Marsa Matroʻh
Марса Матрўҳ (арабча: مرسى مطروح) — Мисрнинг Матрўҳ муҳофазаси маъмурий маркази ва порт шаҳри. Искандариядан 240 км (150 ми) ғарбда, Саллумдан 222 км (138 ми) шарқда, Нил делтасидан Ливия чегарасигача бўлган асосий автомагистрал бўйида жойлашган. Шаҳарга жанубдан ҳам — Ғарбий чўл орқали Сива ва Баҳрия воҳаларига олиб борувчи бошқа бир магистрал йўл орқали бориш мумкин.
Марса Матрўҳ مرسى مطروح | |
|---|---|
| Шаҳар | |
|
Корнише манзараси Шаҳар ҳокимияти Клеопатра ҳаммони Қадимги харобалар Миср жамоат кутубхонаси Кўча санъати Агеэбаҳ пляжи | |
| 31°20′0″Н 27°13′0″Э / 31.33333°Н 27.21667°Э | |
| Мамлакат | Миср |
| Муҳофаза | Матрўҳ |
| Майдон | 2,675 км2 (1,033 кв ми) |
| Маркази баландлиги | 7 м |
| Аҳолиси (2024[1]) |
241 625 |
| Зичлиги | 90,33 киши/км2 |
| Миллий таркиб |
Миср бадавийлари Миср ливияликлари |
| Вақт минтақаси | УТC+02:00 |
| [[]] | (+20) 46 |
Марса Матрўҳ Рим даврида муҳим ғалла порти, Британия империяси даврида эса ҳарбий база вазифасини ўтаган. Иккинчи Жаҳон уруши даврида, Италия-Германия қўшинларининг „Африка“ танк армияси портни эгаллашга уриниши натижасида шаҳар атрофида бир қанча жанглар бўлиб ўтган. Марса Матрўҳ жанги пайтида шаҳар Ўқ кучлари қўлига ўтган, аммо иккинчи Ал-Оламайн жангидан сўнг қайтариб олинган.
Шаҳарга Марса Матрўҳ халқаро аэропорти хизмат кўрсатади. Шаҳар юмшоқ оқ қумли пляжлари ва тинч, тиниқ сувлари билан ажралиб туради; унинг кўрфази табиий [брекватер]] вазифасини ўтайдиган қоялар тизими орқали очиқ денгиз тўлқинларидан ҳимояланган бўлиб, унда кичик кемалар кириши учун мўлжалланган кичик бир ўтиш жойи мавжуд.
Тарихи
Қадимги Миср ва Рим
Марса Матрўҳ дастлаб кичик балиқчилик шаҳарчаси бўлган, аммо милоддан аввалги 1200-йиллар атрофида Рамсес ИИ даврида Миср ибодатхонасини ўзида мужассам этадиган даражада муҳим аҳамиятга эга бўлган. У милоддан аввалги ВИИИ асрда Сива воҳасидаги Амон-Ра ибодатхонасига хизмат қилувчи порт сифатида гуллаб-яшнаган.
Мил. авв. ИВ асрда Мисрни Македониялик Александр забт этгач, шаҳар Аммониа (қадимги юнонча: Ἀμμωνία, Аммōнíа) номи билан танилган. Птолемейлар сулоласи ва Римликлар даврида у Параэтониум [2][3](коине юнончаси: Παραιτόνιον, Параитóнион, қибтийча: ⲧⲡⲁⲣⲁⲧⲟⲛⲓⲟⲛ, Тпаратонион) номи билан ҳам маълум бўлган[4]. У Римга Миср ғалласини ташишда муҳим транзит порти вазифасини ўтаган. Овидий ўз даврида шаҳар ҳомийси маъбуда Исис бўлганини ёзиб қолдирган[5].
ВИ асрга келиб шаҳар христианлашган ва Византия услубидаги кичик ибодатхона қурилган[6].
ВИИ асрда Халифалик томонидан Миср фатҳ этилган сўнг, шаҳар Баритун (арабча: البارتون, ал-Бāритūн) номи билан атала бошлаган. Шунингдек, камида ХХ аср бошларидан бошлаб шаҳар Берек Марса, Порт Мҳаддра (Митҳр) ва Порт Бардиаҳ каби номлар билан ҳам юритилган[7].
Иккинчи Жаҳон уруши
Иккинчи Жаҳон уруши даврида шаҳар шарқида Британия армиясининг мудофаа истеҳкоми жойлашган эди. 1936-йил феврал ойида Фукадаги аввалги темир йўл тугунидан узайтирилган тармоқ қуриб битказилгач[8], Марса Матрўҳ Ал-Оламайн орқали ўтувчи бир изли темир йўлнинг сўнгги бекати вазифасини ўтай бошлади. Марса Матрўҳ Иккинчи Жаҳон уруши даврида Британиянинг муҳим ҳарбий базаси бўлиб хизмат қилган ва Эрвин Роммел бошчилигидаги Африка корпусининг асосий нишонларидан бири бўлган; корпус шаҳарни Марса Матрўҳ жанги даврида эгаллаб олган.
ХХИ аср
2011-йил бошидаги Араб баҳори даврида шаҳарда норозилик намойишлари бўлиб ўтди. 2023-йил 2-октябр оқшомида, Мисрда бўлиб ўтадиган президентлик сайловлари арафасида, „Миллат келажаги“ партиясининг (Мостакбал Эл-Wатан) Абдулфаттоҳ ас-Сисийни қўллаб-қувватловчи митинги унга қарши намойишга айланиб кетди; намойишчилар ас-Сисийнинг суратларини ёқиб, унга қарши шиорлар айтди[манба керак].
Географияси
Иқлими
Марса Матрўҳ иссиқ чўл иқлимига (Кöппен таснифи бўйича БWҳс) эга бўлиб, унда ёз фасли қуруқ ўтади; бироқ Ўрта ер денгизидан эсадиган шамоллар ҳароратни сезиларли даражада юмшатади. Бунинг натижасида ёз фасли ўртача иссиқ ва нам, қиш эса юмшоқ ҳамда ўртача намли бўлади. Ёзда ҳаво қуёшли ва ёғингарчилик кам бўлса, совуқроқ ойларда ёмғир ёғиши ва ҳаво булутли бўлиши кузатилади. Қишда қор аралаш ёмғир ва дўл ёғиши одатий ҳол ҳисобланади.
Марса Матрўҳ ва Порт-Саид Мисрдаги барча шаҳарлар ва курортлар орасида энг салқин ёз кунларига эга (гарчи бу кўрсаткич шимолий қирғоқдаги бошқа жойларга нисбатан кескин фарқ қилмаса-да). Бундан ташқари, Рафаҳ, Искандария, Абу-Қир, Розетта, Балтим, Кафр ад-Даввар ва Марса Матрўҳ шаҳарлари Мисрда энг кўп ёғингарчилик кузатиладиган ҳудудлар ҳисобланади.
| Марса Матрўҳ (Марса Матрўҳ халқаро аэропорти) учун иқлим маълумотлари: 1991—2020-йиллардаги ўртача кўрсаткичлар, 1920-йилдан ҳозирги кунгача бўлган экстремал қийматлар иқлими | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Кўрсаткич | Ян | Фев | Март | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ной | Дек | Йил |
| Мутлақ максимал, °C | 30,6 | 34,0 | 40,0 | 43,5 | 44,1 | 46,2 | 45,0 | 43,0 | 42,5 | 39,3 | 36,7 | 29,2 | 46,2 |
| Ўртача максимал, °C | 18,1 | 18,7 | 20,5 | 23,2 | 25,7 | 28,2 | 29,9 | 30,5 | 29,7 | 27,3 | 23,5 | 19,7 | 24,5 |
| Ўртача ҳарорат, °C | 13,5 | 14,0 | 15,7 | 18,1 | 20,9 | 24,1 | 26,1 | 26,7 | 25,6 | 23,0 | 18,9 | 15,2 | 20,2 |
| Ўртача минимал, °C | 9,5 | 9,6 | 11,1 | 13,3 | 16,2 | 19,7 | 22,1 | 22,7 | 21,4 | 18,6 | 14,6 | 11,2 | 15,8 |
| Мутлақ минимал, °C | 1,0 | 2,0 | 2,2 | 5,0 | 7,8 | 9,8 | 12,9 | 17,0 | 10,0 | 0,0 | 6,0 | 0,0 | 0,0 |
| Ёғингарчилик меъёри, мм | 35,8 | 21,2 | 7,9 | 3,0 | 1,5 | 0,2 | 0,1 | 0,2 | 0,6 | 5 | 21,4 | 32,4 | 132,9 |
| Манба: НОАА[9][10] Метео Cлимат (реcорд температурес)[11] | |||||||||||||
| Ян | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Ауг | Сен | Окт | Ной | Дек |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 18 °C (64 °Ф) | 17 °C (63 °Ф) | 17 °C (63 °Ф) | 18 °C (64 °Ф) | 20 °C (68 °Ф) | 23 °C (73 °Ф) | 25 °C (77 °Ф) | 26 °C (79 °Ф) | 26 °C (79 °Ф) | 25 °C (77 °Ф) | 22 °C (72 °Ф) | 20 °C (68 °Ф) |
Диққатга сазовор жойлари
Обидалари
- Фир’авн Рамсес ИИ ибодатхонаси харобалари (милоддан аввалги 1200-йил)
- Сув остида қолган Сезар шаҳри.
- Сув остида қолган Клеопатра саройи.
- Птолемейлар сулоласи даврида қурилган Миср флоти тўхташ жойи. Денгиз иншоотларининг қолдиқлари ҳамон портнинг ғарбий қисмида сақланиб қолган.
- Қибтийлар ибодатхонаси: илк қибтий даврида қурилган бўлиб, унда ёзувлар битилган бир нечта ғор мавжуд.
- Роммелнинг яширин қароргоҳи: қояда ўйиб ишланган ғор; бу ерда Роммел ўзининг ҳарбий амалиётлари режаларини тузган. Ҳозирда у ҳарбий музейга айлантирилган.
- Британия қабристони: девор билан ўралган боғ ичида тўғри қаторлар бўлиб жойлашган, қояда ўйиб ишланган минглаб қабр тошлари.
- Германия қабристони: денгизга қараган баландликда қурилган, қал’ани эслатувчи ёдгорлик мажмуаси.
- Италия қабристони: баланд тепаликда жойлашган, минорасимон қал’а кўринишидаги иншоот. Бинонинг деворлари мармар билан қопланган.
- Матрўҳ археология музейи
Асосий пляжлари
- Агеэбаҳ пляжи: Марса Матрўҳ шаҳри марказидан тахминан 28 км ғарбда жойлашган бўлиб, кўплаб табиий ғорлари билан ажралиб туради.
- Ал-Обаед пляжи: Марса Матрўҳ шаҳри марказидан тахминан 20 км ғарбда жойлашган.
- Роммел кўрфази
Галерея
-
Клеопатра ҳаммоми -
Шаҳар пляжлари -
Роммел пляжи -
Ал-Ғарама пляжи („Севги пляжи“) (1) -
Ал-Ғарама пляжи („Севги пляжи“) (2) -
Ал-Авом масжиди
.jpg)
Манбалар
- ↑ „Марсā Маṭрūḥ (Кисм (урбан анд рурал парц), Эгйпт) - Популатион Статистиcс, Чарц, Мап анд Лоcатион“. cитйпопулатион.де. Қаралди: 2023-йил 17-июн.
- ↑ Диcтионарй оф Греэк анд Роман Геограпҳй (1854), Параэтониум
- ↑ Страбо, Геограпҳй, 17.1
- ↑ Георге оф Cйпрус. Георгии Cйприи Десcриптио орбис романи. Cорнелл Университй: Б. Г. Теубнери, 1890 — 142-бет.
- ↑ „ТопосТехт“. топостехт.орг. Қаралди: 2019-йил 30-декабр.
- ↑ Гоодчилд, Р. Г. (1991). "А Бйзантине Чапел ат Марса Матруҳ (Параитониум)". Жоурнал оф тҳе Америcан Ресеарч Cентер ин Эгйпт 28: 201–211. дои:10.2307/40000580. ИССН 0065-9991. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/40000580.
- ↑ Раза, Моонис. Геограпҳиcал Диcтионарй Оф Тҳе Wорлд Ин Тҳе Эарлй 20тҳ Cентурй Wитҳ Проноунcинг Газеттеэр (ин 2 Вос.) (эн). Cонcепт Публишинг Cомпанй, 1990. ИСБН 978-81-7268-011-4.
- ↑ Плайфаир, Вол. И, паге 3.
- ↑ „Мерса Матруҳ Аирпорт Нормалс 1991–2020“. Wорлд Метеорологиcал Организатион Cлиматологиcал Стандард Нормалс (1991–2020). Натионал Оcеаниc анд Атмоспҳериc Администратион. 2023-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 3-октябр.
- ↑ „Мерса Матруҳ (А) Нормалс 1961–1990“. Натионал Оcеаниc анд Атмоспҳериc Администратион. 2023-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 3-октябр.
- ↑ „Статион Мерса Матруҳ“ (фр). Метео Cлимат. Қаралди: 2023-йил 3-октябр.
- ↑ „Марса Матруҳ Cлимате анд Wеатҳер Аверагес, Эгйпт“. Wеатҳер то Травел. Қаралди: 2013-йил 13-июл.
Адабиётлар
- Плайфаир, Мажор-Генерал И.С.О.; Молонй, Бригадиэр C.Ж.C.; wитҳ Флйнн, Cаптаин Ф.C. (Р.Н.); Глеаве, Гроуп Cаптаин Т.П.. Тҳе Медитерранеан анд Миддле Эаст, Волуме И: Тҳе Эарлй Суccессес Агаинст Италй, то Май 1941, Ҳисторй оф тҳе Сеcонд Wорлд Wар, Унитед Кингдом Милитарй Сериэс. Уcкфиэлд, УК: Навал & Милитарй Пресс, 2009. ИСБН 978-1-84574-065-8.
Ҳаволалар
 |
Викиомборда „Марса Матрўҳ“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |