Маргарет Флой Wашбурн (1871-йил 25-июл — 1939-йил 29-октябр), 20-аср бошларида америкалик етакчи психолог, ҳайвонларнинг хатти-ҳаракати ва мотор назариясини ривожлантириш бўйича экспериментал ишлари билан машҳур бўлган. У психология фанлари номзоди илмий даражасини олган биринчи аёл эди (1894); Мери Уитон Калкинсдан кейин иккинчи аёл — АПА президенти (1921);[1] ва Экспериментал Психологлар Жамиятига сайланган биринчи аёл бўлган[2]. 2002-йилда нашр этилган умумий психология сўровномасига кўра, Wашбурн Жон Гарсия, Жеймс Ж. Гибсон, Девид Румелхарт, Луи Леон Тҳурстон ва Роберт С. Вудворт билан боғланган 20-асрнинг энг кўп тилга олинган психологлари орасида 88-ўринни эгаллади[3].

Маргарет Флой Wашбурн
Туғилган йили 1871-йил 25-июл
Вафот этган йили 1939-йил 29-октабр(1939-10-29) (68ёш)
Таҳсил олган Вассар Cоллеге (градуатед ин абсентиа ин 1893), Cорнелл Университй
Фаолият юритган Америcан Псйчологиcал Ассоcиатион президенти

Биография

1871-йил 25-июлда Ню-Ёрк шаҳрида туғилган, у Гарлемда епископ руҳонийси бўлган отаси Френсис ва ўзига тўқ Ню-Ёрк оиласидан чиққан онаси Элизабет Флой томонидан тарбияланган. Унинг ота-боболари нидерланд ва инглиз миллатига мансуб бўлиб, 1720-йилгача Америкада бўлган[4] Wашбурн ёлғиз фарзанд эди; Унинг ёшликдаги ҳамроҳлари йўқ эди ва кўп вақтини катталар ёки китобхонлар билан ўтказарди[4] У мактабга боришидан анча олдин ўқишни ўрганган; Бу унинг 7 ёшида мактабни бошлаганида тез ривожланишига сабаб бўлди[4] Мактабда у франсуз ва немис тилларини ўрганди[4] У ўн бир ёшида биринчи марта давлат мактабида ўқишни бошлади[4] 1886-йилда у ўн беш ёшида ўрта мактабни тугатди ва ўша йил кузда у Ню-Ёркдаги Поугҳкеэпсиэ штатидаги Вассар коллежига тайёргарлик курси талабаси сифатида ўқишга кирди. Бу тайёргарлик ҳолати унинг лотин ва франсуз тилларини билмаслиги билан боғлиқ эди[4] Вассардаги бакалавриат йилларида Вашбурн шеър ва бошқа адабий асарлар орқали фалсафага кучли қизиқиш уйғотди. У, шунингдек, Каппа Алпҳа Тҳета сороритй аъзоси бўлди ва биринчи марта психология соҳаси билан танишди. 1891-йилда Вассарни тугатгандан сўнг, Вашбурн Колумбия университетида янги ташкил этилган психологик лабораторияда Жеймс МакКин Кеттелл остида ўқишга қарор қилди. Колумбия ҳали аёл аспирантни қабул қилмаганлиги сабабли, у фақат аудитор сифатида қабул қилинди. Ўша пайтда таълим олган аёлларга нисбатан ҳақоратли ҳис-туйғуларга қарамай, Кеттелл унга оддий талабадек муносабатда бўлди ва унинг биринчи устози бўлди[4] У унинг семинариясида, маърузаларида қатнашди ва лабораторияда эркаклар билан бирга ишлади[4] Колумбияга қабул қилинган биринчи йилининг охирида Кеттелл уни Корнел университетида янги ташкил этилган Саге фалсафа мактабига докторлик диссертациясига киришга ундади, чунки бу Колумбияда аудитор талабаси сифатида амалга оширилмасди[4] У 1891-йилда стипендия билан қабул қилинди[4]

Корнелда у ўша пайтдаги биринчи ва ягона магистратура талабаси ЭБ Титченер қўл остида таҳсил олди. Унинг ихтисослиги психология эди[4] Аспирант сифатида у Титченер таклиф қилганидек, тактуал идрок этишда эквивалентлик усулларини экспериментал тадқиқот ўтказди. Икки семестр экспериментал ўқишдан сўнг, у 1893-йил баҳорининг охирида ушбу иш учун Вассар коллежида сиртдан магистрлик даражасини олди . Эквивалентлар усули бўйича ишлаганда, Вашбурн бир вақтнинг ўзида у магистрлик диссертациясининг мавзусини ишлаб чиқди, у визуал тасвирларнинг тактуал масофа ва йўналиш ҳақидаги ҳукмларга таъсирига бағишланган. 1894-йил июн ойида у ўзининг оғзаки маърузасини ўтказди ва психология фанлари номзоди илмий даражасини олган биринчи аёл бўлди (чунки Мери Калкинс аёл бўлганлиги сабабли илгари докторлик диссертациясини рад этган эди). У, шунингдек, янги ташкил этилган Америка Психологик Ассоциациясига сайланган. Унинг магистрлик диссертацияси, шунингдек, Титченер томонидан Вилгелм Вундтга юборилган, у уни таржима қилган ва 1895-йилда ўзининг Пҳилосопҳисче Студиэн журналида нашр этган.

Ўқишни тамомлагандан сўнг, Вашбурн Ню-Ёркнинг Аурора шаҳридаги Уэллс коллежида психология, фалсафа ва этика кафедрасига таклиф қилинди. У таклифни қабул қилди ва кейинги олти йилни у ерда ўтказишдан хурсанд бўлди. У ерда бўлганида, у дўстлари билан учрашиш ва лабораторияларда ишлаш учун Корнелга тез-тез ташриф буюришга ишонч ҳосил қилди[4] Бироқ, у бу жойдан чарчади ва ўзгаришни қидирди. 1900-йилнинг баҳорида Вашбурн телеграмма олди ва унга Корнел университети Саге коллежида назоратчи лавозимини таклиф қилди. У таклифни қабул қилди ва кейинги икки йилни у ерда ўтказди. Кейин Вашбурнга Огаё штатининг Cинcиннати шаҳридаги Cинcиннати университетида психология бўйича доцент лавозимини таклиф қилишди. Бу лавозим, шунингдек, унга психология бўлимининг тўлиқ мас’улиятини берди[4] У ишга киришди, лекин уйни соғинишдан олдин у ерда фақат бир ўқув йили қолди. Cинcиннатида бўлганида, у факултетдаги ягона аёл эди.

1903-йил баҳорида у мамнуният билан Вассар коллежига фалсафа доценти сифатида қайтиб келди ва у ерда умрининг қолган қисмини қолдирди. У ерда иш бошлаганидан сўнг янги ташкил этилган психология бўлимининг мудири бўлди[4] У ўз талабаларига яхши муносабатда бўлди ва улар ўз навбатида уни профессор сифатида қадрлашди[4] Унинг кўплаб шогирдлари ўқишни тугатгандан сўнг психология соҳасида ривожланишда давом этишди[4] Вашбурн ўз фаолияти давомида шогирдларининг кўплаб тадқиқотларини нашр этди[4] У тажрибаларни ёзиб, нашр этаётганда, талабалар маълумотларни тўплашди ва улар билан ишлашди[4] 1905-йилдан 1938-йилгача у Вассар бакалавриат лабораториясининг 68 та тадқиқотини нашр этди[4] Ушбу тадқиқотлар ўша пайтдаги Америка университетларининг энг катта тадқиқотлари эди[4] Бир пайтлар унинг шогирдлари унга катта миқдорда пул совға қилишган ва улар бу пулни дам олиш учун ишлатишини хоҳлашган[4] Бунинг ўрнига у пулни психология бўлими талабалари учун стипендия сифатида ишлатган[4]

1937-йилда инсулт унинг нафақага чиқишига сабабчи бўлди (Психология бўйича фахрий профессор сифатида). У қайта тўлиқ тузалмади ва 1939-йил 29-октябрда Ню-Ёркдаги Поугҳкеэпсидаги уйида вафот этди. У турмушга чиқмаган, бунинг ўрнига ўзини мартаба ва ота-онасининг ғамхўрлигига бағишлашни танлаган[5][6].....................

Профессионал фаолият

Вашбурн 20-асрнинг биринчи ўн йилликларида Қўшма Штатларда психологиянинг асосий арбоби бўлиб, психологиянинг фан ва илмий касб сифатида ривожланишига сезиларли ҳисса қўшди. У Вилгелм Вундтнинг " Ахлоқий тизимлар " асарини инглиз тилига таржима қилган.[4] Вашбурн ўзининг ҳайвонларнинг хатти-ҳаракати ва идроки бўйича ўзининг экспериментал тадқиқотларидан фойдаланган ҳолда, ўзининг "Ҳайвон онги" (1908) китобида ақлий (нафақат хатти-ҳаракатлар) ҳодисалар қонуний ва ўрганиш учун муҳим психологик соҳалар эканлиги ҳақидаги ғоясини тақдим этди. Бу, албатта, академик психологияда ўрнатилган таълимотга зид бўлиб, ақлни кузатиш мумкин эмас ва шунинг учун жиддий илмий тадқиқотлар учун мос эмас.

Экспериментал ишидан ташқари, у кенг миқёсда ўқиди ва юқори ақлий жараёнларнинг франсуз ва немис тажрибаларига асосланиб, улар тахминий жисмоний ҳаракатлар (давр) билан боғлиқлигини айтди. У " Ҳаракат ва ақлий тасвирлар " (1916) асарида тўлиқ мотор назариясини тақдим этди. 1920-йилларда у ўз далилларини мустаҳкамлаш учун бутун дунёдан экспериментал маълумотларни тўплашни давом эттирди. У хулқ-атвор тамойилларида мустаҳкам қолди, лекин бу жараёнда ақл учун баҳслашишда давом этди. У психология, бихевиоризм, структурализм, функсионализм ва гешталт психологиясидаги барча асосий тафаккур мактабларидан ғояларни олди, лекин психодинамиканинг спекулятив назарияларини ҳаддан ташқари вақтинчалик деб рад этди. Ҳозирги психология тадқиқотларида, Вашбурннинг хатти-ҳаракат фикрлашнинг бир қисми эканлиги ҳақидаги таъкидлаши акс-садоларини Тҳелен ва Смитҳ (1994) одамларда билишнинг ривожланишини тушунтириш учун ишлатадиган динамик тизимли ёндашувда кўриш мумкин.

Вашбурннинг нашр этилган асарлари ўттиз беш йил давом этади ва фазовий идрок, хотира, экспериментал эстетика, индивидуал фарқлар, ҳайвонлар психологияси, ҳиссиёт ва аффектив онг каби кўплаб мавзуларда 127 та мақолани ўз ичига олади. Фаолиятининг турли даврларида у Америcан Жоурнал оф Псйчологй, Псйчологиcал Буллетин, Жоурнал оф Анимал Беҳавиор, Псйчологиcал Ревиэw ва Жоурнал оф Cомпаративе Псйчологй журналларида муҳаррир бўлган. 1909-йилдан 1910-йилгача ва 1925-йилдан 1928-йилгача у миллий тадқиқотлар психология ва антропология бўлимида психология вакили бўлиб ишлаган[4] У 1921-йилда Америка Психология Ассоциациясининг 30-президенти бўлди, ўша пайтдаги фахрий унвон эгаси бўлди. Америка Психология Ассоциацияси президенти бўлиш унинг ўсишдаги орзуларидан бири эди[4] 1927-йилда у Америка фанни ривожлантириш ассоциациясининг вице-президенти ва 1-бўлими (психология) раиси этиб сайланди[4] 1929-йилда у Халқаро психология қўмитасига сайланди[4] Вашбурн 1931-йилда Миллий Фанлар академиясига сайланган биринчи аёл психолог ва иккинчи аёл олим эди[7].... Ўша йили у Копенгагендаги Халқаро психология конгрессида Америка Қўшма Штатлари делегати бўлиб хизмат қилди[4].


Манбалар

  1. ↑ „Маргарет Флой Wашбурн: 1921 АПА Пресидент“. Америcан Псйчологиcал Ассоcиатион. Қаралди: 2012-йил 19-ноябр.
  2. ↑ Боринг, Эдwин Г. (1938). "Тҳе Соcиэтй оф Эхпериментал Псйчологисц: 1904-1938". Америcан Жоурнал оф Псйчологй 51 (2): 420. дои:10.2307/1415667. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_америcан-жоурнал-оф-псйчологй_1938-04_51_2/паге/420. 
  3. ↑ Ҳаггблоом, Стевен Ж.; Wарниcк, Ренеэ; Wарниcк, Жасон Э.; Жонес, Винесса К.; Ярброугҳ, Гарй Л.; Русселл, Тенеа М.; Бореcкй, Чрис М.; МcГаҳҳей, Реаган эт ал. (2002). "Тҳе 100 мост эминент псйчологисц оф тҳе 20тҳ cентурй". Ревиэw оф Генерал Псйчологй 6 (2): 139–152. дои:10.1037/1089-2680-йил, 2-июн.139. ҳттп://www.апа.орг/монитор/жулауг02/эминент.аспх. 
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 4,19 4,20 4,21 4,22 4,23 4,24 4,25 4,26 4,27 Далленбач, Карл (1940). "Маргарет Флой Wашбурн 1871-1939". Тҳе Америcан Жоурнал оф Псйчологй 53. 
  5. ↑ Wоодwортҳ, Р. С. (1948). Биограпҳиcал Мемоир оф Маргарет Флой Wашбурн. Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес Биограпҳиcал Мемоирс Волуме ХХВ. пп. 275-295.
  6. ↑ „Маргарет Флой Wашбурн: 1921 АПА Пресидент“. Америcан Псйчологиcал Ассоcиатион. Қаралди: 2012-йил 19-ноябр.
  7. ↑ Росситер, Маргарет W.. Wомен Сcиэнтисц ин Америcа: Бефоре Аффирмативе Аcтион, 1940-1972, 1998-09-29. ИСБН 9780801857119. 

Ҳаволалар