Markus Elieser Blox
Маркус Элиэсер Блох (олмонча: Маркус Элиэзер Блоч ; 1723–1799) — Германиялик шифокор ва табиацҳунос. У дунё балиқлари ҳақида ма'лумот улашувчи кўп жилдли асари билан кенг танилган. Блох яҳудий оиласида туғилган бўлиб, иброний тилини она тили сифатида ўзлаштирган, шунингдек, немис ва лотин тилларини ҳам ўрганган[1]. У ўзининг кенг табиацҳунослик коллексияси, айниқса, балиқ намуналари тўплами билан машҳур бўлган.
| Маркус Элиэсер Блох | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
Ансбах, Германия |
| Миллати | немис |
| Касби | шифокор, табиацҳунос, балиқларшунос |
| Илмий даражаси | доктор |
Ҳаёти
Маркус Элиэсер Блох 1723-йилда Германиянинг Ансбах шаҳрида таваллуд топган. Унинг отаси Тораҳ ёзувчиси, онаси эса кичик дўкон эгаси эди. У дастлаб иброний адабиётидан уйда таълим олади ва кейинроқ Гамбургда жарроҳлик соҳасида таълимини давом эттиради[2]. Гамбургда у немис ва лотин тилларини ўрганиб, анатомия бўйича чуқур билимларга эга бўлади. Кейинчалик Берлин шаҳрида тиббиёт йўналишида таҳсил олиб, 1762-йилда тери касалликлари бўйича докторлик диссертациясини ҳимоя қилади. 1765-йилда Блох Берлин шаҳрида доимий яшаш ҳуқуқини қўлга киритди ва Рубен Жосепҳ Ринтелнинг қизи Бреинхега уйланди. У Берлин шаҳрида умумий амалиётчи шифокор сифатида ишлади. 1773-йилда Блох таниқли файласуф Мосес Менделссоҳн билан биргаликда Берлин Табиацҳунослик Жамиятини ташкил этди ва катта табиацҳунослик коллексияси ҳамда бой кутубхона яратди[3]. Унинг рафиқаси Бреинхе 1769-йилда вафот этди, ва уларнинг ягона ўғли ҳам Парижда саёҳат пайтида 21 ёшида ҳаётдан кўз юмди. 1774-йилда Блох банкир Жозеф Вейтел Эфрайимнинг қизи Чеилега уйланди, ундан кейин яҳудий жамоатчиси Жеремия Бендихнинг қизи Раҳелга уйланиб, бир ўғил ва икки қиз фарзанд кўрди.
Блох 1782-йилда Карл Линней асарлари таъсирида балиқларшуносликка қизиқиб қолади ва шу соҳада изланишларни бошлайди. У тахминан 1400 балиқ намунаси тўплаган бўлиб, ҳозирги кунда уларнинг 800 таси Берлин музейида сақланмоқда[4]. 1782-1784 йиллар давомида у Германия балиқлари ҳақида бир қатор асарларни нашр этади ва уларнинга аксариятини ўз маблағлари ҳисобидан чиқарди[5]. 1797-йилда Блох Парижга балиқлар коллексияларини кўриш учун ташриф буюрди, лекин саёҳат давомида унинг соғлиги ёмонлашди ва у сурункали инсултдан вафот этади. Блох Берлиндаги яҳудий қабристонида, Личтенстадтда дафн этилади
Илмий мероси
Маркус Элиэсер Блох балиқларшунослик бўйича чуқур ва кенг қамровли илмий асарлари билан машҳурдир. У 1782-йилдан 1795-йилгача балиқлар ҳақидаги 12 жилдлик "Ичтҳёлогиа" асарини чоп этади. Бу асарнинг дастлабки уч жилди Германия балиқларига, қолган 9 жилди эса дунёнинг бошқа минтақаларидаги балиқларга бағишланган. Блохнинг "Сйстема Ичтҳологиа" асари унинг вафотидан сўнг, шогирди Жоҳанн Г. Счнеидер томонидан нашр этилган. У камида 267 янги балиқ тури ва 19 янги туркумни тавсифлаб, илм-фанга улкан ҳисса қўшган[6]. Блохнинг илмий изланишлари фақат балиқларшунослик билан чекланмаган. У табиацҳуносликнинг бошқа соҳаларида ҳам қатор мақолалар ёзган. Айниқса, солиштирма анатомия ва физиология бўйича ёзган асарлари ҳам катта эътирофга сазовор бўлган[7].
Манбалар
- ↑ Ван дер Лаан, Ричард; Эсчмеер, Wиллиам Н.; Фриcке, Роналд. Зоотаха: Фамилй-гроуп намес оф Реcент фишес. Ауcкланд, Неw Зеаланд: Магнолиа Пресс, 11 Новембер 2014 — 57-бет. ИСБН 978-1-77557-573-3.
- ↑ Коттелат, Мауриcе; Wҳиттен, Тонй. Фрешwатер Фишес оф Wестерн Индонесиа анд Сулаwеси. Сингапоре: Периплус Эдитионс, 1996 — 23-бет. ИСБН 978-962-593-150-7.
- ↑ Брай, Родней А.; Гибсон, Давид И.; Жонес, Алберт. Кейс то тҳе Трематода. Wаллингфорд, УК: CАБИ Публишинг, 2002 — 114-бет. ИСБН 978-0-85199-587-4.
- ↑ Нелсон, Жосепҳ С.. Фишес оф тҳе Wорлд. Ҳобокен, Неw Жерсей, УСА: Wилей, 2006 — 72-бет. ИСБН 978-0-471-25031-9.
- ↑ Эсчмеер, Wиллиам Н.; Ҳералд, Эарл С.. А Фиэлд Гуиде то Паcифиc Cоаст Фишес оф Нортҳ Америcа. Бостон, Массачусетц, УСА: Ҳоугҳтон Миффлин, 1983 — 124-бет. ИСБН 978-0-395-33188-3.
- ↑ Счнеидер, Жоҳанн Готтлоб. Сйстема Ичтҳёлогиаэ Иcонибус CХ Иллустратум. Берлин: Апуд Жо. Готтл. Мüллериум, 1801.
- ↑ Линнаэус, Cарл. Сйстема Натураэ. Ҳолмиаэ (Лаурентии Салвии): Ҳолмиаэ (Лаурентии Салвии), 1766.