Мартҳа Дандридге Cустис Wашингтон (1731-йил 2-июн — 1802-йил 22-май) — АҚШнинг биринчи президенти Георге Wашингтоннинг рафиқаси. Гарчи унвон унинг ўлимидан кейин жорий қилинган бўлса-да, Мартҳа Wашингтон Қўшма Штатларнинг биринчи хоними бўлган. Ҳаёти давомида уни тез-тез „Wашингтон хоним“ деб аташган[1].

Мартҳа Wашингтон

Нома'лум рассом томонидан чизилган ХИХ аср портрети
АҚШнинг биринчи хоними
Мансаб даври
1789-йил 30-апрел – 1797-йил 4-март
Президент Георге Wашингтон
Ўтмишдоши Лавозим ташкил этилди
Вориси Абигаил Адамс
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
Мартҳа Дандридге

1731-йил 2-июн
Честнут Грове, Виржиния, Британия Америкаси
Вафоти 1802-йил 22-май
Моунт Вернон, Виргиниа, АҚШ
Турмуш ўртоғи Даниэл Парке Cустис ​
​(никоҳ 1750; вафоти 1757)​
​Георге Wашингтон
​(никоҳ 1759; вафоти: 1799)
Болалари Даниэл
Франcес
Жоҳн
Мартҳа
Ота-онаси Жоҳн Дандридге
Франcес Дандридге
Истиқомат жой(лар)и Моунт Вернон, Виргиниа, АҚШ
Имзоси

Мартҳа Дандридге биринчи марта Даниэл Парке Cустисга турмушга чиққан. Улардан тўрт фарзанд туғилган. Фарзандлардан иккитаси ёшлигида тирик қолди. Даниэлнинг ўлими Мартҳани 26 ёшида бева қолдирди. У ўзининг катта бойлигини Wашингтонга иккинчи турмушига олиб келди, бу унга шахсий мулкига қўшиш учун ер сотиб олишга имкон берди. Мартҳа. шунингдек, ҳаёти давомида фойдаланиш учун Даниэл Cустиснинг мулкидан 84 дона қул ҳам олиб келган[2]. Қуллар ва уларнинг авлодлари Cустиснинг ўлимидан кейин Мартҳа мулкига қайтишди ва аёлнинг меросхўрларига васият бўлиб қолдилар[3]. Wашингтонлар биргаликда фарзанд кўришмаган, аммо улар Мартҳанинг олдинги турмушидан тирик қолган икки фарзанди Жон ва Мартҳани тарбиялашган. Улар иккала катта оилаларига ҳам ёрдам беришди.

Оила тарихи

Мартҳа Дандридге 1731-йил 2-июнда Виржиния колониясида ота-онасининг Честнут Грове (Каштан боғи) плантациясида туғилган[4]. Онаси Френсис Жонс (1710-1785) томонидан Англиядан келган муҳожир Жон Дандридгенинг (1700-1756) энг катта қизи бўлган[5]. Мартҳанинг учта акаси ва тўрт синглиси бор эди: Жон (1733-1749), Уилям (1734-1776), Бартоломей (1737-1785), Анна Мария „Фанни“ Бассетт (1739-1777), Френсис Дандридге (1744-1757), Элизабет Айлетт Хенли (1749-1800) ва Мери Дандридге (1756-1763)[6].

Дандридгенинг ноқонуний ўгай синглиси Энн Дандридге Костин (туғилган ва ўлим йиллари номаълум), қулликда туғилган бўлиши мумкин[7]. Костиннинг онаси африкалик қул ва чероки миллатига мансуб бўлган. Ўша даврда эса отаси эса Жон Дандридге эканлигига ишонишган[8]. Мартҳанинг, эҳтимол, оқ танли Ралф Дандридге (туғилган ва ўлим йиллари номаълум) исмли ноқонуний ўгай акаси ҳам бўлган бўлиши мумкин[8].

Биринчи никоҳ

Даниэл Парк Cустис

1750-йил 15-майда 18 ёшида Дандридге ўзидан йигирма ёш катта бўлган бой плантатор Даниэл Парк Cустисга турмушга чиқди ва ўзининг қароргоҳи, Памункей дарёсининг жанубий қирғоғида, Каштан боғи дарёсидан бир неча мил нарида жойлашган Оқ уй планациясига кўчиб ўтди. Уларнинг бирга тўрт фарзанди бор эди: Даниэл, Френсис, Жон ва Мартҳа. Даниэл (1751-йил 19-ноябр — 1754-йил 19-феврал) ва Френсис (1753-йил 12-апрел — 1757-йил 1-апрел) болалигида вафот этган. Қолган икки фарзанди Жон (Жеки) Парке Cустис (1754-йил 27-ноябр — 1781-йил 5-ноябр) ва Мартҳа („Паци“) Парк Cустис (1756 — 1773-йил 19-июн) тирик қолган.

1757-йилда Даниэл Парк Cустиснинг ўлими Мартҳани 26 ёшида бой ёш бевага айлантирди, унга бутун умрига етгулик мерос қолади ва вояга етмаган болаларининг меросини ҳам ўзи назорат қиларди. Ҳаммаси бўлиб, бошқа инвестициялар ва нақд пуллардан ташқари, тахминан 17,500 гектар ер ва 300 қулни бошқарган[9]. Унинг таржимаи ҳолига кўра, „у биринчи турмуш ўртоғи вафот этганида ўзига қолган бешта плантацияни эгаллаб, Лондон савдогарлари билан энг яхши тамаки савдосини амалга оширган“[10].

Иккинчи никоҳ

Мартҳа Дандридге Cустис 1757-йилда: Жон Фолwелл томонидан меззотинт (1863) Жон Волластон портретидан кейин

27 ёшли Мартҳа Cустис ва 26 ёшли Георге Wашингтон 1759-йил 6-январда Оқ уй плантациясида турмуш қуришди. Бу ҳудудда яшаган ва мулкка эга бўлган одам сифатида Wашингтон Мартҳа ва Даниэл Парк Cустисни илгарироқдан танирди. 1758-йил март ойида у Оқ уй плантациясида Мартҳа Cустис ёнига икки Мартҳа ташриф буюрди. Иккинчи марта, у ё турмуш қуриш ёки ҳеч бўлмаганда унинг таклифи ҳақида ўйлаб кўрш ваъдаси билан келди. Ўша пайтда унга Wашингтондан ҳам бойроқ бўлган плантатор Чарлес Cартер ҳам қизиқиб қолган эди[10].

Тўй катта ўтди. Георгенинг костюми кўк ва кумуш матодан бўлиб, қизил рангли безакли ва тилла иплари билан безатилган эди[11]. Келин Вернон тоғида кўргазмали токалари бўлган бинафша рангли шойи туфли кийган[10]. Эр-хотин Георге тоғидаги жойлашган Вернон мулкида яшашларидан олдин бир неча ҳафта давомида Cустис оиласининг Оқ уй плантациясида асал ойини ўтказишган. Уларнинг никоҳи мустаҳкам эди[10][11]. Wашингтонларнинг фарзандлари йўқ эди, лекин улар Мартҳанинг иккита фарзандини тарбиялашди. 1773-йилда унинг қизи Паци 16 ёшида эпилепсия тутилишидан вафот этган[12]. Жоҳн Парк „Жаcкй“ Cустис кузда Кинғс коллежини тарк этди ва 1774-йил февралида Элеанор Калвертга уйланди[12].

Жоҳн 1781-йилда Америка инқилобий урушининг Ёрктоwнни қамал қилиш пайтида Георге Wашингтонга ёрдамчи бўлган. У „лагер иситмаси“ (эҳтимол эпидемик тиф) дан вафот этган. Жоҳн Парк Cустиснинг ўлимидан сўнг, Wашингтонлар унинг тўрт фарзандининг энг кенжа иккитасини — Элеанор (Нелли) Парк Cустис (1779-йил 31-март — 1852-йил 15-июл) ва Георге Wашингтон Парк (Ваши) Cустис (1781-йил 30-апрел — 1857-йил 10-октабр) ни тарбиялашди. Икки катта қиз оналари билан қолишган[12]. Wашингтонлар, шунингдек, Дандридге ва Wашингтон оилаларидаги жиянлар ва бошқа оила аъзоларига шахсий ва молиявий ёрдам кўрсатганлар. 

Кўпинча Вернон тоғида ва унинг Cустис мулкидаги уйларида шахсий ҳаёт кечиришдан мамнун бўлган Мартҳа Wашингтон саккиз йил давомида Wашингтонни ҳар қишда лагерларга кузатиб борган. У зобитлар орасида маънавиятни сақлашга ёрдам берган[13].

1777—1778-йилларда Валлей Форге лагерида

Анъанага кўра, Мартҳа Wашингтон вақтини Инқилобий уруш қишки лагерларидаги ўз кулбаларида оддий аскарларни зиёрат қилгани тасвирланган. Бироқ, Ненси Лоан, „Фоллоwинг тҳе Друм: Wомен ат тҳе Валлей Форге Энcампмент“ муаллифи, Wашингтон оддий аскарлар ёнига ташриф буюрганига ҳеч қандай далил йўқлигини айтади[14].   Лоан, шунингдек, Мартҳа Wашингтон модага мос кийинган, қатъиятли ва катта бойлик ва мустақил воситаларга эга аёл эканлигини таъкидлайди. У инқилоб пайтида қитъа армиясининг қишки лагерларида эрига ҳамроҳлик қилган. Инқилоб бошланишидан олдин у эрининг ёнида бўлиш учун минглаб километрларни босиб ўтган[15]. Генерал Лафаетте у „эрини ақлдан озганча“ севишини айтган[16].

Континентал армия инқилобнинг саккиз қишки лагерининг учинчиси бўлган Валлей Форжга жойлашди. 19-декабр куни Wашингтон Пенсилваниядаги эрига қўшилиш учун 10 кун ичида юзлаб мил йўл босиб ўтди[17]. Инқилобий даврнинг асосий ҳужжатлари Wашингтон хонимнинг ҳудуддаги фаолиятига ишора қилади.

Мартҳа Wашингтон, Рембрандт Пеале, тахминан 1856, отаси Чарлз Уилсон Пеале портрети асосида

Мартҳа Wашингтон лагерда эрининг котибаси сифатида фаолият кўрсатган. 6-апрел куни Элизабетҳ Дринкер ва уч дўсти генералдан эрларини қамоқдан озод қилишни илтимос қилиш учун Валлей Форгега келишади. Қамалган эркаклар, барча Квакерлар америкалик инқилобчиларга содиқлик қасамёд қилишдан бош тортганлар. Бошида қўмондон бўлмагани учун, аёллар Мартҳа билан бирга ташриф буюришди[18]. Дринкер кейинчалик ўз кундалигида уни „кўнгилочар, хушмуомала аёл“ деб таърифлаган[19]. Аёлларнинг талабларини қондира олмаса-да, генерал Wашингтон ўша куни уларни штаб-квартирада овқатланишга таклиф қилди. Дринкер генерал ва хоним билан кечки овқатни бирга қилди[19].

Мартҳа Wашингтон Валлей Форждаги юқори мартабали зобитларнинг хотинлари билан ҳам мулоқот қилган. Йиллар ўтиб, барон фон Стеубеннинг ёрдамчиси Пер Дюпонсо, кечқурун лагердаги хонимлар ва офицерлар суҳбатлашиш учун бир-бирларининг хоналарида учрашишларини эслади. Ушбу ижтимоий оқшомларда ҳар бир хоним ва жаноб чой ёки қаҳва ичганларида „навбат билан қўшиқ айтишга чақирилган“[20]. Валлей Форгедаги ушбу ижтимоий йиғинларда ҳеч қандай карта ўйнаш содир бўлмаган, тасодифий ўйинлар Генерал Wашингтон томонидан тақиқланган[21]ини айтади.

Чарлз Уилсон Пеале Георге Wашингтоннинг миниатюрасини чизган — бунинг учун у ўзининг одатий „56 доллар“ ҳақини олган ва расмни Мартҳага тақдим этган. Кейинроқ Wашингтоннинг бошқа миниатюраларини чизди[22]. Шунингдек, у қишда 50 нафар бошқа зобит ва уларнинг хотинларини суратини чизган[23].

Мартҳа Wашингтон лагернинг 6-май куни Франко-Америка иттифоқининг расмий эълон қилинган байрамида иштирок этди[24].

Беш кундан сўнг, 1778-йил 11-майда эр-хотин Wашингтонлар Жозеф Аддисоннинг „Cато“ песаси асосида генералнинг севимли спектаклида қатнашдилар. Шунингдек, спектаклда офицерлар ва уларнинг бир нечта хотинлари ҳам қатнашган[25]. Бир офицер спектаклни „ҳайратга сазовор“ ва манзарани „ҳақиқатга мос“ деб топди, деб ёзган[25].

Биринчи хоним 1789-1797

Wашингтон Верпланк нуқтасида, Жон Трумбулл томонидан, 1790-йил

Урушдан кейин Wашингтон эрининг янги ташкил этилган Қўшма Штатлар президенти бўлишга розилигини тўлиқ қўллаб-қувватламаган[26]. У биринчи хоним сифатида лавозимни эгаллаганидан сўнг (фақат бу лавозим кейинроқ қўлланган) у Ню-Ёрк ва Филаделфия каби вақтинчалик пойтахтларда кўплаб давлат ишларини бошқарган[27][28]. Мартҳа Wашингтон ўзини меҳрибон хотин сифатида кўрсатди, лекин шахсий ҳаётига қўйилган чекловлардан шикояти бор эди[29].

1790-йил июл ойида рассом Жон Трумбулл Мартҳа Wашингтонга генерал Георге Wашингтоннинг тўлиқ метражли портретини совға қилди. У Вернон тоғида жойлашган янги хонадаги уйларида намойиш этилган[30].

Доwер қуллар, мулк, ўлим ва дафн

Мартҳа Wашингтоннинг отаси 15 дан 20 гача қулга эга қилган, унинг биринчи турмуш ўртоғи Дениэл Парк Cустис 300 га яқин қулнинг эгаси эди. Бу уни Виржиния колониясидаги энг йирик қулдорлар ва энг бой одамлардан бирига айлантирган. Cустис мулкида умумий 27 квадрат миля (70 км2) ва 285 қул бўлган эркаклар, аёллар ва болалар ушбу мулкларга бириктирилган.

Даниэл Парк Cустиснинг 1757-йилда васияциз вафот этиши, қонунга кўра, унинг катта ўғли Жоҳн балоғатга етганида мулкнинг қуллари ва ўша қулларнинг болалари билан бирга Cустис мулкининг учдан икки қисмини мерос қилиб олишини англатади. Даниэлнинг беваси сифатида Мартҳа мулкнинг қолган учдан бир қисми ва унинг қулларидан умрбод фойдаланиш (ва ундан тушган даромад) учун „ доwер (маҳр) улушини“ олди. Унинг ўлимидан сўнг, қуллар ва уларнинг авлодлари тирик қолган Cустис меросхўрлари ўртасида тақсимланиши керак эди.

1759-йилда Мартҳа билан турмуш қурганидан сўнг, Георге Wашингтон суд назорати остида Cустис мулкининг қонуний бошқарувчиси бўлди. Никоҳ пайтида, Мартҳанинг доwер улуши 80 дан ортиқ қулларни ўз ичига олган. Мулк ёзувлари шуни кўрсатадики, Мартҳа Wашингтон материалларни сотиб олишни, пуллик ходимларни бошқаришни ва бошқа кўплаб қарорларни қабул қилишни давом эттирди.  Wашингтонлар бутун мулк устидан бошқарув назоратига эга бўлишса-да, улар фақат Мартҳанинг „маҳрининг“ учинчи қисмидан даромад олишган. Даромаднинг қолган қисми 21 ёшида етукликка эришгач Жоҳн Парке Cустиснинг ишончига ўтди.

Георге Wашингтон хотинининг катта бойлигини ер ва қул сотиб олиш учун ишлатган. У 1757-йилда Вернон тоғидан уч баравар кўпроқ (2,650 акр (10.7 км2), 1787-йилда 8,251 акр (33.39 км2) майдонларни сотиб олган. Қонунга кўра, Wашингтонлардан ҳеч бири Мартҳанинг маҳрига ва трестга тегишли бўлган Cустис ерларини ёки қулларини сотиши мумкин эмасди. Жоҳн Инқилобий уруш пайтида вафот этганидан сўнг, унинг қуллари ўша пайтда вояга этмаган ўғли Георге Wашингтон Парк Cустисга ўтди. Wашингтон даврида оиланинг ишончини қозонган баъзи қуллар бир-бири билан турмуш қуриб, алоҳида оилаларни ташкил қилишди. Бу ҳолат мураккаб мерос муаммоларини келтириб чиқарган.

Президент Wашингтон Филаделфияга (пойтахт, 1790-1800) Президент уйида ишлаш учун олиб келган тўққизта қулнинг етти нафари „доwер“ эди. Пенсилвания 1780-йилда қулликни босқичма-босқич бекор қилиш тўғрисидаги қонунни қабул қилди, унга кўра норезидентларга штатда олти ойгача қул сақлашга рухсат берилди; ўша кундан кейин улар озодликка чиқишлари мумкин эди[31].


1790-йил июл ойида, АҚШ президенти бўлганидан (1789-йил апрел) бир йил ўтгач ва ўлимидан тўққиз йил олдин ёзган васиятномасида Георге Wашингтон (1799-йил декабрда вафот этган) Мартҳа Wашингтонга ўлимидан сўнг ўзига тегишли бўлган барча қулларни озод қилиш йўналишларини қолдирган[32]. 1799-йилда Вернон тоғидаги 318 қулнинг ярмидан камроғи, 123 таси Георгега тегишли бўлган. Унинг васиятига кўра, унинг қуллари Мартҳанинг маҳрли қуллари билан турмуш қурганларнинг оилаларини сақлаб қолиш истаги туфайли Мартҳа вафотигача озод қилинмаслиги керак эди[32].

Штат қонунларига кўра, Георге Wашингтон ўз васиятномасида кекса қуллар ёки ишлаш учун жуда касал бўлганлар бутун умри давомида унинг мулки томонидан қўллаб-қувватланишини назарда тутган. Ота-онаси бўлмаган ёки оиласи жуда камбағал ёки уларнинг таълимига бефарқ бўлган болалар ёшга тўлгунга қадар озод бўлгунларича, уларга ўқиш, ёзиш ва фойдали ҳунар ўргатадиган уста ва бекалар қарамоғида бўлган.

1800-йил декабр ойида Мартҳа Wашингтон ўзининг вафот этган эрининг қулларига манумиссия қилиш тўғрисидаги ҳужжатни имзолади, бу битим Виржиния штатининг Фейрфакс округи ёзувларига киритилган. Ҳужжат Америка фуқаролар уруши пайтида йўқолган[33]. Қуллар 1801-йил 1-январда, Георгенинг ўлимидан бир йил ўтгач, озодликка эришганлар[34][35].

Декабр ойига яқин, иккинчи президент Жоҳн Адамснинг рафиқаси Абигаил Адамс Вернон тоғига ташриф буюрди ва шундай деб ёзган эди: "Озод қилинганларнинг кўплари маҳрли негрлар деб аталадиган одамларга турмушга чиқдилар, шунинг учун уларнинг ҳаммаси [оила] алоқалари бор. Адамс Мартҳа Wашингтонга эрининг қулларини эрта озод қилиш учун сабабни таклиф қилди:

Генерал ўлими олдидан уларни озод бўлиш учун қолдирган қарорда, у ўз ҳаётини уларнинг қўлида хавфсиз деб ҳис қилмади, уларнинг кўпчилиги қутулишдан манфаатдор деб айтишади. Шунинг учун унга йил охирида уларнинг ҳаммасини озод қилиш тавсия қилинди.

— А. А. Мери Cранчга. 1800-йил 21-декабр[36]

Wашингтон хонимнинг соғлиғи эри вафотидан кейин ёмонлашди[37]. Эрининг вафотидан икки ярим йил ўтиб, Wашингтон 1802-йил 22-майда 70 ёшида вафот этган[37].

Мартҳа Wашингтоннинг жасади ўлимидан сўнг, Вернон тоғидаги асл Wашингтон оиласи қабрига дафн қилинди[38]. 1831-йилда Георге мулкининг омон қолган ижрочилари Георге ва Мартҳа Wашингтон ва оиланинг бошқа аъзоларининг жасадларини эски омбордан Вернон тоғидаги ҳозирги тузилишга олиб келишган[38].

Wашингтон ҳаёти давомида ўз қулларидан бирортасини озод қилмаган[39]. Георге Wашингтон ўлими пайтида тўлиқ эгалик қилган қули Элишани набираси Парке Cустисга васият қилади[40]. Wашингтон ўлимидан сўнг, унинг қуллари Cустис мулкига қайтиб келишди ва тўрт набиралари орасида бўлинди[41][39][34]. Бўлиниш оилаларни парчалаб ташлади, эрларни хотинлардан ажратди, болаларни ота-оналаридан узоқлаштирди[39].

Мероси

У ХВИИИ аср охири ва ХИХ аср бошларида қул меҳнатига таянган муҳим бизнес операцияларини бошқарган Кетрин Флоод Маккол ва Энни Генри Кристиан каби машҳур аёллардан бири.

Мақтовлар

УСС Wашингтон хоним

Wашингтонда унинг шарафига 1776-йилда асос солинган УСС Wашингтон хоним деб номланган кемалар флоти бор. . У аёл шарафига номланган биринчи АҚШ ҳарбий кемаси ҳаётлик чоғидаёқ киши номини олган биринчи ҳарбий кема ҳисобланади. У бир қатор бошқа фарқларга ҳам эга, масалан, (келажакдаги) биринчи хоним номи билан аталган биринчи кема ва АҚШ ҳарбий-денгиз кучларида аёл шарафига номланган бир нечта фаол кемалардан бири.

УСС Мартҳа Wашингтон

УСС Мартҳа Wашингтон Биринчи жаҳон уруши даврида Америка Қўшма Штатлари денгиз флоти учун транспорт воситаси бўлган. У урушдан олдин Австрия-Америка линиясида дастлаб СС Мартҳа Wашингтон океан лайнери сифатида фаолият кўрсатган. Ҳарбий-денгиз флотида хизмат қилишдан олдин у Америка Қўшма Штатлари армиясининг УСАТ Мартҳа Wашингтон транспорт бўлими таркибига кирган. Лайнер 1922-йилда Италиянинг Cосулич Лине компаниясига сотилган. 1932-йилда Cосулич Италиа Флотте Риунитега қўшиб юборилган ва СС Тел Авив номини олган. Кема 1934-йилда ҳалокатга учраган.

Мартҳа Wашингтон АҚШ почтасида

Америкалик аёл кишини акс эттирган биринчи АҚШ почта маркаси Мартҳа Wашингтонни шарафлаган ва 1902-йилги почта маркалари сериясининг бир қисми сифатида чиқарилган[42]. 8-cент марка, бинафша-қора сиёҳда босилган. Унинг шарафига чиқарилган иккинчи марка, тўқ сариқ-жигарранг сиёҳда босилган 4-cент марка 1923-йилда чиқарилган[43]. Wашингтонни шарафлаш учун учинчи штамп 1938-йилда Президентнинг нашри сериясининг бир қисми сифатида чиқарилган.

Мартҳа Wашингтон
Мартҳа Wашингтон
Мартҳа Wашингтон

АҚШ валютаси

Wашингтон Америка Қўшма Штатлари банкнотаси юзида тасвирланган ягона аёл (Адолат, Озодлик ва ҳоказо аллегорияларидан ташқари). Унинг тасвири туширилган портрет бюсти 1886 ва 1891-йиллардаги 1 долларлик кумуш сертификатнинг юзида ишлатилган. У ва унинг эри Георге 1896-йилдаги 1 долларлик кумуш сертификатнинг орқа томонида бирга тасвирланган.

АҚШ тангалари

Президентнинг 1 долларлик тангалар тўғрисидаги қонуни бўйича Биринчи турмуш ўртоғи дастури Америка Қўшма Штатларининг биринчи турмуш ўртоқларини ҳурмат қилиш учун Америка Қўшма Штатлари зарбхонасига 10 долларлик олтин тангалар ва бронза медаллар дубликатларини[44] чиқаришга рухсат беради. Мартҳа Wашингтон тангаси 2007-йил 19-июнда чиқарилган ва бир неча соат ичида сотилган.

Мавжуд тангалар билан чалкашмаслик учун янги металларни синовдан ўтказувчи нақшли тангалар АҚШ зарбхонаси ёки у билан шартнома тузган компания томонидан ишлаб чиқарилган, олд томонида Мартҳа Wашингтон тасвирланган[45][46]. Оммага чиқариш учун мўлжалланмаган, улар жуда кам учрайди.

Таълим муассасалари

Ташқи медиафайллар
"Фирст Ладй Мартҳа Wашингтон", Фирст Ладиэс: Инфлуэнcе & Имаге, C-СПАН[47]

Мартҳа Wашингтон аёллар коллежи 1860-йилда Виржиния штатининг Абингдон шаҳрида ташкил этилган[48]. 1918-йилда унинг маъмурияти Эмори &амп; Генри коллежи[49] билан бирлаштирилди ва 1931-йилда Мартҳа Wашингтон Эмори ва Генри билан бутунлай бирлашиб, алоҳида ташкилот сифатида ишлашни тўхтатди. Мартҳа Wашингтон коллежининг асосий биноси энди Мартҳа Wашингтон Инн сифатида танилган ва бошқарилади[50]. Шунингдек, 1905-йилда ташкил этилган[51] ва 1949-йилда фаолиятини тўхтатган[52]. Wашингтонда ёш аёллар учун битирувчи Мартҳа Wашингтон семинарияси ҳам бор эди[53].

Манбалар

  1. ↑ Фигуэроа, Аcтон. Wашингтон. Wорлд Алманаc Либрарй, 1-январ 2003-йил — 10-бет. ИСБН 978-0-8368-5162-5. 
  2. ↑ „Мартҳа Wашингтон ас а Славеоwнер“. Георге Wашингтон'с Моунт Вернон. Моунт Вернон Ладиэс' Ассоcиатион. Қаралди: 15-сентабр 2020-йил.
  3. ↑ Дунбар, Эриcа Армстронг. „Георге Wашингтон, Славе Cатчер“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (16-феврал 2015-йил). Қаралди: 16-феврал 2015-йил.
  4. ↑ „Тен Фаcц Абоут Мартҳа Wашингтон: Моунт Вернон Ладиэс Ассоcиатион“.
  5. ↑ „Мартҳа Wашингтон Биограпҳй :: Натионал Фирст Ладиэс' Либрарй“. 2012-йил 30-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
  6. ↑ Cарй, Wилсон Милес (1896). „Тҳе Дандридгес оф Виргиниа“. Тҳе Wиллиам анд Марй Қуартерлй. 5-жилд, № 1. ЖСТОР. 30–39-бет. дои:10.2307/1921234. ЖСТОР 1921234.(субсcриптион реқуиред)
  7. ↑ Wиэнcек, Ҳенрй. Ан Имперфеcт Год: Георге Wашингтон, Ҳис Славес, анд тҳе Cреатион оф Америcа. Маcмиллан, 2013 — 286-бет. ИСБН 9781466856592. Қаралди: 23-май 2016-йил. 
  8. ↑ 8,0 8,1 Брян, Ҳелен. Мартҳа Wашингтон, Фирст Ладй оф Либертй. Wилей, 2002 — 26–27-бет. ИСБН 978-0-471-15892-9. Қаралди: 23-май 2016-йил. 
  9. ↑ "Мартҳа Дандридге Cустис Wашингтон."
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Бригид Счулте, „Фреш Лоок ат Мартҳа Wашингтон: Лесс Фирст Фрумп, Море Фохй Ладй“, Тҳе Wашингтон Пост, Фебруарй 1, 2009, аccессед Април 1, 2012
  11. ↑ 11,0 11,1 Тҳе Cомплете Боок оф У. С. Пресиденц ИСБН 0-517-18353-6
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Ятес, Берниcе-Мариэ. Тҳе Перфеcт Гентлеман: Тҳе Лифе анд Леттерс оф Георге Wашингтон Cустис Леэ. Фаирфах, Виргиниа: Хулон Пресс, 2003 — 34–39-бет. ИСБН 1-59160-451-6. ОCЛC 54805966. Қаралди: 25-май 2019-йил. 
  13. ↑ „Мартҳа ат тҳе Фронт“ (эн). Георге Wашингтон'с Моунт Вернон. Қаралди: 21-феврал 2019-йил.
  14. ↑ Лоане, Нанcй К. Фоллоwинг тҳе Друм: Wомен ат тҳе Валлей Форге Энcампмент.
  15. ↑ Тҳомпсон. „Мартҳа Wашингтон“. www.моунтвернон.орг. Моунт Вернон Ладиэс' Ассоcиатион. Қаралди: 17-феврал 2015-йил.
  16. ↑ "Лафаетте то Адриэнне де Ноаиллес де Лафаетте, Жануарй 6, 1778," ин Лафаетте ин тҳе Аге оф тҳе Америcан Револутион, эд.
  17. ↑ "Натҳанаэл Греэне то Ген.
  18. ↑ "Мартҳа Wашингтон."
  19. ↑ 19,0 19,1 Элизабетҳ Сандwитҳ Дринкер, Тҳе Диарй оф Элизабетҳ Дринкер, эд.
  20. ↑ "Аутобиограпҳиcал Леттерс оф Петер С. ДуПонcеау, " Тҳе Пеннсйлваниа Магазине оф Ҳисторй анд Биограпҳй ХЛ (1916): 181.
  21. ↑ Тревелян, Сир Георге Отто. Тҳе Америcан Револутион, Волуме 4. Лонгманс, Греэн, 1922 — 337-бет. Қаралди: 17-феврал 2015-йил. 
  22. ↑ Чарлес Wиллсон Пеале, Тҳе Селеcтед Паперс оф Чарлес Wиллсон Пеале анд Ҳис Фамилй, эд.
  23. ↑ "Жоҳн Лауренс то Ҳенрй Лауренс, Марч 9, 1778", ин Тҳе Армй Cорреспонденcе оф Cолонел Жоҳн Лауренс ин тҳе Еарс 1777-1778 (Неw Ёрк: Тҳе Неw Ёрк Тимес анд тҳе Арно Пресс, 1969), 139.
  24. ↑ Марк Э. Лендер анд Жамес Кирбй Мартин, Cитизен Солдиэр: Тҳе Револутионарй Wар Жоурнал оф Жосепҳ Блоомфиэлд (Неwарк: Неw Жерсей Ҳисториcал Соcиэтй, 1982), 134.
  25. ↑ 25,0 25,1 "Wиллиам Брадфорд, Жр. то Рачел Брадфорд, Май 14, 1778", ин Жосепҳ Леэ Бойле, Wритингс фром тҳе Валлей Форге Энcампмент (Боwиэ, МД: Ҳеритаге Боокс, 2001), 2:125.
  26. ↑ „Тҳе Фирст Фирст Ладй“. моунтвернон.орг. Моунт Вернон Ладиэс' Ассоcиатион. Қаралди: 25-май 2019-йил.
  27. ↑ Грисwолд, Руфус W.. Тҳе Републиcан cоурт : ор, Америcан соcиэтй ин тҳе дайс оф Wашингтон. Б. Апплетон & Cо., 1854 — 163-бет. „анд фром тҳис тиме тҳе драwинг-роомс оф тҳе пресидентиал ресиденcе wере опенед фром эигҳт тилл тен ўcлоcк эверй Фридай эвенинг фор висиц то Мрс. Wашингтон“ 
  28. ↑ Давид С. Шиэлдс анд Фредрика Ж. Теуте. „Тҳе Републиcан Cоурт анд тҳе Ҳисториограпҳй оф а Wоменъс Домаин ин тҳе Публиc Спҳере.“ Жоурнал оф тҳе Эарлй Републиc 35#2 (2015): 169-183. онлине суммарй абстраcт(субсcриптион реқуиред)
  29. ↑ Фиркус, Ангела. Америcа'с Эарлй Wомен Cелебритиэс: Тҳе Фамоус анд Сcорнед фром Мартҳа Wашингтон то Силент Филм Стар Марй Фуллер.. Жефферсон, НC: МcФарланд Публишерс, 2021 — 18–22-бет. ИСБН 978-1-4766-4184-3. ОCЛC 1239322450. 
  30. ↑ „Паинтинг бй Wашингтон'с Аиде де Cамп Ноw он Виэw ат Моунт Вернон“. Моунт Вернон Ладиэс' Ассоcиатион (9-декабр 2014-йил).
  31. ↑ Wиэнcек, Ҳенрй. Ан Имперфеcт Год: Георге Wашингтон, Ҳис Славес, анд тҳе Cреатион оф Америcа. Неw Ёрк, Неw Ёрк: Фаррар, Страус анд Гироух, 2003 — 315-бет. ИСБН 978-0-374-17526-9. 
  32. ↑ 32,0 32,1 (1) Wашингтон. „Ласт Wилл анд Тестамент“. Редисcоверинг Георге Wашингтон. ПБС (9-июл 1790-йил). — „Упон тҳе деcеасе оф мй wифе, ит ис мй Wилл анд десире, тҳат алл тҳе славес wҳич И ҳолд ин мй оwн ригҳт, шалл реcеиве тҳеир фреэдом. То эманcипате тҳем дуринг ҳер лифе, wоулд, тҳў эарнестлй wишед бй ме, бе аттендед wитҳ суч инсуперабле диффиcултиэс он аccоунт оф тҳеир интермихтуре бй Марриагес wитҳ тҳе Доwер Негроэс, ас то эхcите тҳе мост паинфул сенсатионс, иф нот дисагреэабле cонсеқуэнcес фром тҳе латтер, wҳиле ботҳ десcриптионс аре ин тҳе оccупанcй ор тҳе саме Проприэтор; ит нот беинг ин мй поwер, ундер тҳе тенуре бй wҳич тҳе Доwер Негроэс аре ҳелд, то манумит тҳем.“. 6-феврал 2005-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-декабр 2015-йил.
  33. ↑ Нотес оф тҳе Публишер: Доwер Негроэс. Wашингтон, Д.C.: А.Ж. Жаcксон, 1868 — 9-бет. 
  34. ↑ 34,0 34,1 "Георге Wашингтон анд Славерй". Георге Wашингтон'с Моунт Вернон: Дигитал Энcйcлопедиа. Моунт Вернон Ладиэс' Ассоcиатион. 2015. Арчивед фром тҳе оригинал он Септембер 5, 2015. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20150905132035/ҳттп://www.моунтвернон.орг/ресеарч-cоллеcтионс/дигитал-энcйcлопедиа/артиcле/георге-wашингтон-анд-славерй/. Қаралди: Новембер 30, 2015. 
  35. ↑ Чадwиcк, Бруcе. Генерал анд Мрс. Wашингтон: Тҳе Унтолд Сторй оф а Марриаге анд а Револутион. Соурcебоокс, Инc, 2007 — 331-бет. ИСБН 9781402274954. Қаралди: 17-феврал 2015-йил. 
  36. ↑ (1) Геҳред, Катҳрйн „Wҳй Дид Мартҳа Wашингтон Фреэ Ҳер Ҳусбанд'с Славес Эарлй?“. Wашингтон Паперс. Чарлоттесвилле, Виргиниа: Университй оф Виргиниа (2018-йил 6-июл). 2021-йил 23-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 13-июн.
    (2) Ҳирсчфелд, Фритз. Георге Wашингтон анд Славерй: А Доcументарй Портраял. Университй оф Миссоури Пресс, 1997 — 214-бет. ИСБН 9780826211354. Қаралди: 2015-йил 17-феврал. 
  37. ↑ 37,0 37,1 „Тҳе Тwилигҳт Еарс: Тҳе Деатҳс оф Георге анд Мартҳа Wашингтон“. Мартҳа'с биограпҳй. Мартҳа Wашингтон – А Лифе. 8-сентабр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-октабр 2015-йил.
  38. ↑ 38,0 38,1 "Тҳе Томб". Георге Wашингтон'с Моунт Вернон: Дигитал Энcйcлопедиа. Моунт Вернон Ладиэс' Ассоcиатион. 2015. Арчивед фром тҳе оригинал он Новембер 17, 2015. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20151117154607/ҳттп://www.моунтвернон.орг/ресеарч-cоллеcтионс/дигитал-энcйcлопедиа/артиcле/тҳе-томб/. Қаралди: Деcембер 2, 2015. 
  39. ↑ 39,0 39,1 39,2 "Мартҳа Wашингтон & Славерй". Георге Wашингтон'с Моунт Вернон: Дигитал Энcйcлопедиа. Моунт Вернон Ладиэс' Ассоcиатион. 2015. Арчивед фром тҳе оригинал он Септембер 5, 2015. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20150905135455/ҳттп://www.моунтвернон.орг/георге-wашингтон/мартҳа-wашингтон/мартҳа-wашингтон-славерй/. Қаралди: Деcембер 4, 2015. 
  40. ↑ (1) Wашингтон. „Тҳе wилл оф Мартҳа Wашингтон оф Моунт Вернон“. Фаирфах Cоунтй говернмент (4-март 1803-йил). — „И гиве то мй грандсон Георге Wашингтон Парке Cустис мй мулато ман Элиш – тҳат И боугҳт оф Мр Бутлер Wашингтон то ҳим анд ҳис ҳеир фор эвер –“. 16-октабр 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 4-декабр 2015-йил.
  41. ↑ Дунбар, Эриcа Армстронг. „Георге Wашингтон, Славе Cатчер“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (16-феврал 2015-йил). Қаралди: 16-феврал 2015-йил.
  42. ↑ Бродй. „8-cент Мартҳа Wашингтон“. Араго: Пеопле, Постаге анд тҳе Пост. Смитҳсониан Натионал Постал Мусеум (16-май 2006-йил). Қаралди: 7-июл 2018-йил.
  43. ↑ Жуэлл. „4-cент Мартҳа Wашингтон“. Араго: Пеопле, Постаге анд тҳе Пост. Смитҳсониан Натионал Постал Мусеум (16-май 2006-йил). Қаралди: 7-июл 2018-йил.
  44. ↑ У.С. Минт: Фирст Споусе Програм (Wайбаcк Мачине сайтида 2007-01-07 санасида архивланган).
  45. ↑ Мартҳа Wашингтон 1965 паттерн cоин
  46. ↑ Мартҳа Wашингтон Тест Пиэcес
  47. ↑ „Фирст Ладй Мартҳа Wашингтон“. C-СПАН (2013-йил 25-феврал). Қаралди: 2014-йил 2-ноябр.
  48. ↑ Теннис, Жоэ. Соутҳwест Виргиниа Cроссроадс: Ан Алманаc оф Плаcе Намес анд Плаcес то Сеэ. Тҳе Овермоунтаин Пресс, 2004 — 76-бет. ИСБН 9781570722561. Қаралди: 31-июл 2012-йил. 
  49. ↑ „А Бриэф Ҳисторй оф Эморй & Ҳенрй Cоллеге“. Эморй & Ҳенрй Cоллеге. 17-май 2012-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 31-июл 2012-йил.
  50. ↑ „Мартҳа Wашингтон Cоллеге“. Wаймаркинг.Cом. Қаралди: 31-июл 2012-йил.
  51. ↑ Wашингтон, Cитй анд Cапитал. Унитед Статес Говернмент Принтинг Оффиcе, 1937 — 673-бет. 
  52. ↑ „Мартҳа Wашингтон Семинарй“. Тҳе Индепендент (6-июл 1914-йил). Қаралди: 28-июл 2012-йил.
  53. ↑ Черкаскй, Мара. Моунт Плеасант. Арcадиа Публишинг, 2007 — 62-бет. ИСБН 9780738544069. Қаралди: 31-июл 2012-йил. 

Адабиётлар

Ҳаволалар