Марк Аэмилиус Аэмилиан ( лотинча: Марcус Аэмилиус Аэмилианус ; тахминан 207 - 253 ) - 253 йилда Рим императори бўлган .

Биография

Келиб чиқиши ва ҳарбий карера

Аэмилиан Римнинг Мавритания вилоятида туғилган. ИВ аср манбасига кўра "Рим императорларининг ҳаёти ва урф-одатларидан парчалар" ( лотинча: Эпитоме де Cаэсарибус ), у Жибра шаҳрида туғилган ( лотинча: Гибра, замонавий Джерба, Тунис қирғоқлари яқинидаги орол ) ва келиб чиқиши Мавриялик эди. Худди шу манбада унинг 207 [1] йилда туғилганлиги ма’лум қилинган. 12-аср тарихчиси Жон Зонара уни мавр эмас, балки ливиялик (яъни ғарбий Миср-Шарқий Ливияда туғилган) деб атаган [2] . У асли африкалик бўлган Корнелия Супера билан турмуш қурган. Уларнинг никоҳ йили нома'лум, лекин улар Аэмилианус Африкани тарк этишидан олдин турмуш қуришган.

Эмилианнинг карераси ҳақида жуда кам нарса ма'лум, фақат 251-252 йилларда у император Требониан Галлусдан Моэсиа ва Паннония губернатори унвонини олган.

Готлар билан уруш, Требониан Галлуснинг ағдарилиши, қисқа ҳукмронлик ва ўлим

Требониан Галлус Абритус жангида Готика қироли Книвус қўлида Деcиус Траяннинг ўлимидан сўнг император бўлди ва кейин Римда Римни вайрон қилган вабо эпидемиясига қарши курашни бошқариши керак эди. У армияда машҳур бўлмаган, асосан 251 йилда Готлар ва Сурияга ҳужум қилган Форс қироли Шопур И билан имзоланган камситувчи шартномалар туфайли. Антиохиялик Юҳаннонинг сўзларига кўра, Моэзияга тайинланганида, Аэмилиан аллақачон Галлусга ҳасадга тўлган ва унга қарши фитна уюштирган. У, шунингдек, Рим Сенатининг мухолифи эди.

Аэмилиан 253 учун солиқ тўлашдан бош тортди ва бу пулларни ўз мақсадлари ва легионларини қўллаб-қувватлаш учун ишлата бошлади. 253 йилнинг ёзида қирол Книва бошчилигидаги готлар 251 йилги шартномага мувофиқ римликлардан солиқ олмаганликларига норозилик билдиришди ва чегарани кесиб ўтиб, Кападокия, Песиния ва Эфесга ҳужум қилишди. Аэмилианга бу ҳудудларни ҳимоя қилиш буйруғи билан армия қўмондонлиги берилди. Бироқ, Абритус жангидаги сўнгги мағлубиятдан сўнг, қўшинларнинг руҳий ҳолати жуда паст эди. Аэмилиан уларга мурожаат қилиб, уларга Рим шарафини ва Готларнинг келажакдаги ўлпонини эслатди. Римликлар готларни ҳайратда қолдириб, уларнинг кўпчилигини ўлдиришди ва уларни ўз ҳудудларига қувиб, ўлжаларни тортиб олишди ва асирга олинган римликларни озод қилишди. Аэмилиан томонидан тўпланган Рим аскарлари уни император деб э'лон қилдилар.

Аэмилиан ўзига ишониб топширилган вилоятларни тарк этди ва барча одамлари билан тезда Римга қўшимча кучларни қабул қилишдан олдин душманини кутиб олиш учун кетди. Аэмилиан Виа Фламиниус бўйлаб Рим томон юрганида, у Рим Сенатининг қарори билан "давлат душмани" деб э'лон қилинади ва Требониан Галлус ва унинг ўғли ва ҳамкасби Волусиан Аэмилиан билан учрашиш учун Римни тарк этади. Икки қўшин жанубий Умбриядаги Интерамна (замонавий Терни ) шаҳрида учрашди ва Аэмилиан жангда ғалаба қозонди. Требониан Галлус ва Волусиан бир неча тарафдорлари билан шимолга қочиб кетишди, эҳтимол, қўшимча кучлар келишидан олдин вақт ўтказиш учун, лекин тез орада уларнинг ба'зи соқчилари томонидан ўлдирилган.

Аэмилиан Римга кирди. Сенат қисқа қаршиликдан сўнг уни император деб тан олди. Яхши исмларни олдим ( лотинча: Пиус ), бахтли ( лотинча: Фелих ), Ватаннинг отаси ( лотинча: Патер Патриаэ ), трибуна деб э'лон қилинди ва олий понтифик даражасига кўтарилди. Бироқ, у консулликка кўтарилмаган (эҳтимол, унинг келиб чиқиши католик бўлмаганлиги сабабли). Унинг зарб қилинган тангалари Аэмилианнинг, биринчи навбатда, ҳеч ким буни мумкин деб ҳисобламаган ва шунинг учун Рим империясининг кучини тиклашга қодир бўлган готларни мағлуб этишга қодир бўлган ҳарбий қўмондон сифатида пайдо бўлиш истагини намойиш этади.

Бироқ, Валериан Рейн легионлари томонидан император деб э'лон қилингандан сўнг, фуқаролар уруши ва Валериан қўшинларидан қўрққан Эмилиан аскарлари қўзғолон кўтаришди. Тўрт ойлик ҳукмронлигидан сўнг, Эмилиан Сполето яқинидаги Умбрияда ёки бошқа версияга кўра, Қизилда ( лотинча: Сангуинариум ) кўприк, Орикулум ва Нарния ўртасида ( Сполето ва Рим ўртасидаги ярми) ва Валерианни янги император сифатида тан олди [3] . Унинг ўлимидан сўнг, 253 йил июл ойининг охири ва сентябр ойининг ўрталарида Эмилианга қарши дамнатио мемориаэ хотира ла'нати э'лон қилинди [4] .

Валерианга қарши юришдан олдин Римда Эмилиан қолдирган офицер Силбаннакуснинг ўғирловчиси бўлиши мумкин [5] .

Эслатмалар

  1. ↑ Аврелий В. Извлечения о жизни и нравах римских императоров 31, 4
  2. ↑ Зонара, Всемирная история, 12,21
  3. ↑ Аврелий В. Извлечения о жизни и нравах римских императоров, 31.2
  4. ↑ Варнер, Эриc, Мутилатион анд Трансформатион, Брилл Аcадемиc Публишерс, 2004, ИСБН 9004135774, п. 209.
  5. ↑ Эстиот, Сйлвиане, «Л’эмпереур Силбаннаcус. Ун сеcонд антониниэн», ин Ревуэ нумисматиқуэ, 151, 1996, пп. 105—117.

Адабиёт