Mariya Vetrova
Мария Федосевна Ветрова (украинча: Марія Федосіївна Вєтрова; 1870-йил 3-январ – 1897-йил 24-феврал) — украиналик ўқитувчи ва инқилобчи. Украинанинг турли ҳудудларида ўқитувчи бўлиб фаолият юритган. Азовдаги социалистик доирага қўшилган ва Лев Толстой асарларининг ихлосмандига айланган. Ветрова кейинчалик Санкт-Петербургда ўқишини давом эттирган. Лев Толстой билан учрашганидан кейин бу учрашув уни инқилобчи бўлишга ундаган. Мария чоризмга қарши нашриётдаги фаолияти туфайли ҳибсга олинган ва Петропавловск қалъасида ўзини ёқиб юборган. Унинг ўлими чоризмга қарши талабалар ҳаракатининг кучайиши учун ҳайқириқ бўлиб хизмат қилган ва бу нарса кейинчалик Толстой ва Максим Горкий томонидан „Песня о Буревестнике“ (Бўронли гулчамбар қўшиғи) асарининг яралишига сабаб бўлган.
| Мария Федосевна Ветрова | |
|---|---|
| украинча: Марія Федосіївна Вєтрова | |
 | |
| Таваллуди |
1870-йил3-январ Солонивка, Мошченская волости, Городнянский тумани, Чернигов вилояти, Россия империяси |
| Вафоти |
1897-йил 24-феврал Санкт-Петербург, Россия империяси |
| Фуқаролиги |
 Россия империяси Россия империяси |
| Таълими | Гимназия, Санкт-Петербург давлат университети |
| Касби | Профессионал инқилобчи, ўқитувчи |
| Дини | Православлик |
Биографияси
Мария Федосевна Ветрова 1870-йилнинг 3-январида Украинанинг Солонивка шаҳрида туғилган[1]. Россия империясининг Чернигов губернаторлигида яшовчи (ҳозирда Украинанинг Чернигов вилояти) казак аёл Александра Ветрованинг ноқонуний фарзанди бўлган[1]. 1888-йилда коллежни ўқитувчи сифатида тамомлаган ва шундан кейин Лиубечдаги қишлоқ мактабида дарс беришни давом эттирган[1].
Ўқитувчиларга тўланадиган арзимаган маош Мариянинг кун кечириши учун етмасди[1]. 1889-йил апрел ойида Микола Садовскийдаги Украина актёрлик труппасига қўшилган. Труппа Украина бўйлаб биргаликда саёҳат қилиб, кичик театрларда рол ўйнаган. Мария Ветрова биринчи маротаба спектаклда рол ижро этиш учун саҳнага чиққанида қаттиқ ҳаяжонланган ва театр труппасини тарк этган[1].
Ветрова кейинчалик ўқитувчилик фаолиятини давом эттириш учун Азовга кўчиб ўтган. У ерда у маҳаллий социалистик доирага қўшилган ва таганроглик Антип Кулаков билан яқин дўст тутинган. Шундан кейин Ветрова китобхон ихлосмандига айланган, айниқса, Лев Толстойнинг „Бахт нима?“ мақоласидан қаттиқ илҳомланган. Йиллар ўтиши билан Мариянинг ўқишни давом эттиришга бўлган истаги тобора кучайиб борди[1]. 1894-йилда у Азовни тарк этиб, Санкт-Петербург давлат университетининг Бестужев курсларига ўқишга кирган. Бироқ у ердаги профессор ўқитувчилардан Ветрованинг ҳафсаласи пир бўлган, чунки уларнинг маърузалари Марияни қониқтирмас эди. Кейинги йили у Толстойнинг шахсан ўзи билан учрашган ва айнан шу учрашув Марияни инқилобчи бўлишга ундаган. Кейинчалик эса Обухов давлат заводидаги ишчилар якшанба кунги мактабида рус тили ва арифметикадан дарс бера бошлаган[1].
1897-йил 24-июнда чор ҳукумати Санкт-Петербургда „Народник“ матбаа операциясига алоқадорликда гумон қилинган шахсларни оммавий ҳибсга олган. Мария Ветрова ҳибсга олинганларнинг бир қанчасини билар эди[1]. 1897-йил 2-январда у ҳукуматга қарши ташвиқотда айбланиб ҳибсга олинган, шунингдек, инқилобий босма операцияга алоқадорликда ҳам гумон қилинган эди[2]. Ветрова Петропавловск қалъасида қамоққа олиниб, у ерда 1897-йилнинг 20-феврал куни ўзини ўзи ёқиб юборган ва орадан 4 кун ўтиб, 24-феврал куни вафот этган. Қамоқхона маъмурлари Ветрованинг ўз жонига қасд қилиши билан боғлиқ бу ишни яширишга ҳаракат қилган ва уни яширинча дафн қилишган[1][2].
Мероси
Кейинги ойда Мария Ветрованинг ўлими ҳақидаги хабар тарқалиб, бу нарса Санкт-Петербург, Москва ва Киевда талабалар норозилигига сабаб бўлган[1][2]. 1897-йил 4-мартда Санкт-Петербургнинг Қозон соборида Ветровага ҳурмат бажо келтириш мақсадида 5 000 киши йиғилган, аммо хотира маросимини ўтказиш тақиқланган ва натижада 850 намойишчи ҳибсга олинган[1]. Иштирок этганлар орасида Николай Бекетов, Николай Кареев, Владимир Ламанский, Сергей Платонов ва Нестор Котляревский каби таниқли шахслар ҳам бор эди[2]. Шундан кейин Қозон собори талабаларнинг кейинги намойишлари учун марказий ҳудудга айланди, Максим Горкийнинг 1901-йилги намойиш ҳақидаги фикрлари акс эттирилган „Песня о Буревестнике“ қўшиғи инқилобий мадҳияга айланган[1].
Мария Ветрова Николай Вороний ва Борис Хринченко томонидан инқилобий шаҳид сифатида эълон қилинган[2]. Шунингдек, Лев Толстой ҳам унинг хотирасига ҳурмат бажо келтирган[1].