Ziyosfera

Mehmed Bey Teke

Мубаризеддин Меҳмед Бей ёки Теке Бей, Такка Бей (туркча: Мüбаризеддин Меҳмед Бей) 1377-йил декабрдан олдин эмас - Анталияда ҳукмронлик қилган Ҳамидогуллар сулоласининг жанубий бўлими вакили. Меҳмед Бей (ёки Кипр манбалари уни Такка Бей деб аташган) 1361-йилда Анталияни эгаллаб олган Кипр қироллиги билан урушаётган эди. 1373-йилда Меҳмед Бей Зинжиркиран - Занжирни узувчи лақабини олган.

Меҳмед Теке Бей
Вафоти 1377дан олдин эмас
Касби Анталия бейи
Фаолият йиллари 1362-1363
Болалари Усмон Бей

Ҳаёти

Меҳмед жанубий Анталиядан, Ҳамидўғуллар сулоласининг (Текеўғуллари деб аталади) бўлимидан бўлиб, бу сулола асосчиси Ҳамид бекнинг набираси Дундар бекнинг укаси Юнусдан бўлган. Дундар бек Анталияни эгаллаб, унга Юнусни ҳукмронлик қилиб тайинлади (туркийлар одатига кўра, шаҳарларга ўз қариндошларингизни тайинланг). Текеўғилларни Юнус ва унинг авлодларини алоҳида бейлик ҳукмдорлари деб ҳисоблаш мумкин эмас – улар ҳамидўғиллар бейлигининг фақат жанубий қисмини бошқарган.

Меҳмед Темуртош билан Қоҳирага қочган Маҳмуд Юнусоғлунинг ўғли эди. Маҳмуд қочиб кетганидан кейин унинг укаси Хизир, кейин Хизир Дадининг ўғли бек бўлди. Ва шундан кейингина Меҳмед Анталия бекига айланди. Меҳмед Дади ўрнига келган вақт номаълум, аммо 1361-йилда, Кипр манбаларига кўра, у аллақачон Анталия ҳукмдори бўлган.

Анталияни йўқотиш

1361-йилда Кипр қироли Анталияни эгаллади. Кипрликлар ёнғин ва талончилик пайтида аҳолининг оммавий ўлими ҳақида ёзган Гуиллауме де Мачаух кўра, уни талон-торож қилди.Фроиссарт шунга ўхшаш хабарга эга:"Кипр қироли кучли Саталия шаҳрини Раббийнинг душманларидан тортиб олди ва ҳар иккала жинсдаги барча аҳолисини истисносиз қирг'ин қилди".Леонти Маҳеранинг со'зларига ко'ра, "Теке Бей шаҳрининг ҳукмдори" о'ша пайтда шаҳар ташқарисида эди.Анталиянинг маг'лубияти ҳақидаги хабар унинг учун кутилмаган бо'лди.Меҳмед вазиятни билиш учун шаҳарга яширин йўлак орқали кириб,Кипр шоҳининг байроқларини кўриб, уни таниб қолишидан қўрқиб, тезда ғойиб бўлди.Анталияни бой берганидан кейин Меҳмед Ҳамидийлар бейлигининг жанубий қисмининг пойтахтини Қўрқутга кўчирди.Салибчилар қўшини Онадўли қирғоқларини тарк этгач,Меҳмед Бей шаҳарни қайтариб олишга қарор қилди.Бейлар иттифоқи тарқалди, аввал Меҳмедга бо'йсунган Алая ва Манавгат амирлари ҳар йили Кипрга солиқ то'лаш ва о'з шаҳарларида қиролнинг байрог'ини осиб қо'йиш мажбуриятини олдилар. Ҳужум учун етарли кучсиз қолган Меҳмед Анталияни қамал қилиб, озиқ-овқат та'минотини то'хтатди.

Зинжиркирон мақбараси

1373-йилда Анталия атрофидаги вазият ўзгарди, чунки ўша йилнинг апрел ойида Кипр-Женуя уруши бошланди. Анталиянинг кипрликлардан Меҳмед қўлига ўтишининг иккита версияси мавжуд. Кипр йилномачиларининг биринчисига кўра,Анталия генуяликлар томонидан қўлга олиниши хавфи бор эди ва шаҳарни туркларга беришга қарор қилинди, фақат генуяликлар қўлига тушмаслик учун. Шу сабабли, генуяликлар фаол жанговар ҳаракатлар бошлашдан олдин ҳам Кипр ҳукумати Меҳмедга элчилар юбориб, қиролга вассалга айланиш ва солиқ тўлаш шарти билан унга Анталияни таклиф қилади. 1373-йилнинг 14чи майида Меҳмед Бей шаҳарга келди ва Анталияни топшириш шартларини бажаришга қасам ичди. Турк манбалари томонидан айтилган иккинчи версияга кўра, Меҳмед Кипр-Женуя урушидан фойдаланган ва 1373-йил 14чи майда Анталияни бошқа беклар ёрдамида куч билан эгаллаган. У Кипрликлар томонидан Йивли Минаре масжиди деб номланувчи черковга айлантирилган Алааддин масжидини қайта тиклади. Ҳозиргача масжид дарвозасида ушбу воқеа ҳақида 774га тегишли ёзув сақланиб қолган.

Меҳмеднинг Али ва Усмон ўғилларидан ташқари Усмонни ўлдирган Ҳамза Фирузўғлининг хотинининг қизи ҳам бор эди. 1432-йилда Дамашқда "отаси буюк турк" ва эри "Туркиянинг энг ко'зга ко'ринган ҳокими". Турк тарихчиси Ш.Текиндағнинг ёзишича, бу хоним Меҳмед Бейнинг қизи.

Манбалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mehmed_Bey_Teke" dan olindi