Маркада Мария Гроллмуß тасвири (1959)

Мариа Каролине Элисабетҳ Гроллмуß (луж. Маржа Грóлмусеc) (1896-йил 24-апрел, Леипзиг — 1944-йил 6-август, Равенсбруcк) — католик лужичан публицисти ва нацистлар ҳукуматига қарши социалистик қаршилик аъзоси.

Биографияси

Мариа Гроллмуß 1896-йил 24-апрелда Леипзигда принсипиал ва тилшунос доктор Жоҳаннес Гроллмуß (лужичанча Жан Грóлмус) оиласида туғилган. 1917-йилда Леипзигдаги Гаудигсчес Леҳреринненсеминарда ўқишни тугатгандан сўнг[1] Берлин ва Леипзигда тилшунослик ҳамда тарих фанларини ўрганишдан олдин қисқа вақт ичида Леипзиг-Реидниздаги Бургерсчуледа бошланғич мактаб ўқитувчиси бўлиб ишлаган. 1928-йилда ўқишни тугатиб, Жосепҳ Гöррес унд диэ Демократиэ номли диссертацияси учун докторлик диссертациясини қўлга киритган. Ўқиш пайтида дастлаб Wиндҳорстбунд, кейинроқ[2] Социалист талабалар иттифоқига (Созиалистисчер Студентенбунд) аъзо бўлган[3].

Мариа Гроллмуß айниқса сиёсий журналистикага қизиққан. Шунга кўра, Рҳеин-Маинисче Волксзеитунг, Зентрумспартеи чап қанотига яқин газета[3] ва Романо Гуардини ташаббуси билан ташкил этилган Диэ Счилдгеноссен деб номланган католик ёшлар ҳаракатининг „Қуиcкборн“ журнали учун турли хил мақолалар ёзган.

Турли вақтларда партияни алмаштирган бўлса-да, сиёсий йўналиши доимо ижтимоий ва сўл сиёсат тарафдори бўлган. 1927-йилда СПД аъзоси сифатида иш бошлаган ва 1929-йилда КПДга қўшилиш учун партияни тарк этган. Алоҳида коммунистик касаба уюшмаларини тузишга қаршилиги туфайли КПДдан четлаштирилган, шунинг учун Паул Фрöлич ва Жаcоб Wалчер билан бирга озчилик қанотига мансуб бўлган Коммунистисчен Партеи-Оппоситзионега қўшилган. Улар 1932-йилда партияни тарк этиб , Созиалистисчен Арбеитерпартеи Деуцчландс (САПД) аъзосига айланишган[4].

СДАП ҳокимиятни қўлга киритгандан сўнг, у ноқонуний равишда сиёсий фаолиятини давом эттирган. Арбеицкреис Револутионäрер Созиалистен билан яқин ҳамкорликда сиёсий маҳбусларни қўллаб-қувватлаган, ноқонуний адабиётларни ташиган ва хавф остида қолган ўртоқларига Чехословакияга қочишга ёрдам берган. Отаси туғилган Юқори Лусатиядаги Радибор қишлоғига қочиб ўтган. СПД, КПД, САПД ва австриялик социалист Отто Бауэрнинг қаршилик гуруҳлари билан алоқада бўлган[3].

Радибор қабристонидаги Гроллмуß қабри

Немис ҳукумати томонидан қораланган ва 1934-йил 7-ноябрда Ҳерманн Реинмутҳ билан бирга ҳибсга олинган[5]. Дастлаб Дрезденда қамоққа олинган. 1935-йил 23-ноябрда Волксгеричцҳоф томонидан олти йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилиниб (Реинмутҳга етти йил), Wалдҳеим қамоқхонасига жўнатилган[6]. Нацистлар ҳукумати, агар у жазо муддатини тугатгандан сўнг, лужичан қаршилик ҳаракатида улар учун жосуслик қилишга рози бўлса, унга эркинлик ва саратон касаллигини даволашда ёрдам таклиф қилишган. У ушбу таклифларни рад этган. Шунинг учун Равенсбруcк конслагерига юборилган. Равенсбруcкда ўзининг тил билимларидан фойдаланган ҳолда полшалик ва чехословакиялик маҳбусларни қўллаб-қувватлашга ҳаракат қилган[5]. 1944-йил 6-августда номақбул шароитларда ўсимтаси туфайли вафот этган. Радибор қабристонига дафн этилган.

Ютуқлари

Радибордаги Гроллмуß ҳайкали
Баутзендаги эсдалик лавҳаси

Лужичан антифашист ва қаршилик жангчиси сифатида ГДР томонидан мукофотланган. Баутзен, Ҳоерсwерда, Леипзиг ва баъзи Лусатия шаҳарларидаги кўчалар, Счлеифе ва Радиборда мактаблар унинг номи билан аталган. Радиборда унинг ҳайкали ҳам бор[7][8].

Ишлари

  • Диэ Фрау унд диэ жунге Демократиэ. Эин Беричт üбер Фрау, Политик унд Демократиэ, Франкфурт ам Маин, 1925. 
  • "Üбер диэ wеибличе Форм дер Политик". Диэ Счилдгеноссен (1). 1926. 
  • "Wас ист диэ линке Созиалдемократиэ?". Геген ден Стром (4). 1931. 
  •  

Адабиётлар

  • Мария Кубасч: Мария Гроллмусс. Фüр эине Зукунфт эчтер Гемеинсчафт (= Чрист ин дер Wелт, Ҳефт 26). Унион-Верлаг, Берлин, 1970-йил.
  • Герд Шефер: Доктор Мария Гроллмуß (1896-1944) — Эине фаст вергессене Грензгäнгерин . Ин: ЖаҳрБуч фüр Форсчунген зур Гесчичте дер Арбеитербеwегунг, Жг. 2012-йил, Ҳефт ИИИ.

Ҳаволалар

  • Литературе бй анд абоут Мариа Гроллмуß ин тҳе Герман Натионал Либрарй cаталогуэ
  • Сwен Стеинберг: Грóлмусеc (Гроллмуß), Маржа (Мариа Каролине Элисабетҳ). Ин: Институт фüр Сäчсисче Гесчичте унд Волкскунде (Ҳрсг.): Сäчсисче Биографиэ (ин Герман).

Манбалар

  1. ↑ Дас стäдтисче Леҳреринненсеминар зу Леипзиг. Геденксчрифт зур Феиэр дес 25жäҳриген Бестеҳенс (де-ДЕ) Гедан: , Леипзиг, 1924 — 62-бет. 
  2. ↑ Грóлмусеc, Маржа. Бриэфе нач Радибор : Мариа Гроллмуß, 1896-1944 : аус дем Зучтҳаус Wалдҳеим унд дем Конзентратионслагер Равенсбрücк вон 1938-1944 (де-ДЕ) Прéгардиэр: . Аннwеилер: Плöгер, 2000 — 172-бет. ИСБН 3-924574-69-3. ОCЛC 45539984. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Коллеcкер. „Гроллмуß, Мариа Каролине Элисабетҳ, Др. пҳил. (сорбисч Маржа Грóлмусеc)“ (де). Стадт Леипзиг (2015). Қаралди: 2023-йил 11-март.
  4. ↑ Грóлмусеc, Маржа. Бриэфе нач Радибор : Мариа Гроллмуß, 1896-1944 : аус дем Зучтҳаус Wалдҳеим унд дем Конзентратионслагер Равенсбрücк вон 1938-1944 (де-ДЕ) Прéгардиэр: . Аннwеилер: Плöгер, 2000 — 173-бет. ИСБН 3-924574-69-3. ОCЛC 45539984. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Лехикон дес Wидерстандес : 1933-1945, 2нд (де) Стеинбач: , Мüнчен: C. Ҳ. Беcк, 1998 — 74 эт сеқ-бет. ИСБН 3-406-43861-Х. ОCЛC 40603221. 
  6. ↑ Грóлмусеc, Маржа. Бриэфе нач Радибор : Мариа Гроллмуß, 1896-1944 : аус дем Зучтҳаус Wалдҳеим унд дем Конзентратионслагер Равенсбрücк вон 1938-1944 (де-ДЕ) Прéгардиэр: . Аннwеилер: Плöгер, 2000 — 174-бет. ИСБН 3-924574-69-3. ОCЛC 45539984. 
  7. ↑ „Стеле фüр сорбисче Wидерстандскäмпферин ин Радибор“ (де). Зеит (2021-йил 22-апрел). 2023-йил 11-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 11-март.
  8. ↑ „Инфотафел эриннерт ан эине Унбеқуэме“ (де). Сäчсиче Зеитунг. ДДВ-Медиэнгруппе (2021-йил 23-апрел). Қаралди: 2023-йил 11-март.