Мақсуд Иброҳимбоэв — озарбайжон ёзувчиси, наср устаси, кинодраматург ва режиссёр. 1998-йилда Озарбайжон Республикасининг халқ ёзувчиси унвонига сазовор бўлган[1], 1976-йилда эса Озарбайжон ССР Давлат мукофоти лауреати бўлган.[2] 1964-йилдан бошлаб Озарбайжон Ёзувчилар уюшмаси а’зоси сифатида фаолият юритган.[3] У Озарбайжон Республикасининг Тинчлик қўмитаси раиси,[4] 1995, 2000 ва 2005-йилларда Озарбайжон Республикаси Миллий Мажлисининг депутати бўлган.[5] Шунингдек, у Озарбайжон Республикаси Асилзодалар Мажлисининг раиси,[6] АҚШнинг Луизиана штати Фахрий сенатори,[7] Миннеаполис шаҳри фахрий фуқароси унвонларига эга.[8] Озарбайжон ПЕН-клуби президенти бўлган.[9] У „Шöҳрат“ (1995), „Истиқлол“ (2005) ва „Шараф“ (2015) орденлари билан мукофотланган.[10] Мақсуд Иброҳимбоэв машҳур ёзувчи Рустам Иброҳимбоэвнинг катта акасидир.[11]

Мақсуд Иброҳимбоев
Файл:Мақсуд Иброҳимбаев.жпг
Таваллуди
Мақсуд Маммад Иброҳим ўғли Иброҳимбоев

11-май 1935
Вафоти 22-март 2016
Боку, Озарбайжон
Касби ёзувчи, драматург, киноссенарий муаллифи, режиссёр
Ижод қилган тиллари озарбайжон тили, рус тили
Фуқаролиги

SSSR bayrogʻi СССР

Ozarbayjon bayrogʻi Озарбайжон
Таълими Озарбайжон Политехника Институти (1955–1960), Москва олий режиссёрлик курслари (1971–1973)
Йўналиш реализм, модерн наср
Фаолият йиллари 1960–2016
Жанр наср, драматугия, кино ссенарийси
Мукофотлари

Ozarbayjon xalq yozuvchisi Ozarbayjon SSR mehnat san’ati arbobi (1979) Ozarbayjon SSR Davlat mukofoti (1976)

"Istiqlol" ordeni (2005) "Sharaf" ordeni (2015) "Shohrat" ordeni (1995)

Rossiyaning "Do‘stlik" ordeni (2005)Qizil Mehnat Bayrog‘i ordeni (1984)
Турмуш ўртоғи Анна Иброҳимбоева
Отаси Маммад Иброҳим Иброҳимбоев
Қариндошлари Рüстам Иброҳимбоев (укаси)

Ҳаёти

Мақсуд Иброҳимбоэвнинг биринчи китоби 1961-йилда нашр этилган. Унинг асарлари дунёнинг кўплаб мамлакатларида чоп этилган ва 36 та хорижий тилга таржима қилинган. Ёзувчининг ҳикоя ва романлари собиқ СССР ҳамда Озарбайжон журналларида мунтазам э’лон қилинган.

Мақсуд Иброҳимбоэвнинг энг машҳур романлари қаторига “Барча яхшиликлар учун ўлим”, “Трускавецга ким боради”, “Ундан яхши ака йўқ эди”, “Қўй у биз билан қолсин”, “Бойқуш келди”, “Кергадон шохи” ва бошқа асарларини киритиш мумкин. Унинг кўплаб асарлари Озарбайжонда ва хориждаги турли киностудияларда экранлаштирилган, песалари эса 50 га яқин театрларда саҳналаштирилган.

У Озарбайжон ССР Қурилиш вазирлигининг оғир саноат қурилиши трустида муҳандис (1960–1962), Москва Олий Ссенаристлар курсининг тингловчиси (1962–1964)[12], Озарбайжон бўйича Марказий Телевидение ва Радиоэшиттириш қўмитасининг махсус мухбири (1964–1971), сўнг Москва Олий Режиссёрлик курсларининг тингловчиси (1971–1973) бўлган.

Мақсуд Иброҳимбоэв 2016-йил 22-март куни Боку шаҳрида кечаси вафот этган. 2016-йил 23-мартда Озарбайжон Давлат Академик Миллий Драма театрида марҳум билан видолашув маросими ўтказилган ва у И Фахрий хиёбонга дафн этилган.[13][14][15]

  • У — Озарбайжон Республикасининг халқ ёзувчиси, машҳур адиб Рустам Иброҳимбоэвнинг акасидир.
  • Озарбайжонлик географ олим, география фанлари доктори ва Республика География жамияти а’зоси Маммад Иброҳим Иброҳимбоэвнинг ўғли ҳисобланади.
  • Турмуш ўртоғи — Анна Иброҳимбоэва (1947-йилда туғилган); ўғли — Мурад Иброҳимбоэв (1965), кинорежиссор.

Яратувчилиги

Мақсуд Иброҳимбоэв 1960-йиллардан бошлаб бадиий ижод билан шуғуллана бошлаган. У наср устаси, драматург, киноссенарий муаллифи[16] ва режиссор сифатида бутун СССР миқёсида танилган ижодкор эди.

Унинг "Мезозой əҳвалатı" песи Озарбайжон Маданият вазирлиги томонидан ўтказилган энг яхши песалар танловида биринчи ўринни олган.[17] Шунингдек, "Мезозой əҳвалатı", "Байқуş гəлмиşди", "Яй тəтили", "Бüтüн яхşıлıқлар üçüн — öлüм!", "Трускавецə ким гедир?", "Сəн нəğмəмсəн мəним", "Она гöрə ки, мəн Айвар Лидакам" каби асарлари асосида филмлар суратга олинган.

"Қəза", "Бир аз да севинc", "Эşитмəдийим маҳнı", "Қой о бизимлə қалсıн" каби китоблари Москва нашриётларида катта тираж билан чоп этилган.[18] Унинг асарлари СССР халқлари ҳамда кўплаб хорижий мамлакатлар тилларига таржима қилинган.

"Байқуş гəлмиşди" ва "Бüтüн яхşıлıқлар üçüн — öлüм!" асарлари учун 1976-йилда Озарбайжон ССР Давлат мукофоти берилган.[19]

Мақсуд Иброҳимбоэв Озарбайжон ПЕН-клубининг раиси сифатида фаолият юритган.[20] 1991-йилда у Озарбайжон Ёзувчилар уюшмаси котибияти таркибига (халқаро алоқалар бўйича котиб) сайланган.[21]

Шунингдек, у Озарбайжон Республикаси Миллий Мажлисининг депутати бўлган.[22]

1967-йилда Куба, 1980-йилда Испанияга совет делегацияси таркибида расмий ташриф буюрган. 1978-йилда Мўғулистон, 1980-йилда Германия Демократик Республикасига ижодий сафарларда бўлган.[23]

У АҚШнинг Луизиана штатининг фахрий сенатори ва Миннеаполис шаҳрининг фахрий фуқароси унвонларига сазовор бўлган.[24][25]

Хотираси

Мукофотлари

  • Озарбайжон ССР Давлат мукофоти — 27 апрел 1976 ("Байқуш келди" ва "Яхшиликка ёмонлик" қиссалари учун)[26]
  • Озарбайжон ССР меҳнат сан’ати арбоби фахрий унвони — 30 июл 1979[27]
  • Қизил Меҳнат Байроғи ордени — 1984
  • "Шоҳрат" ордени — 13 май 1995[28]
  • Озарбайжон Республикасининг халқ ёзувчиси фахрий унвони — 23 май 1998[29]
  • Озарбайжон Республикаси Президентининг шахсий стипендияси — 2 октабр 2002[30]
  • "Истиқлол" ордени — 10 май 2005[31]
  • "Дўстлик" ордени (Россия) — 1 июл 2005
  • Рим папасининг ордени
  • Россия православ черковининг “Шоҳрат ва шараф” ордени — 2010
  • "Шараф" ордени — 7 май 2015[32]

Асарлари

  1. «Катастрофа» (Катастрофа) — Боку: Азернешр, 1963, 72 бет.
  2. «Фисташковое дерево» (Писта дарахти) — Боку: Азернешр, 1965, 114 бет.
  3. «Последняя ночь детства» (Болаликнинг сўнгги кечаси) — Москва: Децкая литература, 1968, 112 бет.
  4. «Где та дорога» (Ўша йўл қаерда) — Боку: Гəнcлик, 1969, 80 бет.
  5. «Немного весеннего праздника» (Бир оз баҳор байрамидан) — Москва: Совецкий писател, 1973, 208 бет.
  6. «Незнакомая песня» (Нома’лум қўшиқ) — Москва: Молодая гвардия, 1974, 271 бет.
  7. «Две повести» (Икки повест) — Боку: Гəнcлик, 1975, 157 бет.
  8. «Мезозойская история» (Мезой тарихчаси) — Москва: Искусство, 1976, 68 бет.
  9. «За всё хорошее — смерть» (Барча яхшиликлар учун — ўлим) — Боку: Гəнcлик, 1978, 158 бет.
  10. «В один прекрасный день» (Бир чиройли кунда) — Москва: Совецкий писател, 1980, 526 бет.
  11. «Пусть он останется с нами» (У биз билан қолсин) — Новосибирск: Западная Сибир, 1982, 192 бет.
  12. «История с благополучным концом» (Бахтли якунли воқеа) — Боку: Язıçı, 1983, 598 бет.
  13. «История с благополучным концом» (2-нашр) (Бахтли якунли воқеа, 2-нашр) — Боку: Язıçı, 1984, 598 бет.
  14. «Бöйüк şəҳəрин наğıлларı» (Катта шаҳар эртаклари) — Бакı: Гəнcлик, 1985, 284 бет.
  15. «Бüтüн яхşıлıқлара öлüм» (Барча яхшиликларга ўлим) — Бакı: Азəрнəşр, 1993, 376 бет.

Филмоқрафияси

  1. «Арвадıм мəним, уşақларıм мəним» (1978)
  2. «Аслан вə ики öкüз» (1970)
  3. «Айı вə сиçан» (1970)
  4. «Азадлıқ адасıнда» (1967)
  5. «Азадлıқ адасıнıн элçилəри Азəрбайcанда» (1968)
  6. «Бакı қаласı» (1973)
  7. «Бакı. Мüҳарибə иллəри» (1985)
  8. «Байқуş гəлəндə...» (1978)
  9. «Бир аз да Баҳар байрамı» (1979)
  10. «Бир нəфəр ҳамıя гöрə» (1989)
  11. «Бизим Cəбиş мüəллим» (1969)
  12. «Бöйüк öмрüн анларı» (2006)
  13. «Де ки, мəни севирсəн!» (1977)
  14. «Əн ваcиб мüсаҳибə» (1971)
  15. «Гəнc қадıнıн киşиси» (1988)
  16. «Гüнлəрин бир гüнü...» (1976)
  17. «Ҳейиф сиқналıндан» (1978)
  18. «Мəğлубедилмəзлəр» (1983)
  19. «Мезозой əҳвалатı» (1976)
  20. «Орижинал üсул» (1983)
  21. «Супер аğcақанад» (1981)
  22. «Сüрücüнüн ақибəти» (1973)
  23. «Уşақлığıн сон геcəси» (1968)
  24. «Ярıмçıқ қалмış маҳнı» (1979)
  25. «Яхşı қуртардıқ» (1985)
  26. «Едди гöзəл» (1982)

Манбалар

  1. ↑ „Озарбайжон Республикаси Президентинин Сəрəнcамı – Мақсуд İбраҳимбəёва "Халқ язıçıсı" фəхри адı верилмəси ҳаққıнда“ (аз). пресидент.аз. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  2. ↑ Азербайджанская ССР. Краткая энциклопедия. Том 1. Баку: Главная редакция Азербайджанской Советской Энциклопедии, 1987 — 267-бет. 
  3. ↑ „Мақсуд İбраҳимбəёв — АЙБ üзвü“ (аз). Азəрбайcан Язıçıлар Бирлийи. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.[сайт ишламайди]
  4. ↑ „Азəрбайcан Сüлҳ Комитəси“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.[сайт ишламайди]
  5. ↑ „Милли Мəcлис депутатларı ҳаққıнда мəлумат“. меcлис.гов.аз. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  6. ↑ „Əсилзадəлəр Мəcлиси рəсми сəҳифəси“ (аз). Қаралди: 2025-йил 17-феврал.[сайт ишламайди]
  7. ↑ „Лоуисиана Стате Легислатуре — Ҳонорарй титлес“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  8. ↑ „Cитй оф Миннеаполис – Ҳонорарй Cитизенс“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  9. ↑ „Азербаижан ПЕН“. ПЕН Интернатионал. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.[сайт ишламайди]
  10. ↑ „Азəрбайcан Республикасı Президентинин сəрəнcамларı — дöвлəт тəлтифлəри“ (аз). пресидент.аз. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  11. ↑ „Рüстəм İбраҳимбəёв ҳаққıнда мəлумат“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.[сайт ишламайди]
  12. ↑ Азербайджанской ССР кинематография. Кино: Энциклопедический словарь / Гл. ред. С. И. Юткевич; Редкол.: Ю. С. Афанасьев, В. Е. Баскаков, И. В. Вайсфельд и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1987. — стр. 13.
  13. ↑ „Мақсуд İбраҳимбəёву итирдик“. 2016-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 22-март.
  14. ↑ „Мақсуд İбраҳимбəёв вəфат этди“. 2020-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 22-март.
  15. ↑ „Сəда — Мақсуд İбраҳимбəёвла вида мəрасими кеçирилиб (23.03.2016)“. 2023-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-март.
  16. ↑ Айдıн Казıмзадə. Бизим "Азəрбайcанфилм". 1923–2003. Бакı: Мüтəрcим, 2004 — 272–274-бет. 
  17. ↑ „Азəрбайcан Республикасı Мəдəниййəт Назирлийи архив маълумотлари“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  18. ↑ „Совет даври нашрлари тўплами“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  19. ↑ Азербайджанская ССР. Краткая энциклопедия. Том 1. Баку: АСЕ, 1987 — 267-бет. 
  20. ↑ „ПЕН Интернатионал — Азербаижан Cентре“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.[сайт ишламайди]
  21. ↑ „Мақсуд İбраҳимбəёв — АЙБ üзвü“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.[сайт ишламайди]
  22. ↑ „Милли Мəcлис депутатларı“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  23. ↑ „Архив: СССР делегациялари ҳақида маълумот“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  24. ↑ „Лоуисиана Стате Легислатуре — Ҳонорарй титлес“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  25. ↑ „Cитй оф Миннеаполис — Ҳонорарй Cитизенс“. Қаралди: 2025-йил 17-феврал.
  26. ↑ Əдəбийят, инcəсəнəт вə архитектура саҳəсиндə 1976-cı ил Азəрбайcан ССР Дöвлəт мüкафатларıнıн верилмəси ҳаққıнда қəрар. анл.аз (архив).
  27. ↑ Республиканıн əдəбийят хадимлəринə Азəрбайcан ССР фəхри адларıнıн верилмəси ҳаққıнда қəрар. анл.аз (архив).
  28. ↑ М. М. Иброҳимбаевни "Шоҳрат" ордени билан тақдирлаш ҳақидаги фармон. э-қанун.аз (архив).
  29. ↑ "Халқ ёзувчиси" фахрий унвонини бериш ҳақидаги фармон. э-қанун.аз (архив).
  30. ↑ Президент стипендиясини тайинлаш ҳақидаги фармон. э-қанун.аз (архив).
  31. ↑ М. Иброҳимбаевни "Истиқлол" ордени билан тақдирлаш ҳақидаги фармон. э-қанун.аз (архив).
  32. ↑ М. М. Иброҳимбаевни "Шараф" ордени билан тақдирлаш ҳақидаги фармон. э-қанун.аз (архив).

Манбалар

  • Хамис Мурадов. Кинофабрикдəн баşланан ёл. Азəрбайcан Республикасı Мəдəниййəт Назирлийи. C. Cаббарлı адıна "Азəрбайcанфилм" киностудиясı. Айдıн Казıмзадə. Бизим "Азəрбайcанфилм". 1923–2003-cü иллəр. Бакı: Мüтəрcим, 2004. – сəҳ. 4.
  • Азəрбайcан Милли Энсиклопедиясı: Азəрбайcан. Рамиз Мəммəдов. Кино. Азəрбайcан Милли Энсиклопедиясı Элми Мəркəзи, 2007. – сəҳ. 814.

Ташқи ҳаволалар