Марказий Европа


Марказий Европа Европанинг шартли қисми бўлиб, у Ғарбий ва Шарқий Европа[2][3] ўртасида кўрсатилган. Унинг чегаралари масаласи мунозарали бўлиб қолмоқда.
Марказий Европа давлатлари
Марказий Европа концепцияси мунозаралар мавзуси бўлиб қолмоқда[4], гарчи Вишеград гуруҳини ташкил этувчи мамлакатлар деярли ҳар доим Марказий Европанинг де-факто мамлакатлари ҳисобланади. Турли манбалар турли мамлакатларни Марказий Европа мамлакатларига қўшади, аммо кўпинча қуйидагилар Марказий Европа мамлакатларига тегишли:
- Австрия
- Венгрия
- Германия
- Лихтенштейн
- Полша
- Словакия
- Словения[5] (баъзан жануби-шарқий Европа деб аталади[6])
- чех
- Швейсария.
Марказий Европа мамлакатлари баъзан Ғарбий ёки Шарқий Европа деб ҳам юритилади[7][8][9][10]. Масалан, Австрияни ҳам Марказий Европа мамлакатларига, ҳам Шарқий Европага[11] ва Ғарбий Европага[12] ҳам киритиш мумкин.
Бошқа мамлакатлар
Айрим тадқиқотчилар тарихий, географик ёки маданий алоқаларга асосланган Марказий Европадаги қуйидаги мамлакатларни ҳам ўз ичига олади деб ҳисоблайди:
- Хорватия[13][14][15][16][17] (кўпинча Жануби-Шарқий Европа деб аталади[18][19])
- Руминия (Трансилвания[20][21])[22][23][24]
Болтиқбўйи мамлакатлари географик жиҳатдан Шимолий Европада жойлашган бўлиб, бу атаманинг немисча маъносида Марказий Европа деб аталади, яъни Миттель-Европа. Бенилюкс мамлакатлари кўп ҳолларда Марказий эмас, Ғарбий Европа деб таснифланади. Бироқ, улар тарихий, маданий ва лингвистик алоқалари туфайли баъзан Марказий Европа билан боғлиқ ҳолда тилга олинади.
Қуйидаги давлатларнинг бир қисми баъзан Марказий Европа деб ҳам аталади:
Марказий Европа концепцияси
Марказий Европа географик воқелик эмас, балки тарихий, маълум маънода тарихий ва мафкуравий тушунчадир.
Фридрих Науманн Биринчи жаҳон уруши авжига чиққан пайтида худди шу номдаги китобда ўзи баён қилган Миттелеуропа концепциясини илгари сурди (немисчадан таржимаси — Марказий Европа). Унда Марказий (аниқроғи, „Ўрта“) Европа Германиянинг таъсир доираси сифатида кўриб чиқилди, у урушдаги гўёки ғалабасидан кейин кенгайди, аммо шу билан бирга, биринчи навбатда, иқтисодий, ўзаро манфаатли асосдаги Германиянинг таъсир доирасидаги минтақа сифатида қаралди.
Ўзининг янги шаклида Марказий Европа концепцияси 1980-йилларда нисбатан кенг муҳокама мавзусига айланди. Полша, Чехословакия, Венгриянинг СССР таъсир доирасига мансублиги ушбу мамлакатлар элитасининг кўпчилигини рад этишга сабаб бўлди. Бундан келажакда Ғарбий Европа билан бирлаштирилган „Европага қайтиш“ зарурати тушунчаси пайдо бўлди. Айнан шу концепция доирасида Милан Кундеранинг Марказий Европа ҳақидаги эссеси ёзилган бўлиб, уни у „ўғирлаб кетилган“, Россия/СССР тимсолида ўзга Шарқ томонидан асирга олинган Европа деб таърифлаган.
Аслида, Марказий Европа концепциясини „қонунлаштириш“ 1989-йилдаги инқилоблардан кейин, коммунистик режимлар қулагандан кейин содир бўлган. Полша, Чехия, Венгриядаги посткоммунистик ўзгаришлар собиқ СССР (Болтиқбўйи мамлакатлари бундан мустасно) ва собиқ Югославияга қараганда тезроқ кетаётгани аниқ бўлди. Шундай қилиб, 1940—1980-йиллардаги „катта“ социалистик Шарқий Европа бир нечта минтақалар сифатида қарала бошланди, улардан бири янги ташкил этилган Марказий Европа эди.
Марказий Европа Россиянинг иқтисодий ҳамкори сифатида
Марказий Европа давлатларининг ташқи сиёсати ва ташқи иқтисодий стратегиясида Россиянинг ўрни ва роли ҳақида қарама-қарши баҳолар ва иқтисодий талқинлар, Марказий Европа давлатларининг янги минтақавий ўзига хослигини шакллантириш бўйича кўплаб нуқтаи назарлар мавжуд[26].
1990-йилларда тизимли трансформациялар натижасида юзага келган посцоциалистик мамлакатларнинг иқтисодий инқирози ва посцовет ҳудудидаги парчаланиш жараёнлари иқтисодий ҳамкорликнинг олдинги механизмларини демонтаж қилишга ва ички божсиз савдо режимидан ўтишга олиб келди. CМЕАни энг мақбул давлат режимига айлантирди, бунинг натижасида Марказий Европа мамлакатларининг ташқи иқтисодий йўналиши бир йўналишли тенденция характерини олди[27].
1990-йилларда Марказий Европада халқаро иқтисодий интеграция жараёнларининг ривожланиши 2001-йилда Марказий Европа эркин савдо савдоси иштирокчилари, Болтиқбўйи эркин савдоси, Европа Иттифоқи ва ЭФТА мамлакатлари ўртасида божсиз савдо зонасининг шаклланишига олиб келди. Ушбу жараёнларда иштирок этмаган Россиянинг яккаланиши Россия ва Марказий Европа мамлакатлари ўртасидаги савдо-иқтисодий ҳамкорлик ҳажмининг янада қисқаришига ва уларнинг ташқи савдо айланмасининг товар таркибининг деградациясига олиб келди.
Марказий Европа давлатларининг ЕИга, Россияни эса ЖСТга қўшилиши муносабати билан савдо режимини ўзгартириш таҳлилига асосланиб, шуни айтиш мумкинки, Россия энергия экспортчиларининг рақобатбардошлиги Европа Иттифоқига кириши сабабли ёмонлашади. Европа Иттифоқи энергия импорти манбаларини диверсификация қилиш талаблари ва бошқа қонунчилик меъёрлари энергия соҳасида тўлиқ кучга кирди.[27]
Шунингдек қ.
- Шимолий Европа
- Жанубий Европа
- Марказий ва Шарқий Европа
- Висеград гуруҳи
- Европа Иттифоқи
- Европанинг географик маркази
Манбалар
- ↑ „манба1“. 2011-йил 24-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-март.
- ↑ „манба2“. 2013-йил 29-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-март.
- ↑ Леcтуре 14: Тҳе Оригинс оф тҳе Cолд Wар. Ҳисторйгуиде.орг. Ретриэвед он 29 Оcтобер 2011.
- ↑ „манба3“. 2011-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-март.
- ↑
Марказий Европа Асл номи Геополитиcс оф Эуропеан Унион Энларгемент: Тҳе Фортресс Эмпире Муаллиф(лар) Армстронг, Wерwиcк. Андерсон, Жамес Муқова артист(лар)и Бордерс ин Cентрал Эуропе: Фром Cонфлиcт то Cооператион Нашр этилган санаси 2007 Нашриёт Роутледге Саҳифалар сони 165 ИСБН 978-1-134-30132-4 Веб-сайт ҳттп://теркепек.адатбанк.трансиндех.ро/кепек/нетре/51.гиф - ↑ „манба4“.
- ↑ „манба5“.
- ↑ „манба6“.
- ↑ „манба7“. 2017-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-март.
- ↑ „манба19“.
- ↑ „манба8“. 2014-йил 20-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-март.
- ↑ „манба9“.
- ↑ Таранов П. М. Трансформация торгового и инвестиционного сотрудничества России со странами Централной Европи: Автореф. дис. на соиск. учен. степ. к.э.н. — Ростов н/Д: Рост. гос. ун-т, 2004. — 26 c.
- ↑ „манба17“.
- ↑ „манба11“. 2013-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-март.
- ↑ „манба12“.
- ↑ „манба14“. 2015-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-март.
- ↑ Андреw Геддес,Чарлес Леэс,Андреw Тайлор : „Тҳе Эуропеан Унион анд Соутҳ Эаст Эуропе: Тҳе Дйнамиcс оф Эуропеанизатион анд мултилевел говеранcе“, 2013, Роутледге
- ↑ Клаус Лиэбсчер, Жосеф Чристл, Петер Моослечнер, Дорис Ритзбергер-Грüнwалд : „Эуропеан Эcономиc Интегратион анд Соутҳ-Эаст Эуропе: Чалленгес анд Проспеcц“, 2005, Эдwард Элгар Публишинг Лимитед
- ↑ Свен Тäгил, Регионс ин Cентрал Эуропе: Тҳе Легаcй оф Ҳисторй, C. Ҳурст & Cо. Публишерс, 1999, п. 191
- ↑ 21,0 21,1 Клаус Петер Бергер, Тҳе Cреэпинг Cодифиcатион оф тҳе Неw Лех Мерcаториа, Клуwер Лаw Интернатионал, 2010, п. 132
- ↑ „манба15“.
- ↑ Унитед Статес. Фореигн Броадcаст Информатион Сервиcе Даилй репорт: Эаст Эуропе
- ↑
Марказий Европа Асл номи Cоунcил оф Эуропе. Парлиаментарй Ассемблй. Оффиcиал Репорт оф Дебатес Нашр этилган санаси 1994 Нашриёт Cоунcил оф Эуропе Саҳифалар сони 1579 ИСБН 978-92-871-2516-3 Веб-сайт ҳттпс://боокс.гоогле.cом/боокс?ид=хҲ1гЖ_ОонГУC&пг=ПА1579 - ↑
Марказий Европа Асл номи Трансcарпатҳиа: Перепҳирал Регион ат тҳе "Cентре оф Эуропе" Нашр этилган санаси 2013 Нашриёт Регион Стате анд Идентитй ин Cентрал анд Эастерн Эуропе Саҳифалар сони 155 ИСБН 1136343237 - ↑ Новопашин Ю. С. Централная Европа в поисках новой регионалной идентичности. // Международний исторический журнал. — 2000. — № 11.
- ↑ 27,0 27,1 Таранов П. М. Внешнеэкономическиэ связи России с посцоциалистическими странами Централной Европи // Известия висших учебних заведений. Северо-Кавказский регион. Общэственниэ науки. 2003. — № 3.
Ҳаволалар
- Алексей Миллер. Марказий Европа мавзуси: тарих, замонавий нутқлар ва улардаги Россиянинг ўрни
- Ярослав Шимов. Марказий Европа: „катта ватан“ излаётган кичик халқлар
- Ярослав Шимов. Марказий Европа: уйга йўл
- Оскар Крейчи. Марказий Европа минтақасининг геополитикаси. Прага ва Братиславадан кўриниш" Братислава: Веда, 2005. 494 п.
- Таранов П. М. Россия ва Марказий Европа мамлакатлари ўртасидаги савдо ва сармоявий ҳамкорликни ўзгартириш: тезиснинг тезислари. дис. рақобат учун олим қадам. Пҳ. Д. (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-04-08 санасида архивланган) — Ростов н/а: Рост. давлат ун-т, 2004. — 26 б.
- Таранов П. М. Россиянинг Марказий Европанинг посцоциалистик мамлакатлари билан ташқи иқтисодий алоқалари (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-04-08 санасида архивланган) // Олий ўқув юртлари янгиликлари. Шимолий Кавказ минтақаси. Ижтимоий фанлар. 2003. — 3-сон.