Marya Morevna
Маря Моревна (кўк кўзли қиз, қиролича-қиз, Усонша-баҳодир, Оқ қуш Захаревна) — Баҳодир — қиз, Малика, рус халқ эртакларининг қаҳрамони, буюк жодугарлик кучига эга ва Коше Ўлмасни занжирига ўраган[1][2]. У чиройли, доно, имконсиз вазифаларни бажаради[3]. Уни эртакнинг бош қаҳрамони[4] топиб уйланиши керак[3].
Худди шу аёл тасвири Марям-Малика, Василиса/Элена Донишманд, Элена гўзал[3] номи билан чиқади.
Ажойиб тасвир
Маря Моревнанинг афсоналаридан бирида қуйидагилар содир бўлади: ота-онаси вафот этгандан сўнг, Иван Царевич учта опа-сингилга уйланади ва у Кошейни чиройли маликага айлантирган чўл жангчиси Маря Моревнага уйланади. Бир мунча вақт ўтгач, Маря Моревна кетиб, турмуш ўртоғига: „ҳамма жойга боринг, ҳамма нарсага қаранг; фақат бу шкафга қараманг“ „бу биз учун ёмон бўлади“ деб айтади. Аммо Иван Царевич қулоқ солмади ва шкафни очди, эшикни очди — вау ерда ўн иккита занжирга боғланган Ўлмас Кошей осилган. Иван Царевич унга олиб келинган уч челак сувни ичгач, Кошей ўн иккита занжирни узади ва зиндондан озод қилинади. Шу билан бирга, у Мерининг ўзини ўғирлаб кетади.
Иван Царевич уни қайтариб олишга қарор қилади ва опа — сингилларининг эрларига ёрдам сўраб боради: Ворон Воронович, Сокол Соколович ва Орел Орлович-қушлардан яхши одамларга айлана оладиган кучли жонзотлар. Уларнинг маслаҳатлари ёрдамида Иван бир неча бор Маря Моревнани Кошей асирлигидан озод қилади, лекин Кошей ҳар доим сеҳрли тез отида уни қувиб етади. Икки марта у Иванни (унга ёрдам берганлиги сабабли) сақлаб қолади, учинчисида эса уни ўлдиради. Қарға, Лочин ва Бургут Ивана ёнлантиради ва тирилтиради ва унга яхши маслаҳат беради: Баба Ягадан сеҳрли отни олинг. Иван Кошей билан бир хил сеҳрли отга эга бўлганида, улар дуэлда бирлашадилар, Иван Кошейни сўқмоқ билан ўлдиради ёки Кошчейнинг ўлими билан ерга тухум ташлайди, жасадни устунда ёқиб юборади ва Маря Моревнани озод қилади.
Шунингдек, эртакда Персефон Аид томонидан ўғирлаб кетилиши ҳақидаги қадимги афсона билан ўхшашликлари мавжуд.
Кинога
- Александр Роунинг „ Ўлимсиз Кашчеи“ эртак филмида (1944) Мария Моревна ролини актриса Галина Григорева ижро этган.
Яна қаранг
Манбалар
Адабиётлар
- Будур Н. В. Марья Моревна // Сказочная энциклопедия / общ. ред. Н. В. Будур. — М.: Олма-Пресс, 2005. — С. 281. — ИСБН 5-224-04818-4.
- Будур Н. В. Царь-девица // Сказочная энциклопедия / общ. ред. Н. В. Будур. — М.: Олма-Пресс, 2005. — С. 545–546. — ИСБН 5-224-04818-4.
- Василиса Премудрая // Брасос — Веш. — М. : Советская энциклопедия, 1971. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 4).
- Василиса премудрая // Энциклопедия сказочных героев. Русские сказки / Всуп. ст. Н. З. Соломко. — М.: Олма-Пресс, 2003. — ИСБН 5-224-04070-1.
- Сказки. Марья Моревна / рисунки И. Я. Билибина. — СПб. : Экспедиция заготовления государственных бумаг, 1903. — 12 с.
- Коринфский А. А. Сине море // Народная Русь : Круглый год сказаний, поверий, обычаев и пословиц русского народа. — М.: Издание книгопродавца М. В. Клюкина, 1901. — С. 67—82.
- Медведев, Ю. М.; Грушко, Е. А. Про Кощея, Ивана-царевича и Марью Моревну // Русские легенды и предания : иллюстрированная энциклопедия. — 2004.
- Марья Моревна / Ф. С. Капица // Славянские традиционные верования, праздники и ритуалы : справочник. — М. : Флинта : Наука, 2000. — С. 90.
- Метева Е. Русский фольклор. — София: Университетское издательство «Климент Охридски», 1991. — 299 с.
- Царь-девица // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- Свиридова Л. М. Русское устное народное поэтическое творчество : учебное пособие. — М.: ПИППКРО, 2007. — 291 с. — ИСБН 5-98892-012-8.
Ҳаволалар
- „Золотой конь“. Сказки. Қаралди: 2013-йил 13-сентябр.
- „Иван-царевич и Марья Моревна“ (русская сказка под редакцией Михаила Шолохова). Рассылки@маил.ру. 2013-йил 1-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
- „Марья Моревна“. Сказки народов мира. Қаралди: 2013-йил 13-сентябр.
- Иван-саревич и богатирка Синеглазка
- Цар-девица.