Matematik fizika

Математик физика — физика масалаларига қўллаш учун математик усулларни ишлаб чиқишни англатади. Жоурнал оф Матҳематиcал Пҳйсиcс журнали ушбу соҳани „физика муаммоларига математикани қўллаш ва бундай қўллашларга мос келадиган математик усулларни ишлаб чиқиш ва физик назарияларни шакллантириш“ деб таърифлайди.[1] Яна бир муқобил таъриф физикадан илҳомланган математикани ҳам ўз ичига олади (шунингдек, физик математика деб ҳам аталади).[2] Математик физика — физик жараёнларнинг математик моделлари назарияси. Математик физикада асосан, назарий физикада қурилган моделлар математик усуллар билан ўрганилади. Математик физика математикада, физикада ва уларнинг бирлашуви билан алоҳида ўрин эгаллайди. Математик физика усуллари физиканинг математик моделлаш назарияси сифатида дастлаб И. Нютон асарларида ривожланган. Кейинчалик Математик физика усуллари Ж. Лагранж, Л. Эйлер, Ж. Фуре, К. Гаусс, Б. Риман, М. В. Остроградскийлар номи билан боғлиқ. Ўтган аернинг 2-ярмидан бошлаб физик майдонлар, электродинамикада, акустикада, эластиклик назариясида, гидро ва аэродинамикада ва туташ муҳитлар механикасида вужудга келувчи математик моделларни ўрганиш кескин ривожланди. Бундай физик жараёнларни ифодаловчи моделларни математик усуллар билан ҳал қилиш — хусусий ҳосилали дифференсиал тенгламалар ёки Математик физика тенгламалари назариясига таяниб амалга оширилади. Шу билан бирга Математик физика муаммоларини ҳал қилишда дифференсиал тенгламалардан ташқари, интеграл ёки интегродифференсиал тенгламалар, вариацион, эҳтимоллар назарияси усуллари, потенсиаллар назарияси, комплекс функсиялар назарияси усуллари, ЭҲМ ва математиканинг бошқа бўлимларидан фойдаланилади.
ХХ асрда математик физикага кўзга кўринган ҳисса қўшган олимлар рўйхати
ХХ асрнинг математик физикасига кўзга кўринган ҳисса қўшган олимлар (туғилган санаси бўйича):
- Уилям Томсон (Лорд Келвин) [1824-1907]
- Оливер Ҳеависайд [1850–1925]
- Жюл Анри Пуанкаре [1854-1912]
- Девид Хилберт (1862-1943)
- Арнолд Соммерфелд [1868-1951]
- Константин Каратеодори [1873-1950]
- Алберт Эйнштейн [1879-1955]
- Макс туғилган [1882-1970]
- Жорж Девид Бирхофф [1884-1944]
- Ҳерманн Вейл [1885-1955]
- Сатендра Натҳ Босе [1894-1974]
- Норберт Wиэнер [1894-1964]
- Жон Лигҳтон Сйнге [1897-1995]
- Марио Шенберг [1914-1990]
- Волфганг Паули [1900-1958]
- Пол Дирак [1902-1984]
- Эугене Wигнер [1902-1995]
- Андрей Колмогоров (1903-1987)
- Ларс Онсагер [1903-1976]
- Жон вон Неуманн [1903-1957]
- Син-Итиро Томонага [1906-1979]
- Хидеки Юкава [1907-1981]
- Николай Николаэвич Боголюбов [1909-1992]
- Субраҳманян Чандрасекҳар [1910-1995]
- Марк Каc [1914-1984]
- Жулиан Швингер (1918-1994)
- Ричард Пҳиллипс Фейнман [1918-1988]
- Ирвинг Эзра Сегал [1918-1998]
- Рёго Кубо [1920–1995]
- Артур Стронг Wигҳтман [1922-2013]
- Чен-Нинг Янг [1922–]
- Рудолф Хааг [1922–2016]
- Фриман Жон Дайсон [1923–2020]
- Мартин Гуцвиллер [1925-2014]
- Абдус Салам (1926-1996)
- Юрген Мозер [1928-1999]
- Майкл Френсис Атияҳ [1929–2019]
- Жоэл Лоуис Лебоwитз [1930-]
- Рожер Пенроуз [1931–]
- Эллиот Ҳершел Лиэб [1932-]
- Якир Аҳаронов [1932–]
- Шелдон Глашоw [1932-]
- Стивен Вайнберг [1933–2021]
- Людвиг Дмитриэвич Фаддеэв [1934-2017]
- Девид Руэлле [1935-]
- Яков Григоревич Синай [1935-]
- Владимир Игоревич Арнолд (1937-2010)
- Артур Майкл Жаффе [1937-]
- Рим Владимир Жекив [1939-]
- Леонард Сасскинд [1940-]
- Родни Жеймс Бахтер [1940-]
- Майкл Виктор Берри [1941-]
- Жованни Галлавотти [1941–]
- Стивен Уилям Хокинг [1942–2018]
- Жерролд Элдон Марсден [1942–2010]
- Майкл C. Рид [1942–]
- Жон Майкл Костерлитз [1943-]
- Исроил Майкл Сигал [1945-]
- Александр Маркович Поляков [1945-]
- Барри Саймон [1946-]
- Герберт Споҳн [1946-]
- Жон Лоуренс Карди [1947-]
- Гиоргио Париси [1948-]
- Абҳай Аштекар [1949-]
- Эдвард Виттен [1951-]
- Ф. Дунcан Ҳалдане [1951– ]
- Ашоке Сен [1956-]
- Хуан Мартин Малдаcена [1968–]
Яна қаранг
- Халқаро математика физикаси ассоциацияси
- Математик физика бўйича машҳур нашрлар
- Математик физика журналлари рўйхати
- Ўлчов назарияси (математика)
- Математика ва физика ўртасидаги боғлиқлик
- Назарий, ҳисоблаш ва фалсафий физика
Манбалар
- ↑ Дефинитион фром тҳе Жоурнал оф Матҳематиcал Пҳйсиcс. „Арчивед cопй“. 2006-йил 3-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 3-октябр.
- ↑ „Пҳйсиcал матҳематиcс анд тҳе футуре“. www.пҳйсиcс.рутгерс.эду. Қаралди: 2022-йил 9-май.
Адабиётлар
- Заслоw, Эриc (2005), Пҳйсматиcс, арХив:пҳйсиcс/0506153, Бибcоде:2005пҳйсиcс...6153З
Қўшимча ўқиш
Умумий ишлар
- Аллен, Жонт (2020), Ан Инвитатион то Матҳематиcал Пҳйсиcс анд иц Ҳисторй, Спрингер, ИСБН 978-3-030-53758-6
- Cоурант, Ричард; Ҳилберт, Давид (1989), Метҳодс оф Матҳематиcал Пҳйсиcс, Вол 1–2, Интерсcиэнcе Публишерс
- Франçоисе, Жеан П.; Набер, Грегорй Л.; Цун, Цоу С. (2006), Энcйcлопедиа оф Матҳематиcал Пҳйсиcс, Элсевиэр, ИСБН 978-0-1251-2660-1
- Жоос, Георг; Фреэман, Ира М. (1987), Тҳеоретиcал Пҳйсиcс (3рд-нашр), Довер Публиcатионс, ИСБН 0-486-65227-0
- Като, Тосио (1995), Пертурбатион Тҳеорй фор Линеар Операторс (2нд-нашр), Спрингер-Верлаг, ИСБН 3-540-58661-Х
- Маргенау, Ҳенрй; Мурпҳй, Георге М. (2009), Тҳе Матҳематиcс оф Пҳйсиcс анд Чемистрй (2нд-нашр), Ёунг Пресс, ИСБН 978-1444627473
- Масани, Песи Р. (1976–1986), Норберт Wиэнер: Cоллеcтед Wоркс wитҳ Cомментариэс, Вол 1–4, Тҳе МИТ Пресс
- Морсе, Пҳилип М.; Фешбач, Ҳерман (1999), Метҳодс оф Тҳеоретиcал Пҳйсиcс, Вол 1–2, МcГраw Ҳилл, ИСБН 0-07-043316-Х
- Тҳирринг, Wалтер Э. (1978–1983), А Cоурсе ин Матҳематиcал Пҳйсиcс, Вол 1–4, Спрингер-Верлаг
- Тикҳомиров, Владимир М. (1991–1993), Селеcтед Wоркс оф А. Н. Колмогоров, Вол 1–3, Клуwер Аcадемиc Публишерс
- Титчмарш, Эдwард C. (1985), Тҳе Тҳеорй оф Фунcтионс (2нд-нашр), Охфорд Университй Пресс
Бакалавр босқичи учун дарсликлар
- Арфкен, Георге Б.; Wебер, Ҳанс Ж.; Ҳаррис, Франк Э. (2013), Матҳематиcал Метҳодс фор Пҳйсиcисц: А Cомпреҳенсиве Гуиде (7тҳ-нашр), Аcадемиc Пресс, ИСБН 978-0-12-384654-9, (Матҳематиcал Метҳодс фор Пҳйсиcисц, Солутионс фор Матҳематиcал Метҳодс фор Пҳйсиcисц (7тҳ эд.), арчиве.орг)
- Байıн, Селçук Ş. (2018), Матҳематиcал Метҳодс ин Сcиэнcе анд Энгинеэринг (2нд-нашр), Wилей, ИСБН 9781119425397
- Боас, Марй Л. (2006), Матҳематиcал Метҳодс ин тҳе Пҳйсиcал Сcиэнcес (3рд-нашр), Wилей, ИСБН 978-0-471-19826-0
- Бутков, Эугене (1968), Матҳематиcал Пҳйсиcс, Аддисон-Wеслей
- Ҳассани, Садри (2009), Матҳематиcал Метҳодс фор Студенц оф Пҳйсиcс анд Релатед Фиэлдс, (2нд эд.), Неw Ёрк, Спрингер, эИСБН 978-0-387-09504-2
- Жеффрейс, Ҳаролд; Сwирлес Жеффрейс, Бертҳа (1956), Метҳодс оф Матҳематиcал Пҳйсиcс (3рд-нашр), Cамбридге Университй Пресс
- Марш, Адам (2018), Матҳематиcс фор Пҳйсиcс: Ан Иллустратед Ҳандбоок, Wорлд Сcиэнтифиc, ИСБН 978-981-3233-91-1
- Матҳеwс, Жон; Wалкер, Роберт Л. (1970), Матҳематиcал Метҳодс оф Пҳйсиcс (2нд-нашр), W. А. Бенжамин, ИСБН 0-8053-7002-1
- Мензел, Доналд Ҳ. (1961), Матҳематиcал Пҳйсиcс, Довер Публиcатионс, ИСБН 0-486-60056-4
- Рилей, Кен Ф.; Ҳобсон, Мичаэл П.; Бенcе, Степҳен Ж. (2006), Матҳематиcал Метҳодс фор Пҳйсиcс анд Энгинеэринг (3рд-нашр), Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-0-521-86153-3
- Стакголд, Ивар (2000), Боундарй Валуэ Проблемс оф Матҳематиcал Пҳйсиcс, Вол 1-2., Соcиэтй фор Индустриал анд Апплиэд Матҳематиcс, ИСБН 0-89871-456-7
- Старкович, Стевен П. (2021), Тҳе Струcтурес оф Матҳематиcал Пҳйсиcс: Ан Интродуcтион, Спрингер, ИСБН 978-3-030-73448-0
Магистратура учун дарсликлар
- Бланчард, Пҳилиппе; Брüнинг, Эрwин (2015), Матҳематиcал Метҳодс ин Пҳйсиcс: Дистрибутионс, Ҳилберт Спаcе Операторс, Вариатионал Метҳодс, анд Апплиcатионс ин Қуантум Пҳйсиcс (2нд-нашр), Спрингер, ИСБН 978-3-319-14044-5
- Cаҳилл, Кевин (2019), Пҳйсиcал Матҳематиcс (2нд-нашр), Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-1-108-47003-2
- Героч, Роберт (1985), Матҳематиcал Пҳйсиcс, Университй оф Чиcаго Пресс, ИСБН 0-226-28862-5
- Ҳассани, Садри (2013), Матҳематиcал Пҳйсиcс: А Модерн Интродуcтион то иц Фоундатионс (2нд-нашр), Спрингер-Верлаг, ИСБН 978-3-319-01194-3
- Маратҳе, Кишоре (2010), Топиcс ин Пҳйсиcал Матҳематиcс, Спрингер-Верлаг, ИСБН 978-1-84882-938-1
- Милстеин, Григори Н.; Третяков, Мичаэл В. (2021), Сточастиc Нумериcс фор Матҳематиcал Пҳйсиcс (2нд-нашр), Спрингер, ИСБН 978-3-030-82039-8
- Реэд, Мичаэл C.; Симон, Баррй (1972–1981), Метҳодс оф Модерн Матҳематиcал Пҳйсиcс, Вол 1-4, Аcадемиc Пресс
- Ричтмер, Роберт Д. (1978–1981), Принcиплес оф Адванcед Матҳематиcал Пҳйсиcс, Вол 1-2., Спрингер-Верлаг
- Рудолпҳ, Герд; Счмидт, Маттҳиас (2013–2017), Дифферентиал Геометрй анд Матҳематиcал Пҳйсиcс, Вол 1-2, Спрингер
- Серов, Валерй (2017), Фоуриэр Сериэс, Фоуриэр Трансформ анд Тҳеир Апплиcатионс то Матҳематиcал Пҳйсиcс, Спрингер, ИСБН 978-3-319-65261-0
- Симон, Баррй (2015), А Cомпреҳенсиве Cоурсе ин Аналйсис, Вол 1-5, Америcан Матҳематиcал Соcиэтй
- Стакголд, Ивар; Ҳолст, Мичаэл (2011), Греэн'с Фунcтионс анд Боундарй Валуэ Проблемс (3рд-нашр), Wилей, ИСБН 978-0-470-60970-5
- Стоне, Мичаэл; Голдбарт, Паул (2009), Матҳематиcс фор Пҳйсиcс: А Гуидед Тоур фор Градуате Студенц, Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-0-521-85403-0
- Сзекерес, Петер (2004), А Cоурсе ин Модерн Матҳематиcал Пҳйсиcс: Гроупс, Ҳилберт Спаcе анд Дифферентиал Геометрй, Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 978-0-521-53645-5
- Тайлор, Мичаэл Э. (2011), Партиал Дифферентиал Эқуатионс, Вол 1-3 (2нд-нашр), Спрингер.
- Wҳиттакер, Эдмунд Т.; Wацон, Георге Н. (1950), А Cоурсе оф Модерн Аналйсис: Ан Интродуcтион то тҳе Генерал Тҳеорй оф Инфините Проcессес анд оф Аналйтиc Фунcтионс, wитҳ ан Аccоунт оф тҳе Принcипал Трансcендентал Фунcтионс (4тҳ-нашр), Cамбридге Университй Пресс
Классик физика бўйича махсус матнлар
- Абраҳам, Ралпҳ; Марсден, Жерролд Э. (2008), Фоундатионс оф Мечаниcс: А Матҳематиcал Эхпоситион оф Cлассиcал Мечаниcс wитҳ ан Интродуcтион то тҳе Қуалитативе Тҳеорй оф Дйнамиcал Сйстемс (2нд-нашр), АМС Челсеа Публишинг, ИСБН 978-0-8218-4438-0
- Адам, Жоҳн А. (2017), Райс, Wавес, анд Сcаттеринг: Топиcс ин Cлассиcал Матҳематиcал Пҳйсиcс, Принcетон Университй Пресс., ИСБН 978-0-691-14837-3
- Арнолд, Владимир И. (1997), Матҳематиcал Метҳодс оф Cлассиcал Мечаниcс (2нд-нашр), Спрингер-Верлаг, ИСБН 0-387-96890-3
- Блоом, Фредериcк (1993), Матҳематиcал Проблемс оф Cлассиcал Нонлинеар Элеcтромагнетиc Тҳеорй, CРC Пресс, ИСБН 0-582-21021-6
- Боер, Франcк; Фабриэ, Пиэрре (2013), Матҳематиcал Тоолс фор тҳе Студй оф тҳе Инcомпрессибле Навиэр-Стокес Эқуатионс анд Релатед Моделс, Спрингер, ИСБН 978-1-4614-5974-3
- Cолтон, Давид; Кресс, Раинер (2013), Интеграл Эқуатион Метҳодс ин Сcаттеринг Тҳеорй, Соcиэтй фор Индустриал анд Апплиэд Матҳематиcс, ИСБН 978-1-611973-15-0
- Cиарлет, Пҳилиппе Г. (1988–2000), Матҳематиcал Эластиcитй, Вол 1–3, Элсевиэр
- Галди, Гиованни П. (2011), Ан Интродуcтион то тҳе Матҳематиcал Тҳеорй оф тҳе Навиэр-Стокес Эқуатионс: Стеадй-Стате Проблемс (2нд-нашр), Спрингер, ИСБН 978-0-387-09619-3
- Ҳансон, Георге W.; Яковлев, Алехандер Б. (2002), Оператор Тҳеорй фор Элеcтромагнетиcс: Ан Интродуcтион, Спрингер, ИСБН 978-1-4419-2934-1
- Кирсч, Андреас; Ҳеттлич, Франк (2015), Тҳе Матҳематиcал Тҳеорй оф Тиме-Ҳармониc Махwелл'с Эқуатионс: Эхпансион-, Интеграл-, анд Вариатионал Метҳодс, Спрингер, ИСБН 978-3-319-11085-1
- Кнауф, Андреас (2018), Матҳематиcал Пҳйсиcс: Cлассиcал Мечаниcс, Спрингер, ИСБН 978-3-662-55772-3
- Лечнер, Курт (2018), Cлассиcал Элеcтродйнамиcс: А Модерн Перспеcтиве, Спрингер, ИСБН 978-3-319-91808-2
- Марсден, Жерролд Э.; Ратиу, Тудор С. (1999), Интродуcтион то Мечаниcс анд Сймметрй: А Басиc Эхпоситион оф Cлассиcал Мечаниcал Сйстемс (2нд-нашр), Спрингер, ИСБН 978-1-4419-3143-6
- Мüллер, Cлаус (1969), Фоундатионс оф тҳе Матҳематиcал Тҳеорй оф Элеcтромагнетиc Wавес, Спрингер-Верлаг, ИСБН 978-3-662-11775-0
- Рамм, Алехандер Г. (2018), Сcаттеринг бй Обстаcлес анд Потентиалс, Wорлд Сcиэнтифиc, ИСБН 9789813220966
- Роач, Гарй Ф.; Стратис, Иоаннис Г.; Яннаcопоулос, Атҳанасиос Н. (2012), Матҳематиcал Аналйсис оф Детерминистиc анд Сточастиc Проблемс ин Cомплех Медиа Элеcтромагнетиcс, Принcетон Университй Пресс, ИСБН 978-0-691-14217-3
Замонавий физика бўйича махсус матнлар
- Баэз, Жоҳн C.; Муниаин, Жавиэр П. (1994), Гауге Фиэлдс, Кноц, анд Гравитй, Wорлд Сcиэнтифиc, ИСБН 981-02-2034-0
- Бланк, Жиří; Эхнер, Павел; Ҳавлíčэк, Милослав (2008), Ҳилберт Спаcе Операторс ин Қуантум Пҳйсиcс (2нд-нашр), Спрингер, ИСБН 978-1-4020-8869-8
- Энгел, Эберҳард; Дреизлер, Реинер М. (2011), Денситй Фунcтионал Тҳеорй: Ан Адванcед Cоурсе, Спрингер-Верлаг, ИСБН 978-3-642-14089-1
- Глимм, Жамес; Жаффе, Артҳур (1987), Қуантум Пҳйсиcс: А Фунcтионал Интеграл Поинт оф Виэw (2нд-нашр), Спрингер-Верлаг, ИСБН 0-387-96477-0
- Ҳааг, Рудолф (1996), Лоcал Қуантум Пҳйсиcс: Фиэлдс, Партиcлес, Алгебрас (2нд-нашр), Спрингер-Верлаг, ИСБН 3-540-61049-9
- Ҳалл, Бриан C. (2013), Қуантум Тҳеорй фор Матҳематиcианс, Спрингер, ИСБН 978-1-4614-7115-8
- Ҳамилтон, Марк Ж. Д. (2017), Матҳематиcал Гауге Тҳеорй: Wитҳ Апплиcатионс то тҳе Стандард Модел оф Партиcле Пҳйсиcс, Спрингер, ИСБН 978-3-319-68438-3
- Ҳаwкинг, Степҳен W.; Эллис, Георге Ф. Р. (1973), Тҳе Ларге Сcале Струcтуре оф Спаcе-Тиме, Cамбридге Университй Пресс, ИСБН 0-521-20016-4
- Жаcкиw, Роман (1995), Диверсе Топиcс ин Тҳеоретиcал анд Матҳематиcал Пҳйсиcс, Wорлд Сcиэнтифиc, ИСБН 9810216963
- Ландсман, Клаас (2017), Фоундатионс оф Қуантум Тҳеорй: Фром Cлассиcал Cонcепц то Оператор Алгебрас, Спрингер, ИСБН 978-3-319-51776-6
- Моретти, Валтер (2017), Спеcтрал Тҳеорй анд Қуантум Мечаниcс: Матҳематиcал Фоундатионс оф Қуантум Тҳеориэс, Сймметриэс анд Интродуcтион то тҳе Алгебраиc Формулатион (2нд-нашр), Спрингер, ИСБН 978-3-319-70705-1
- Роберт, Дидиэр; Cомбесcуре, Мониқуэ (2021), Cоҳерент Статес анд Апплиcатионс ин Матҳематиcал Пҳйсиcс (2нд-нашр), Спрингер, ИСБН 978-3-030-70844-3
- Тасаки, Ҳал (2020), Пҳйсиcс анд матҳематиcс оф қуантум манй-бодй сйстемс, Спрингер, ИСБН 978-3-030-41265-4, ОCЛC 1154567924
- Тесчл, Гералд (2009), Матҳематиcал Метҳодс ин Қуантум Мечаниcс: Wитҳ Апплиcатионс то Счрöдингер Операторс, Америcан Матҳематиcал Соcиэтй, ИСБН 978-0-8218-4660-5[сайт ишламайди]
- Тҳирринг, Wалтер Э. (2002), Қуантум Матҳематиcал Пҳйсиcс: Атомс, Молеcулес анд Ларге Сйстемс (2нд-нашр), Спрингер-Верлаг, ИСБН 978-3-642-07711-1
- вон Неуманн, Жоҳн (2018), Матҳематиcал Фоундатионс оф Қуантум Мечаниcс, Принcетон Университй Пресс, ИСБН 978-0-691-17856-1
- Wейл, Ҳерманн (2014), Тҳе Тҳеорй оф Гроупс анд Қуантум Мечаниcс, Мартино Фине Боокс, ИСБН 978-1614275800
- Йндурáин, Франcисcо Ж. (2006), Тҳе Тҳеорй оф Қуарк анд Глуон Интераcтионс (4тҳ-нашр), Спрингер, ИСБН 978-3642069741
- Зеидлер, Эберҳард (2006–2011), Қуантум Фиэлд Тҳеорй: А Бридге Бетwеэн Матҳематиcианс анд Пҳйсиcисц, Вол 1-3, Спрингер