Marta Tiahahu

Марта Тиаҳаҳу Марта Кристина Тиаҳаҳу (1800-йил 4-январ - 1818-йил 2-январ) Марказий Малуку, Нусалаут, Абубу қишлог'идан эди. 17 ёшида у Голландия армиясига қарши қурол ко'тарди. Унинг отаси 1817-йилда Паттимура урушида Томас Матулессига ёрдам берган Абубу капитани Капитан Паулус Тиахаху эди.‌‌ Тиахаҳу озодлик учун курашувчи. Паттимура уруши пайтида (1817) Голландия армиясига қарши жангда қатнашганида у ҳали о'смир эди. Унинг жасорати жангчилар, кенг жамоатчилик, ҳатто душманлари орасида ҳам машҳур. Узун сочлари орқага таралган ва бошига қизил мато кийган ҳолда, у Нусалаут оролида ҳам, Сапаруа оролида ҳам ҳар бир жангда отасига садоқат билан ҳамроҳ бо'лган. Кечаю кундуз доимо ҳозир бо'либ, истеҳкомлар қурилишида қатнашган. Шунингдек, у атрофидаги аёлларнинг ҳар бир жанг майдонида эркакларга ёрдам беришга иштиёқини уйг'отган. Сапаруа оролининг жануби-шарқидаги Оув – Уллатҳ қишлоғида бўлиб ўтган аёвсиз жангда бу қаҳрамоннинг халқ жангчилари билан бирга душманга қарши курашда нақадар буюк бўлганини кўриш мумкин. Аммо охир-оқибат қуролланишдаги номутаносиблик, душманнинг ҳийла-найранги ва хиёнати туфайли жангчилар ҳибсга олиниши ва жазоланиши мумкин бўлган. Ба'зиларини осиб қо'йилар эди, ба'зилари эса Ява оролига сургун қилинди. Капитан Паулус Тиахаху отиб о'лдирилишга ҳукм қилинди. Марта Кристина Тиахаху отасини о'лим жазосидан озод қилиш учун курашди, лекин у кучсиз эди ва о'рмонда партизанлик компаниясини давом эттирди, лекин охир-оқибат қо'лга олинди ва Явага сургун қилиниши керак эди. О'шанда у касал бо'либ қолди, аммо голландлар уни даволашдан бош тортдилар. Эверстен ҳарбий кемасида Марта Кристина Тиахаху вафот этди ва унинг жасади 1818-йил 2-январда Буру ороли ва Манипа ороллари о'ртасида Банда денгизига ҳарбий шараф билан туширилди. Унинг хизмати ва фидойилигини қадрлаш учун Марта Кристина Тиахаху ҳарбий хизматчи сифатида тасдиқланди. Индонезия Республикаси ҳукумати томонидан Мустақиллик Миллий Қаҳрамон унвони берилди.

Таржимайи ҳоли

Тиахаху 1800-йил 4-январда Молукка яқинидаги Нусалаут оролидаги Сантяго де Абубу қишлоғида туғилган. Унинг отаси Соа Улупути уруг'идан капитан Паулус Тиахаху. У гўдаклигида онаси вафот этганидан сўнг, Тиахаху отаси қўлида тарбияланган. У болалигида қайсар бўлиб, қаерга бормасин, отасига эргашган, ба’зан унга қўшилиб ҳужумлар уюштирган. 1817-йилдан бошлаб Тиахаху отаси билан бирга Голландия мустамлака ҳукуматига қарши партизанлар урушида қатнашди. Улар Паттимура қўшинини ҳам қўллаб-қувватлаганлар. У бир нечта жангларни ко'рди. Сапаруа оролидаги жангда қо'шинлар голланд қо'мондони Ричементни о'лдирди ва унинг о'рнини босган қо'мондон Меерни яралади. Яна бир жангда у ўз қўшинлари билан Форт Дуурстедени ёқиб юборишга муваффақ бўлди. Жанг пайтида у аскарлари ўқ-дорилари тугаб қолганда голланд қўшинларига тош отган, бошқа маълумотларга кўра, найза ишлатган. Вермеулен Крингер Голландия армиясини Малукуда қабул қилгандан со'нг, Тиахаху, унинг отаси ва Паттимура 1817-йил октябр ойида ҳибсга олиндган.

Кураши

Марта Кристина Тиахаху 1800-йил 4-январда Абубу Нусалаут шаҳрида, Капитан Паулус Тиахахунинг тўнғич фарзанди бўлиб туғилган ва у Нусалаут оролида қаршилик кўрсатишда отасининг изидан борганида атиги 17 ёшда эди. Айни пайтда Капитан Паттимура Сапаруада Голландия ҳукмронлигига қарши қурол ко'тарди. Сапаруадаги қаршилик Нусалаут ва унинг атрофидаги ҳудудларга тарқалди. О'ша пайтда, қироллар ва губернаторлар билан бирга халқ қо'шинларининг бир қисми Капитан Паттимуранинг курашига ёрдам бериш учун Сапаруага ко'чиб о'тди, шунда голландияликларнинг Бевервейк қал'асини эгаллаш ҳаракати э'тибордан четда қолди. Голландлар томонида бо'лган Гуру Соселисса Голландияга таслим бо'лишларини э'лон қилган халқ номидан душман билан алоқа о'рнатди. 1817-йил 10-октябрда Форт Бевервейк жангсиз Голландия қо'лига о'тди. Шу билан бирга, Сапаруада жангдан кейин жанг давом этди. Ўқ ва порох камайиб бораётганлиги сабабли халқ қўшинлари Улат-Оув тоғларига чекинди. Қо'шинлар орасида Нусалаут қироллари ва губернаторлари билан бирга Марта Кристина Тиахаху ҳам бор эди.‌‌

Манбалар

ҳттпс://ид.м.wикипедиа.орг/wики/Мартҳа_Чристина_Тиаҳаҳу

Ҳаволалар

ҳттпс://ид.м.wикипедиа.орг/wики/Мартҳа_Чристина_Тиаҳаҳу