Martin Broszat
Мартин Бросзат (1926-йил 14-август — 1989-йил 14-октябр) — немис тарихчиси, замонавий немис ижтимоий тарихига ихтисослашган. 1972-йилдан то вафотигача Мюнхендаги Институт фüр Зеитгесчичте (Замонавий тарих институти) директори сифатида у фашистлар Германиясининг дунёдаги энг машҳур олимларидан бири сифатида танилди[1].
| Мартин Бросзат | |
|---|---|
| Таваллуди |
14-август 1926-йил |
| Вафоти |
14-октябр 1989-йил (63 ёшда) Мунич, ГФР |
| Касби | тарихчи |
| Миллати | немис |
Бросзат 1955-йилда Кёлн университетида докторлик диссертациясини тамомлагандан сўнг Институт фüр Зеитгесчичтега қўшилди. Унинг институтдаги фаолияти 1963-1965-йиллардаги Франкфурт Освенцим судларида айбловнинг эксперт гувоҳи сифатида хизмат қилиш ва 1983-йилда сохта Гитлер кундаликларини фош этишда ёрдам беришни ўз ичига олган[2]. У Констанз университетида фахрий профессор унвонини ҳам эгаллаган.
Ҳарбий хизмат ва ўқиш
Леипзигда (Веймар Республикаси) протестант оиласида туғилган, почта бошлиғининг иккинчи ўғли бўлган Бросзат 1937-йилдан Кöнигин-Карола гимназиясида ўқиган ва 1944-йилда Абитурни ўша ерда тамомлаган[3]. Адолф Гитлер 1933-йилнинг январида Германия канслери бўлган эди. Бросзат олти ёшга тўлганида ва Иккинчи Жаҳон уруши (1939-1945) Германия 1939-йил сентябрда Полшага бостириб кириши билан бошланган ва Франсия ва Буюк Британия ўзлари огоҳлантирганидек Германияга уруш эълон қилган. Мактабни тугатгандан сўнг, Бросзат Wеҳрмачт (Стаммкомпаниэ дес Панзергренадиэр-Эрсатзбатаиллонс 108, Дрезден) билан бошланғич ҳарбий тайёргарликни тугатди, сўнгра офицерлар тайёрлаш, сўнгра фронтда хизмат қилди.
Урушдан кейин Бросзат 1946-йилдан совет ишғол зонасидаги, кейинчалик Шарқий Германиядаги Леипзиг университетида тарих факултетида таҳсил олди. 1949-йилда уни тамомлаган, сўнгра Кёлн университетида аспирантурада ўқиган. У 1952-йилда Теодор Шидер раҳбарлигида немис антисемитизми бўйича Диэ антисемицче Беwегунг им Wилҳелминисчен Деуцчланд („Вилгелмин даврида Германияда антисемитизм ҳаракати“) диссертацияси учун докторлик диссертациясини олди[4].
Аллтагсгесчичте ва Бавария лойиҳаси
Бросзат Аллтагсгесчичте (кундалик ҳаёт тарихи) нинг кашшофи эди. У 1977 ва 1983-йиллар оралиғида „Бавария лойиҳаси“ ни бошқарган, 1933 ва 1945-йилларда Бавариядаги Аллтагсгесчичте-га кенг қамровли қараш. Олти жилдлик „Бавария ин дер НС-Зеит“ („Бавария миллий социалистик даврда“) рад этиш каби ҳаракатларни тасвирлаган. „Кундалик ҳаётда“ қаршиликка урғу Wидерстандни (қаршилик) кулранг сояларда тасвирлаб, бир ҳудудда нацистлар режими хоҳлаганидек ўзини тутишдан бош тортган одамлар кўпинча бошқа ҳудудларда мос келишини таъкидлади. Мисол учун, 1930-йилларда яҳудий чорвадорлари билан савдо қилган Бавария деҳқонлари, нацистлар режимининг уларни тўхтатишга уринишларига қарамай, кўпинча антисемит қонунларини маъқуллашди.
Бавария лойиҳаси устидаги иши орқали Бросзат Wидерстанд маъносида қаршиликдан фарқ қиладиган Ресистенз (иммунитет) тушунчасини шакллантирди. Ресистенз Вермахт, Рим-католик черкови ва бюрократия каби институтларнинг нацистларнинг умумий ҳокимиятга даъволаридан „дахлсизлик“дан фойдаланиш ва режимнинг сиёсий қоидаларига қарши чиқмасдан, анъанавий қадриятларига мувофиқ ишлашни давом эттириш қобилиятига ишора қилди. Бросзат Ресистенз концепциясидан маҳаллий даражада Германияда Веймар ва нацистлар даврлари ўртасида жуда кўп давомийлик мавжуд деган фикрни илгари суриш учун фойдаланган.
Шахсий ҳаёти
Бросзат 1953-йилда Алиcе Wелтерга турмушга чиқди; эр-хотиннинг учта фарзанди бор эди.
Манбалар
- ↑ Кершаw, Иан „Беwаре тҳе Морал Ҳигҳ Гроунд“. Тҳе Тимес Литерарй Супплемент (2003-йил 10-октябр). 2004-йил 29-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 июл, 2022.
- ↑ Паcе, Эриc. „Мартин Бросзат, Герман Ҳисториан Анд Wар Cримес Эхперт, 63, Диэс“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1989-йил 2-ноябр). 2013-йил 30-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20 июл, 2022.
- ↑ Фреи, Норберт. „Ҳитлер-Жунге, Жаҳрганг 1926“. Диэ Зеит (2003-йил 11-сентябр), с. 2. 2015-йил 1-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Диэ антисемитисче Беwегунг им wилҳелминисчен Деуцчланд“. Трове, Натионал Либрарй оф Аустралиа.