МcДоннелл ХФ-88
Канада ҳаво кучлари МcДоннелл Ф-101 Воодоо

МcДоннелл Ф-101 Воодоо — Американинг узоқ масофали қирувчи бомбардимончи ҳаво лайнери ҳисобланади.1957-йилда у 1943 км/соат тезлик билан мутлақ жаҳон тезлик рекордини ўрнатган.

Умумий маълумотлари

1946-йилда АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари стратегик қўмондонлиги асосан Cонваир Б-36 ни кузатиб бориш учун мўлжалланган „чуқур қирувчи“ деб номланган техник топшириқни эълон қилган. Даъвогарлардан бири 1947-йилда ишлаб чиқила бошлаган МcДоннелл ХФ-88 прототипи бўлган. Ушбу самолёт иккита Wестингҳоусе двигатели билан жиҳозланган бўлиб, улар фюзелажнинг ён томонларида жойлашган ва „Редан“ схемаси бўйича қилинган қуйруқ қисмига эга бўлган. Ушбу самолёт 1948-йил 20-октабрда ўзининг биринчи парвозини амалга оширган бўлиб, 1950-йилда такомиллаштирилган двигателлар билан жиҳозланган иккинчи прототипи ишлаб чиқилган. ХФ-88 жуда кичик 35 градуслик 11,79 метр қанотга эга бўлиб, самолётнинг узунлиги атиги 16,47 метрни ташкил қилган. Самолёт денгиз сатҳида 1030 км/соат тезликка кўтарилган ва 4,5 дақиқада 10,670 метр баландликка чиққан. Бироқ, жанговар радиус 1368 км, амалий шифт эса атиги 10 980 метр бўлган қирувчи учун бу ижобий натижа бўлмаган. Ушбу самолётни ишлаб чиқиш дастури 1950-йилда, АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари узоқ масофали оғир қирувчи самолётни яратиш режаларини тўхтатгандан сўнг қисқартирилган.

Аммо атиги бир йил ўтгач, оғир йўқотишлар натижасида Кореядаги Боэинг Б-29 стратегик бомбардимончи самолётлари томонидан ташилган бу самолёт яна эсга олинган. Хусусан, МcДоннелл ХФ-88 дан бутунлай янги қирувчи самолёт учун асос сифатида фойдаланишган. Фюзелаж узунлиги оширилиб, двигателлар иккита янги Пратт-Wҳитнейга алмаштирилган, бу эса 1609 км/соат тезликда 15,8 км юқорига чиқиш имконини яратган. Янги кўринишга эга бўлган самолёт Ф-101 Воодоо номи билан машҳурликка эришади. Самолёт шу қадар муваффақиятли бўлганки, у „пенетрацион қирувчи“ тушунчаси ўз аҳамиятини йўқотганидан кейин узоқ вақт давомида разведка ва тактик ёрдам самолёти сифатида хизмат қилган. Прототип биринчи парвозини 1954-йил 29-декабрда амалга оширган ва тез орада Ф-101А номи билан ишлаб чиқарила бошлаган. Ушбу турдаги жами 75 та самолёт ишлаб чиқарилган ва улардан учта тактик ҳаво қўмондонлиги эскадрилияси ташкил этилган(Таcтиcал Аир Cомманд).

Кейинги вариант икки ўриндиқли бўлиб, Ф-101Б деб ном олган. Ушбу самолётлардан Ҳаво мудофааси қўмондонлиги(Аир Дефенсе Cомманд)нинг 16 та эскадрони тузилиб, жами 359 та машина конвеердан чиқиб кетган. Бундан ташқари, ушбу модификациядаги самолётлар Канаданинг учта ҳаво ҳужумидан мудофаа эскадронидан иборат бўлган. Яна бир модификация — Ф-101C, Тактик ҳаво қўмондонлиги (Таcтиcал Аир Cомманд) томонидан ишлатиладиган бир ўриндиқли қирувчи-бомбардимончи ҳисобланган. У тўққизта эскадрон билан жиҳозланган, аммо бу самолётнинг фаол ҳаёти нисбатан қисқа даврни ташкил этган. Хусусан, Ф-101C 1960-йилларнинг биринчи ярмида замонавийроқ самолётлар билан алмаштирилди. Шунингдек, бу тур Буюк Британия ва Германияда жойлашган.

РФ-101 скаутлари учун Ветнам Демократик Республикаси ҳаво ҳудудида парвоз қилиш жиддий синов бўлиб чиққан[1]

Реcоннаиссанcе РФ-101Cс биринчи марта 1962-йил Куба ракета инқирози пайтида фойдаланилган.

„Воодоо“ 67-тактик разведка қаноти Ветнам уруши пайтида иштирок этиб, тахминан 35 000 та парвоз амалга оширган. 39 та самолёт йўқолган ва улардан 33 таси жанговар ҳаракатлар чоғида ғойиб бўлган. 1967-йил 16-сентабрда Шимолий Ветнамда МиГ-21 самолётлари томонидан иккита Ф-101 уриб туширилган[2]. 1970-йилга келиб Ф-101 қирувчилари РФ-4C скаутлари билан алмаштирилган[3][4].

Тайваннинг РФ-101 самолётлари 1960-йилларда Хитой билан можаро пайтида разведка парвозларини амалга оширган. 1961-йилда битта Воодоо Хитойнинг МиГ-17 қирувчи самолёти ёниши натижасида зарарланган ва ёнғин натижасида ерга қулаган. Шунингдек, яна иккита ҳаво чегарасини бузувчи Хитойнинг Ж-6 самолётлари (МиГ-19) томонидан уриб туширилган[5][6].

Тактик ва техник хусусиятлари

Ф-101А самолётининг схемаси
Техник хусусиятлари
Экипаж: 2 (учувчи ва радар оператори) Узунлиги
20,54 м Қанотлари кенглиги: 12,1 м : Баландлиги: 5,49 м : Қанот майдони: 34,19 м² 1/4 : аккорд чизиғи бўйлаб қайрилиш: 36°36' : Қанотлар нисбати: 4.28 : Ўртача аэродинамик аккорд: 3,12 м : Қанот профили: НАCА 65А007 қанот илдизи режими, НАCА 65А006 қанот учи режими : Шасси йўли: 6,07 м : Бўш вазн: 13 053 кг : Бўш оғирлиги: 13 704 кг : Оддий учиш оғирлиги: 20,622 кг : Максимал учиш оғирлиги: 23 768 кг : Максимал қўниш оғирлиги: 16 103 кг : Ички бакларда ёқилғининг массаси: 6053 кг (Осилган ёқилғи бакида + 2654 кг) : Ёқилғи бакларининг ҳажми: 7771 л (Осилган ёқилғи бакида + 2 × 1703 л) : Қувват қурилмаси: 2 × Пратт & Wҳитней Ж57-П-55 турбофан : Куйишдан кейинги қувват: 2 × 47,6 кН (4853 кгф) (максимал) нормал: 2 × 40,7 кН (4150 кгф) : Куйишдан кейинги қувват: 2 × 75,2 кН (7666 кгф) : Двигател узунлиги: 6,38 м : Двигател диаметри: 1,03 м : Двигателнинг қуруқ оғирлиги: 2365 кг : Парвоз хусусиятлари Максимал тезлик: 1032 км/соат (0 м да), 1825 км/соат (10,5 км да) : Круиз тезлиги: 880 км/соат : Тўхташ тезлиги: 319 км/соат (оддий учиш оғирлигида) : Жанг радиуси: 769 км : Осилган ёқилғи баки билан: 1228 км : Паром масофаси: 3110 км (Осилган ёқилғи баки билан) : Амалий шифт: 15 575 м : Кўтарилиш тезлиги: 196,34 м/с : Кўтарилиш вақти: 2,59 дақиқада 12192 м 5,60 м учун 15240 м : Қанот юки: 603 кг/м² (оддий учиш оғирлигида) : Оғирлик ва тортиш нисбати: 0,47/0,74 (максимал/ёндиргич билан) : Максимал операцион ортиқча юк: + 6,8 г : Бошқариладиган ракеталар: ҳаво-ҳаво ракеталари: 2 × МБ-1 (НАР) ва 2 × ГАР-1 ёки 6 × ГАР-1.

Манбалар

  1. ↑ История Авиации 2002-04 / Д. Кондратков — Расплавленноэ небо Ветнама /Авиация в локалних войнах/ (6)
  2. ↑ „УС Аир-то-Аир Лоссес ин тҳе Виэтнам Wар“. 2017-йил 9-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-январ.
  3. ↑ Ҳобсон, Чрис. Виэтнам Аир Лоссес, УСАФ, УСН, УСМC, Фихед-Wинг Аирcрафт Лоссес ин Соутҳеаст Асиа 1961—1973. Нортҳ Бранч, Миннесота: Спеcиалтй Пресс, 2001. стр.269
  4. ↑ "Виэтнам Алманаc", Аир Форcе Магазине, Септембер 2004, п. 57.
  5. ↑ „Ж-6“. 2014-йил 11-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-январ.
  6. ↑ „ПРC/Чинесе Аир-то-Аир Виcториэс синcе 1950“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 11-январ.

Адабиётлар

  • Кнааcк Марcелле „Вол. 1 Пост-Wорлд Wар ИИ Фигҳтерс, 1945-1973.“, . Энcйcлопедиа оф УС Аир Форcе аирcрафт анд миссиле сйстемс. Wашингтон, Д.C.: Оффиcе оф Аир Форcе Ҳисторй Унитед Статес Аир Форcе, 1978 — 134-157-бет.