Matriarxal din
Матриархал дин – ма'буда ёки ма'будаларга э'тибор қаратиладиган дин.[1] Бу атама ко'пинча Иоганн Якоб Бахофен, Жейн Эллен Харрисон ва Марижа Гимбутас каби олимлар томонидан илгари сурилган. Кейинчалик эса иккинчи то'лқин феминизми томонидан оммалашган тарихдан олдинги матриархал динлар назарияларига ишора қилиш учун ишлатилади. ХХ асрда ушбу амалиётларни қайта тиклаш ҳаракати ма'буда ҳаракати билан якунланди.
Тарих
Тарихдан олдинги матриархат тушунчаси 1861-йил Иоганн Якоб Бахофеннинг "Она ҳуқуқи: Қадимги дунёда матриархатнинг диний ва ҳуқуқий характерини текшириш" асарида киритилган. Бахофрн тарихий патриархатлар ибтидоий матриархатга нисбатан олдинроқ пайдо бо'лган ва тарихдан олдинги динни "хтоник-оналик" деб та'кидлаган. Бахофен матриархал жамият ва хтоник сирли култлар диннинг тарихий ривожланишининг то'рт босқичидан иккинчиси бо'лган моделни тақдим этади. Биринчи босқични у "Гетеризм" деб атади, бу полиамор ва коммунистик ҳаёт тарзини амалга оширадиган палеолит овчи-йиг'увчилар жамияти сифатида тавсифланади. Иккинчи босқич - неолит, қишлоқ хо'жалигининг матриархал ой босқичи, ҳукмрон худо Деметернинг дастлабки шакли. Шундан со'нг пайдо бо'лган патриархатнинг "дионисий" босқичи, ниҳоят, патриархатнинг "аполлон" босқичи ва классик антик даврда сивилизация пайдо бо'лиши билан якунланди.[2] Бу давр патриархатнинг пайдо бо'лиши билан алмаштирилган олтин давр эканлиги ҳақидаги г'ояни биринчи марта Фридрих Энгелс о'зининг "Оила, хусусий мулк ва давлатнинг келиб чиқиши" асарида тасвирлаб берган.[3]
Миноан сивилизациясининг асосий кашфиётчиси ва тарг'иботчиси бо'лган британиялик археолог сер Артур Эванс, Мино дини озми-ко'пми фақат она ма'будага сиг'инади, деб ҳисобларди ва унинг фикри ХХ асрнинг биринчи ярмида ҳукмрон сифатида о'з та'сирини ко'рсатди. Турли соҳаларда фикрлаш, замонавий олимлар, она ёки табиат ма'будаси, эҳтимол, бош (доминант) худо бо'лган, аммо эркак худолар ҳам бо'лган деган фикрга қо'шиладилар.
1900-йилнинг бошларида тарихчи Жейн Эллен Харрисон Олимпия пантеони ер ма'будаларига сиг'иниш о'рнини эгаллаган деган назарияни илгари сурди.[4]
Роберт Гравес 1950-йилларда о'зининг "Юнон афсоналари " ва "Оқ ма'буда" асарларида тарихдан олдинги матриархал динни илгари сурган ва "Янги Критдаги етти кун " романида матриархал динга эга бо'лажак жамиятнинг батафсил тасвирини берган.[5]

Гравес ва бошқа манбалардан илҳомланган австриялик сюрреалист Волфганг Паален о'зининг " Пайс интердит " ("Тақиқланган ҳудуд") расмида аёл ма'буда ҳукмронлик қиладиган апокалиптик ландшафтни ва эркак худоларнинг тимсоли сифатида қулаган метеоритни чизади. сайёралар каби.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |
- ↑ Андерсен, Маргарет Л.. Соcиологй: Тҳе Эссентиалс. Cенгаге Леарнинг, 2010 — 439-бет. ИСБН 9780495812234.
- ↑ Бачофен, Жоҳанн Жакоб. Мйтҳ, Религион, анд Мотҳер Ригҳт: Селеcтед Wритингс. Принcетон Университй Пресс, 1992 — 93-бет. ИСБН 9780691017976. Қаралди: 2012-йил 12-декабр. „Алтҳоугҳ тҳе струггле оф матриарчй агаинст отҳер формс ис ревеалед бй диверсе пҳеномена, тҳе ундерлйинг принcипле оф девелопмент ис cлеар. Матриарчй ис фоллоwед бй патриарчй анд преcедед бй унрегулатед ҳетаэрисм.“
- ↑ Эллер, Cйнтҳиа „Анcиэнт Матриарчиэс ин Нинетеэнтҳ- анд Тwентиэтҳ-Cентурй Феминист Тҳоугҳт“, . Тҳе Энcйcлопедиа оф Wомен анд Религион ин Нортҳ Америcа Росемарй Скиннер Келлер: . Индиана Университй Пресс, 2006. ИСБН 9780253346872. Қаралди: 2012-йил 12-декабр. „Ит рестатед тҳе тҳеориэс оф Бачофен анд Морган бут cонструэд тҳе эра оф анcиэнт матриарчй ас а голден аге оф сорц анд десcрибед тҳе патриарчал револутион ас симултанеоус wитҳ тҳе эвилс (анд бенефиц) оф привате пропертй анд тҳе стате.“
- ↑ Wҳеэлер-Барcлай, Маржориэ „Жане Эллен Ҳаррисон“, . Тҳе Сcиэнcе оф Религион ин Бритаин, 1860-1915, Виcториан Литературе анд Cултуре Сериэс. Университй оф Виргиниа Пресс, 2010 — 231-бет. ИСБН 9780813930107. „[И]т wас ҳер интерест ин матриарчал религион анд ҳер инсистенcе он иц импортанcе тҳат мост дистинcтлй сет ҳер апарт фром отҳер Бритиш счоларс.... Ас эарлй ас 1900, ше маде ноте оф тҳе эвиденcе оф ан олдер стратум оф религион--тҳе wоршип оф эартҳ годдессес--лйинг бенеатҳ Олймпианисм анд супплантед ит.“
- ↑ Смедс, Жоҳн (Wинтер 1990–1991). „Гравес, Бачофен анд тҳе Матриарчй Дебате“ (ПДФ). Фоcус он Роберт Гравес анд Ҳис Cонтемпорариэс. 1-жилд, № 10. 1–17-бет. 2016-03-03да асл нусхадан (ПДФ) архивланди. Қаралди: 12 Деcембер 2012.