Mavritaniyada Islom
Мавританияда ислом давлат дини ҳисобланади. Бу мамлакат аҳолисининг 99,2 фоизи ислом динига эътиқод қилади[1][2].
Тарихи
Карвон савдо йўллари Мавритания ҳудудидан ўтган, улар бўйлаб мусулмон савдогарлари ва воизлари мамлакатга кириб кела бошлаган. Мавританияда Ислом ВИИИ асрда тарқала бошлаган. ХИ аср ўрталарида Мавритания ҳудуди шимолда Мағриб мамлакатлари ва мусулмон Испаниясини босиб олган Муробитлар давлатининг шаклланиши марказларидан бирига айланди. ХИИ аср ўрталарида Муробитлар қулагандан сўнг Мавритания қабилалари деярли мустақил бўлдилар[3]. Ўрта асрларда Мавритания Мағрибда исломнинг тарқалишининг асосий ҳудудларидан бири сифатида танилди. Дарвеш буйруқлари, айниқса, Мавританияда таъсир ўтказган; ХВИ асрда уларнинг тарқалишида Шайх Сиди Аҳмад Беккай муҳим рол ўйнаган. ХИХ асрга келиб, Тижония, Қодирия; ХИХ аср охири — ХХ аср ўрталарида — Ҳамалия ва Фадилия буйруқлари энг таъсирли бўлган. ХВ-ХВИ асрларда Марокаш ҳукмдорлари Мавританияда ўз таъсирини ўрнатишга уринишган, бироқ улар узоқ вақт ўз ўрнига эга бўлолмаган. ХВ асрнинг бошларида европаликлар Мавританияга кира бошладилар: португаллар, голландлар, франсузлар . Франсузларнинг кириб келиши 1659-йилда Сенегал дарёсининг оғзида, Форт-Сент-Луисга асос солинганидан кейин кучайди.
Имом Носириддин ХВИИ аср ўрталарида Сенегал дарёси водийсида теократик давлат тузди. ХВИИ асрнинг 2-ярмида Мавритания ҳудудида Трарза ва Бракна амирликлари ташкил топди. ХВИИИ аср ўрталарида Мавританиянинг марказий қисмида Адрар ва Тагант амирликлари вужудга келди. ХВИИИ асрнинг 50-йилларида бир қатор урушлар натижасида франсузлар амирликларни ноқулай шартномалар тузишга мажбур қилдилар, бу эса минтақада Франсия таъсирининг кучайишига олиб келди. ХИХ аср охири ва ХХ аср бошларида мустамлакачиларга қарши кураш муқаддас уруш (жиҳод) эълон қилган сўфий биродарлар томонидан ташкил этилган. ХИХ-ХХ асрлар охирида Ғарбий Саҳрои Кабир минтақасидаги кўплаб қабилаларнинг франсузларга қарши муқаддас курашини Шайх Ма ал-Айнин бошқарган. 1901-1904-йилларда франсуз мустамлакачи раҳбари Хавер Копполанининг миссияси натижасида мамлакатнинг нуфузли маънавий раҳбарларининг ёрдами билан Франсия Мавританияни ўзининг протекторати деб эълон қилди. 1912-йилга келиб, Мавритания ҳудуди тўлиқ франсузлар томонидан назорат қилинди. Франсия маъмурияти мамлакатнинг маънавий раҳбарлари — муробитлар ва шайхларнинг қўллаб-қувватлашидан баҳраманд бўлди. 1960-йилда мустақилликка эришгач, Мавритания ислом республикаси деб эълон қилинди. 1985-йилги конституция исломни давлат дини деб эълон қилди ва Мавританияда шариат ўрнатди.
Рақамлар
3,338,000 мавританияликлардан 99,0 фоизи ислом динига эътиқод қилади. Уларнинг кўпчилиги Моликий мазҳабидаги суннийлар[4]. Сўфийлик тариқатлари вакиллари билан бир қаторда Аҳмадийлар ҳам бор.
Мавританиядаги масжидлар ва исломий ташкилотлар
Мавританияда 8000 та масжид қурилган[5]. Энг қадимги масжид ХИВ асрда қурилган Шингетти масжидидир. Энг гўзал масжид Саудия Арабистонидан олинган маблағ эвазига 2004 йилда қурилган.
Манбалар
- ↑ „Табле: Муслим Популатион бй Cоунтрй“ (эн). Пеw Ресеарч Cентер'с Религион & Публиc Лифе Прожеcт (2011-йил 27-январ). 2014-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 12-феврал.
- ↑ „Тҳе Wорлд Фаcтбоок — Cентрал Интеллигенcе Агенcй“ (эн). www.cиа.гов. 2018-йил 24-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-июл.
- ↑ Муллер А. „История ислама“. гумилевиcа.кулички.нет.
- ↑ „Мауританиэ“. www.ахл.cефан.улавал.cа.
- ↑ „Мечети Мавритании – платформы для распространения идей толерантности | ислам.ру“. www.ислам.ру.