинг даъволарини „агар ноўрин бўлса ҳам, асоссиз“ деб ҳисоблашди ва у билан бевосита мулоқот қилишдан бош тортишди. Ниҳоят, Бергстрессер 1884-йил январ ойида Британияга келди ва дастлабки 3000 нусха учун 100 фунт стерлинг ва сотилган ҳар минг нусха учун 40 фунт стерлинг олишга рози бўлди. Мартин немис нашриётчиси билан кейинги музокаралардан сўнг 1884-йил ўрталарида биринчи нусхаларини чоп этган Жона Мюрея нашриётини танлади. Биринчи нашр деярли дарҳол сотилди, аммо иккинчи нашр учун Мюррей Зеллнинг биографик эскизини малика Эленанинг 53 саҳифалик хотирасига алмаштирди. Шу тарзда Зелл билан боғлиқ муаммоларнинг олди олинди ва халқ орасида машҳур бўлган Элена номи кўпроқ ўқувчиларни жалб қилди.

Ташқи кўриниш ва характер

Бутун умри давомида Элена ташқи кўринишига кўра тўла-тўкис аёл сифатида тасвирланган, шу билан бирга у хотиржам ишбилармон табиат ва авторитар руҳга эга эди. Кунларнинг бирида, доcкларда миллий иш ташлаш пайтида, Кентербери архиепископи иш ташлашни тезда тугатишга умид қилиб, ибодат қилди. Элена черковга келди, кўзларини хизмат варағига қаратди ва қизи „ҳар қандай мегафон томонидан кучайтирилган (овоздан) узоқроққа чўзилган шоҳона шивир“ деб таърифлаган овозда шундай деди: „Бу ибодат тўхтамайди. ҳар қандай иш ташлаш“ . Маликанинг ташқи кўриниши ва шахсияти онасининг мактублари ва кундаликларида танқид қилинган ва Эленанинг биографлари маликадан ўрнак олганлар ; бироқ, Эленанинг қизи Мария Луиза уни „жуда гўзал, тўлқинли жигарранг сочлари, чиройли кичкина текис бурни ва гўзал кеҳрибар кўзлари билан таърифлаган … У жуда истеъдодли эди: у пианинода ажойиб ўйнаган ва расм чизиш ва акварел учун совғага эга эди.. Унинг ажойиб истеъдоди садоқатли дўстлар эди … У жуда ақлли, ишларни ажойиб тарзда бошқарган“ Мусиқа Эленанинг эҳтиросларидан бири эди; ёшлигида у Чарлз Халле билан ўйнаган ва унинг яқин дўстлари Женни Линд ва Клара Бутт эди. Унинг кенг доирадаги жамоат вазифаларини бажаришга бўлган қатъияти унинг машҳур бўлишига ёрдам берди. У икки марта онасини меҳмон хоналарида намойиш этди, у ерда меҳмонларга ўзларини Элена билан қироличанинг ўзи билан таништиргандек таништириш буюрилган. Элена уни севимли синглиси деб ҳисоблаган акаси Алфредга яқин эди. Гарчи замондошлари маликани онасининг қизғин тарафдори деб таърифлашса-да, у, масалан, қиролича нафратланган аёллар ҳуқуқлари учун фаол кураш олиб борди. Бироқ, Элена ва унинг синглиси Беатрис қироличага Викториянинг бошқа болаларига қараганда яқинроқ эди ва Элена ўлимигача онасининг ёнида бўлиб қолди. Эленанинг исми қиролича Виктория кундалигида ёзилган сўнгги сўз эди.

Унвонлар, мукофотлар, насабнома ва герб

Сарлавҳалар

  • 1846-йил 25-май — 1866-йил 5-июл: Буюк Британиянинг қироллик маликаси Элена Аугуста Виктория
  • 1866-йил 5-июл — 1917-йил 17-июл: Шлезвиг-Голштейн маликаси Кристиан олий ҳазратлари
  • 1917-йил 17-июл — 1923-йил 9-июн: Олий ҳазратлари малика Кристиан

Мукофотлар

  • 1878-йил 1-январда Элена оиланинг бошқа аъзолари билан бирга Ҳиндистон тожи орденига ҳамроҳ бўлди.
  • 1883-йил 29-апрелда Элена Қироллик Қизил Хоч ташкилотига аъзо бўлди.
  • 1896-йил 23-мартда малика Авлиё Иоанн ордени билан адлия қизи этиб тайинланди.
  • 1904-йил 10-февралда Элена Қирол Эдвард ВИИ иккинчи даражали аъзоси бўлди.
  • 1911-йил 3-июнда малика Қирол Жорж В иккинчи даражали аъзоси бўлди.
  • 1918-йил 3-июн куни Элена Британия империяси орденининг Даме Гранд Хочига сазовор бўлди[10].

Генеалогия

Герб

1858-йилда Элена, унинг катта синглиси Элис ва унинг опа-сингилларига Саксония герби қўшилган ҳолда Британия қироллик гербидан фойдаланиш ҳуқуқи берилди, малика отаси шаҳзода Албертни ифодалайди. Қалқонга учта тишли кумуш унвон юкланган бўлиб, у монархнинг қизи эканлигини англатади; унвоннинг ўрта тишида қип-қизил тўғри хоч, ташқи тишларида қироллик оиласининг бошқа аъзоларидан ажралиб туриши учун кумуш ядроли ва яшил барглари бўлган қирмизи атиргул бор.

Қалқон эгалари қалқонда бўлгани каби унвон (турнир ёқаси) билан юкланган: яшил асосда қизил ранг билан қуролланган ва олтин тож билан тож кийган олтин леопард [ҳушёр кўтарилган шер] ва олтин билан қуролланган кумуш ягона шохли, олтин тожли ёқа каби тож кийган, унга занжир боғланган. Хонимнинг (олмос шаклидаги) қалқони, тепасида монарх фарзандларининг қадр-қимматига мос келадиган тож билан қопланган, учта тишли кумуш унвон билан қопланган. Қалқон тўрт қисмдан иборат: биринчи ва тўртинчи қисмларда — қирмизи майдонда бир-бирининг устига (Англия рамзи) кўк ранг билан қуролланган учта олтин леопард [шер учун огоҳлантиришда юради]; иккинчи қисмда, олтин далада, кўк ранг билан қуролланган қип-қизил шер, қўшалоқ гуллаб-яшнаган ва қарама-қарши ички чегара билан ўралган (Шотландия рамзи); учинчи қисмда — жозибали далада кумуш торли олтин арфа (Ирландия рамзи)[11]. 1917-йилда қирол Жорж В нинг фармони билан Элена ва бошқалар ўз герби ҳуқуқидан маҳрум қилинди.

Насл

Христиан билан турмуш қуришда Элена олти фарзандни дунёга келтирди, улардан тўрт нафари вояга етгунча тирик қолди. Эр-хотиннинг фақат битта ноқонуний фарзандсиз набираси бор эди, унинг ўлими билан 1953-йилда Эленадан келган қиролича Виктория авлодлари қисқартирилди.

  • Кристиан Виктор Алберт Людвиг Эрнст Антон (1867-йил 14-апрел — 1900-йил 29-октябр) Эленанинг севимли ўғли эди. У турмушга чиқмаган, фарзандлари йўқ эди. Бур уруши пайтида безгакдан вафот этган.
  • Алберт Иоганн Карл Фридрих Алфред Георг (1869-йил 26-феврал — 1931-йил 27-апрел) Шлезвиг-Голштейн герцоги титулли герсоги эди. У турмушга чиқмаган, лекин Валерия Мария номли ноқонуний қизи бор эди.
  • Виктория Луиза София Августа Амелия Елена (Елена Виктория) (1870-йил 3-май — 1948-йил 13-март) — у турмушга чиқмаган, фарзандлари йўқ эди. *Маликанинг сўнгги оммавий чиқишларидан бири малика Елизавета (бўлажак қиролича Елизавета ИИ) ва шаҳзода Филиппнинг никоҳи муносабати билан ўтказилган байрамларда бўлиб ўтди.
  • Френсис Жозеф Луиза Августа Мария Кристина Елена (Мария Луиза) (1872-йил 12-август — 1956-йил 8-декабр) — Анҳалт герцоги Фридрих И нинг тўртинчи ўғли Анҳалтлик Ариберт ва Сакс-Алтенбурглик Антуанеттага турмушга чиқди. Фарзандсиз никоҳ 1900-йилда бекор қилинган.
  • Фридрих Кристиан Август Леополд Эдуард Харалд (1876-йил 12-20-май)
  • Ўлик ўғил (1877-йил 7-май)[12].

Манбалар

  1. ↑ Лорд Чамберлаин’с Оффиcе, Жулй 27, 1846 (эн) // Тҳе Лондон Газетте : газета. — 1846. — 28 Жулй (но. 20626). — П. 2754.
  2. ↑ Лорд Чамберлаин’с Оффиcе, Жулй 27, 1846 (эн) // Тҳе Лондон Газетте : газета. — 1846. — 30 Жулй (но. 20627). — П. 2789.
  3. ↑ Wиндсор Cастле, Жулй 19, 1866 (эн) // Тҳе Лондон Газетте : газета. — 1866. — 17 Жулй (но. 23140). — П. 4089—4092.
  4. ↑ „Роял Буриалс ин тҳе Чапел синcе 1805“ (эн). Деан & Cанонс оф Wиндсор. 2011-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 19-октябр.
  5. ↑ Лорд Чамберлаин’с Оффиcе, Април 5, 1865 (эн) // Тҳе Лондон Газетте : газета. — 1865. — 11 Април (но. 22956). — П. 1985.
  6. ↑ Индиа Оффиcе, Жануарй 1, 1878 (эн) // Тҳе Лондон Газетте : газета. — 1878. — 4 Жануарй (но. 24539). — П. 114.
  7. ↑ Индиа Оффиcе, Жануарй 1, 1878 (эн) // Тҳе Лондон Газетте : газета. — 1878. — 4 Жануарй (но. 24539). — П. 113—114.
  8. ↑ Тҳе Гранд Приорй оф тҳе Ордер оф тҳе Ҳоспитал оф Ст. Жоҳн оф Жерусалем ин Энгланд (эн) // Тҳе Лондон Газетте : газета. — 1896. — 27 Марч (но. 26725). — П. 1959—1960.
  9. ↑ Cентрал Чанcерй оф тҳе Ордерс оф Книгҳтҳоод (эн) // Тҳе Лондон Газетте : газета. — 1918. — 4 Жуне (но. 30730). — П. 6685.
  10. ↑ Франçоис Велде. „Маркс оф Cаденcй ин тҳе Бритиш Роял Фамилй“ (эн). Ҳералдиcа.орг. 2018-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 15-октябр.
  11. ↑ Боутелл, Чарлес. Тҳе Роял Арморй оф Энгланд (эн) // Тҳе Арт Жоурнал. — 1868. — Но. 7. — П. 274.
  12. ↑ Георгий Вилинбахов, Михаил Медведев. Геральдический альбом. Лист 2 // Вокруг света : журнал. — 1990. — 1 апреля (№ 4 (2595)). 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Malika_Helena" dan olindi