Ziyosfera

Махзан ул-асрор

Махзан ул-асрор (форсча: مخزن‌الاسرار‎‎, таржимаси: Сирлар хазинаси) форс шоири Низомий Ганжавийнинг (1141–1209) машҳур Маснавийсининг номи. Асар Низомий Хамсасининг илк достони ва дидактик адабиётнинг кўзга кўринган намуналаридан бири. Бу маснавийда 2 250 га яқин форсча байт мавжуд бўлиб, Ганжавий уни 40 ёшида тамомлаган ва ўшандан бери у ҳамиша форс адабиётидаги энг муҳим шеърий ва ёзма асарлардан бири ҳисобланиб келган[1][2].

Махзан ул-асрор

Махзан ул-асрор, Дарвешга бориш.
Асл номи مخزن‌الاسرار
Муаллиф(лар) Низомий Ганжавий
Таржимон(лар) Жамол Камол
Тил Форсча
Жанр(лар)и маснавий
Насталиқда битилган Махзан ул-асрордан хаттотлик парчаси.

Асар қуйидаги байт билан бошланади[3]:

بسم الله الرحمن الرحیم هست کلید در گنج حکیم

Меҳрибон ва раҳмдил Аллоҳ номи билан бошлайман Донолик хазинаси калитидир

Сюжети

„Махзан ул-асрор“ асарининг асосий мавзуси инсонларни ўз-ўзини билишга, илоҳиётга, яхши одат ва хулқ танлашга чорлашдан иборат. Низомий Ганжавий бу асарнинг биринчи байтини Аллоҳ номи ва зикри билан бошлаб, давомида тасаввуфнинг асосий тамойилларидан бири, яъни Аллоҳнинг борлиги ва унинг вожиблигининг бирлигига ишора қилган. „Махзан ул-асрор“ лирик ҳикоя ва адабиёт тарзида томошабинга тақдим этилаётган тасаввуфий фикрлар ва насиҳатларга бой; Бу тушунчалар ўқувчи учун баъзан қийин бўлиб, мисралар кўпинча мураккабликка эга[4][5].

„Махзан ул-асрор“ тушунчасини қуйидагича таснифлаш мумкин: биринчи навбатда инсоннинг дунёда эътиборсизлиги, сўнгра дунёнинг обрўсизлиги ва беқарорлиги, сўнгра инсоннинг Худо билан муносабати, тўртинчидан ижтимоий масалалар ва ниҳоят сиёсат ва ҳукумат[6][7][8].

Низомий айтадики, мен „Махзан ул-асрор“ни куйламоқчи бўлганимда, бош фаришта менга: „Сен одамларга шеър ёзмоқчисан, нима демоқчи эканингни бил, шунинг учун ўзингни қалбинг билан тозала, қалбингга эргаш, шунда ўзинг қуришинг мумкин“. Кейин Низомий айтадики, мен бош фариштанинг сўзларига амал қилдим ва „қалб ўқитувчиси“га эргашдим. Ўшандан буён юрак билан ўйлаган тунлари ҳақида гапиради. Бу мисралар жуда мураккаб ва айни пайтда гўзалдир. Улар жаҳон адабиётидаги биринчи сурреалистик матнлар ҳисобланиши мумкин. Чунки у сурреалистик матнларга ўхшаш масалалар ҳақида гапиради. У ҳатто „Кўнглимга кириб, унинг уйларини кўрдим“ дейишгача боради[6][7].

Парча

Махзан ул-асрор 60 бўлимдан иборат, қуйидаги мисралар „Тунни тасвирлаш ва дилни билиш“ деб номланган 15-бўлимдан олинган[9][10][11][12]:

Андоза:Мисра таржимаси Андоза:Мисра таржимаси Андоза:Мисра таржимаси

"Махзан ул-асрор" (Форсча ПДФ)

Яратилиш санаси

Китобнинг ўзида тўғридан-тўғри ёки билвосита тартиб этилиш санаси ва бошқа нуфузли асарларда ушбу асарнинг яратилган санаси аниқ кўрсатилмаганлиги сабабли, унинг санасини аниқ айтиб бўлмайди. Бироқ, Низомий ўзининг бошқа асарларида асарларнинг бошқа жуда тўғри тарихини, боланинг ёши ва бошқа тарих материалларини ҳам Озарбайжон ва Аррон тарихини ўрганиб, қиёсий тадқиқ қилиб берганлигини ҳисобга олсак, бу асар 1165-1173-йилларда яратилган (эҳтимол 1173-йилга яқин) деб тахмин қилиш мумкин[13][14].

Бағишлов

Низомий Ганжавий китобни ўша пайтда Арзинжон ҳокими бўлган Фахриддин Баҳрамшоҳга бағишлаган[13][14][15][16].

Таржимаси

Китоб инглиз[17], немис[18], турк[19][20], курд[21] ҳамда ўзбек тилларига таржима қилинган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ ЖТП де Бруижн. Персиан Суфи Поэтрй, Ан Интродуcтион то тҳе Мйстиcал – Тайлор анд Франcис (Роутледге) 1997 пп. 97–98
  2. ↑ „کتاب مخزن الاسرار حکیم نظامی گنجه_ای [چ1 -کتاب گیسوم“] (фа). 2025-йил 26-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-май.
  3. ↑ نظامی, الیاس بن یوسف; دستگردی, وحید. مخزن الاسرار (фа). تهران: قطره. 
  4. ↑ „کتاب مخزن الاسرار اثر نظامی گنجوی _ ایران کتاب“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.
  5. ↑ „مخزن الاسرار - کتاب اسم“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.[сайт ишламайди]
  6. ↑ 6,0 6,1 „تاملی بر مخزن الاسرار نظامی“ (фа). 2021-йил 9-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-май.
  7. ↑ 7,0 7,1 „"مخزن الاسرار" نخستين گنجينه نظامي است _ ایبنا“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.
  8. ↑ „معرفی کتاب مخزن الاسرار“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.[сайт ишламайди]
  9. ↑ „گنجور » نظامی » خمسه » مخزن الاسرار » بخش ۱۵ - در توصیف شب و شناختن دل“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.
  10. ↑ „ناطقه _ نظامی _ خمسه _ مخزن الاسرار _ بخش ۱۵ – در توصیف شب و شناختن دل“ (фа). 2025-йил 27-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-май.
  11. ↑ „مخزن الاسرار نظامي - مخزن الاسرار - در توصيف شب و شناختن دل“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.
  12. ↑ „مخزن الاسرار: در توصیف شب و شناختن دل - شعر فارسی“ (фа). 2024-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-май.
  13. ↑ 13,0 13,1 „گزیده‌ی مخزن‌الاسرار - بهان بوک“ (фа). 2024-йил 14-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-май.
  14. ↑ 14,0 14,1 „دانلود کتاب مخزن الاسرار - کتابناک“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.
  15. ↑ „مخزن الاسرار бй Низами Ганжави“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.
  16. ↑ „دانشنامه ایران زمین - مخزن الاسرار“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.[сайт ишламайди]
  17. ↑ Дараб, Гҳолам Ҳоссеин. Треасурй оф Мйстериэс, транслатион оф Макҳзанол Асрар. (Лондон:. Артҳур Пробстҳаин, 1945).
  18. ↑ „زبان خیال‌انگیز نظامی - کتابخانه تخصصی ادبیات“ (фа). Қаралди: 2021-йил 6-май.
  19. ↑ „کتاب مخزن الاسرار به زبان ترکی [چ1 -کتاب گیسوم“] (фа). 2024-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-май.
  20. ↑ „مخزن الاسرار نظامی با ترجمه_ی منظوم ترکی ابوالفضل حسینی (حسرت) - سایت دوستداران دکتر حسین محمد زاده صدیق (دوزگون)“ (фа). 2024-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-май.
  21. ↑ „کتاب مخزن الاسرار به زبان کردی [چ1 -کتاب گیسوم“] (фа). 2024-йил 1-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-май.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Maxzan_ul-asror" dan olindi