Ziyosfera

Mehmet Baransu

Меҳмет Барансу (талаффузи: Меҳмет Барансу, 1977-йилда туғилган) — курд журналисти ва туркиялик ёзувчи[1]. У аввал „Аксиён“ газетасида ишлаган (1997 – 2000)[2]. Сўнгра "Тараф " газетасининг мухбири лавозимида иш фаолиятини давом эттирган. Меҳмет Барансу 2009-йилда Седат Симави журналистика мукофоти совриндори[3] бо’лган. Турк ҳарбийлари устидан тергов олиб бориши билан яхши танилган. У Эргенекон маҳкамаларининг бир қисмига айланган "Қафас ҳаракати режаси " ҳақида хабарни фош этувчи ҳужжатларни эълон қилган ва 2003-йилда турк ҳарбий офицерлари[4][5], 2010-йил январ ойида Балёз билан боғлиқ ҳолда Барансу Истанбул Бош прокуратурасига тўнтариш режасини тасдиқловчи компакт дисклар, ленталар, босма ҳужжатлар ва қўлёзма ёзувлар бор чамадонни топширган[6]. Балёз тақдим этган далиллар Истанбулдаги иккита масжидни портлатиш, ҳарбий музейга ҳужум қилиш ва айбни диний экстремистларга юклаш ҳамда турк самолётига ҳужум қилиб, айбни Грецияга юклаш режаларини ўз ичига олган эди. 2012-йил 21-сентябрда 365 нафар гумонланувчидан 331 нафари қамоқ жазосига ҳукм қилинган, қолган 34 нафари эса оқланган. Уч нафар истеъфодаги генерал „ҳукуматни куч билан тўнтаришга уриниш“да айбланиб, умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинган, бироқ кейинчалик уларнинг муддати 20 йилга қисқартирилган. Туркия Конституциявий суди 2014-йилнинг июн ойида ҳукм қилинган гумондорларнинг аксариятининг ҳуқуқлари бузилган деб топилиб, улардан 236 нафарини зудлик билан озод қилиш ҳақида қарор чиқарилган. Қолганлари кейинроқ қўйиб юборилган. 2014-йил 3-ноябрда янги суд жараёни бошланди. 2014-йил декабр ва 2015-йил феврал ойларида эълон қилинган ҳисоботларда ёзилиашича ишдаги баъзи далиллар уйдирма эканлиги таъкидланган[6].

Меҳмет Барансу
Таваллуди 1977
Туркия
Касби

Публисист

журналист
Турмуш ўртоғи Эсра Барансу
Мукофотлари Седат Симави журналистика мукофоти совриндори

2010-йилда Барансу ва унинг рафиқаси Эсра Барансунинг телефонлари Туркия жандармерияси томонидан тинглангани маълум бўлди. Жандармерия Барансус телефонларининг ИМЕИ код рақамларини сохта Курдистон Ишчи партияси (ПКК) гумондорларига тегишли деб сохта кўрсатиб, телефон тинглашлари учун ордер олган[7][8]. Бу ишда офицернинг қўли бўлган ва бу ҳаракатлари учун 2011-йилда беш йилга қамалган эд[9]. Ҳарбий амалдор томонидан ёзилган овозли ёзувда Барансу бошқаларга огоҳлантириш сифатида ўлдирилиши кераклиги айтилган ва 2011-йилда интернетга жойлаштирилган[10].

Унинг китоблари орасида собиқ полиция бошлиғи Ҳанефи Авжининг қийноқлар қўллагани ва Девримчи Караргаҳ гуруҳи билан алоқалар ўрнатгани ва Авжининг ҳибсга олинишининг олдини олиш учун Эргенекон ҳақидаги китобини нашр этгани даъво қилинган[11]. Унинг 2012-йилда чоп этилган „Пирус“ китобида 2004-йилги давлат тўнтаришига рухсат бериш учун Бош штаб бошлиғи Ҳилми Ўзкўкни ўлдириш режалари борлиги даъво қилинган ва АҚШ расмийлари улардан хабар топганда бу режалар барбод бўлганини тахмин қилган[12].

Таълимдаги фаолияти

Барансу АҚШда таҳсил олган.

Ҳибсга олиниши

2014-йилда Туркиянинг олий суди „Балёз“ фитнаси бўйича айбланган зобитлар адолатли судланмаган, деган қарорга келган.

2015-йилнинг 1-мартида ҳукмрон партиянинг „Балёз“ ҳужжатлари қалбаки эканлиги ҳақидаги даъволари ортидан Барансу Истанбулнинг Кагитҳане туманидаги уйида ҳибсга олинган эди. Айни пайтда полиция аксилтеррор гуруҳлари унинг уйини ўн ёки ўн икки соат давомида тинтув қилишди (хабарлар турлича) ва баъзи ҳужжатларни қўлга киритди[6][13]. Ҳибсга олинишидан олдинги ойлар давомида у бир неча бор полиция томонидан ҳибсга олинган[14].

У саккиз йилгача қамоқ жазосига ҳукм қилинган[15]. Барансуга қўйилган аниқ айблов у жиноий ташкилот тузган ва „давлат манфаатларига дахлдор ҳужжатларни мамлакат ичкарисида ва хорижда“ сотиб олгани, эълон қилган ва кейин йўқ қилган[6].

Фикрлар

Тараф газетасининг асосчи муҳаррири Аҳмет Алтан, „Жумҳурият“ газетасида чоп этилган мақоласида Барансуни ҳимоя қилиб, Қачондан бери тўнтариш режалари давлат хавфсизлиги билан боғлиқ ҳужжатлар ва махфий сақланиши керак бўлган давлат билимлар деб таснифланади. „Мен [Балёз] қиссасини чоп этган, уни чоп этиш керак деб қарор қилган, Балёзнинг давлат тўнтариши эканлигига бир лаҳза ҳам шубҳа қилмаган одамман“. Журналистларни ҳимоя қилиш қўмитаси ходими Нина Огнианова Барансуни озод қилишга чақириб, шундай деди: „Журналистнинг иши жамият манфаатларини кўзлаб воқеалар ривожи ҳақида хабар беришдир ва журналист ҳар қандай ҳолатда ҳам ҳуқуқбузарликлар учун жавобгарликка тортилиши бемаъниликдир. расмийлар билан баҳам кўрилди[15]“.

„Меҳмет Барансунинг ҳибсга олиниши ортида нима ётибди?“ сарлавҳали мақолада. Барансунинг ҳамкасби Ясемин Чонгар „Барансу қалбаки ҳужжатлар тузган ва ҳарбий жосуслик қилган“ деган даъволарни қайд этди. Чўнғар:"Журналист қўлидаги ҳужжатларни тайёрлаган бўлса ёки уларни қалбаки деб ҳисобласа, ҳақиқатан ҳам давлатга топширадими?" Агар журналистнинг мақсади бу ҳужжатлар ва ҳарбий сирларни бошқа давлатларга сотиш бўлса, ҳақиқатан ҳам ҳужжат ва далилларни давлатга топшириб, бу нарсаларни эълон қиладими?" Чонгарнинг қўшимча қилишича, Барансу афтидан „бу миш-мишлар туфайли ҳибсга олинган“ эмас, балки „Туркия Жиноят Кодексининг (ТCК) 327-моддасига кўра давлат ва миллий хавфсизлик манфаатлари йўлида сир сақланиши керак бўлган маълумотларни қўлга киритганликда айблангани учун“. Энди давлат тўнтаришига тайёргарлик қонуний ва улар миллий хавфсизлик учун махфий сақланиши керак деб ўйлашимиз керакми? Журналистлар халқнинг тўғри маълумот олиш ҳуқуқини эътиборсиз қолдириб, давлат ичида олиб борилаётган ноқонуний фаолиятни кўрсатадиган ҳужжат ва далиллардан узоқроқ туриши керак, деб баҳслашимиз керакми? Бу журналистикадан воз кечишни англатмайдими? Бу Матбуот ҳақидаги қонуннинг 3-моддаси ва Конституциянинг 28-моддасидан воз кечишни англатмайдими?" Чонгар яна шундай деди. Ҳужжатларни ўқиб, бу хабарларга асос бўлган дискларни тинглаганимда, аслида 2003-йилда армияда тўнтариш режаси ишлаб чиқилган деган хулосага келдим. Мен ҳали ҳам бу фикрдаман[16].

19-модда гуруҳи Барансунинг ҳибсга олинишини қоралади ва уни зудлик билан озод қилишга чақирди. 19-модда аввалроқ " Заман " газетасида ишлаётган журналистларнинг ҳибсга олинишидан хавотир билдирган эди, у „Тараф“ сингари „ҳукумат коррупциясига оид даъволарни текширишда ва турк матбуотида турли хил овозларни сақлашда муҳим рол ўйнайди“[17]. Халқаро матбуот институти ҳам Барансунинг ҳибсга олинишини қоралади. „Ушбу иш жаноб Барансуни чоп этган материаллари учун, матбуот эркинлиги ҳуқуқини бузган ҳолда нишонга олишга уриниш каби кўринади“, деди ИПИ Адвокатлик ва коммуникациялар бўйича директори Стивен М. Эллис. „Унга қарши очилган иш шароитларини инобатга олсак, жаноб Барансуни тергов давом этар экан, ҳибсга олиш учун қонуний асос йўқдек кўринади ва Туркия расмийларини уни зудлик билан озод қилишга чақирамиз“. Айни пайтда Барансу „2013-йилда Туркия Миллий хавфсизлик кенгаши томонидан Фатҳуллоҳ Гулен диний ҳаракатини нишонга олган „ҳаракат режаси“ни ошкор қилгани учун“ 52 йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинди[18].

Қамоқ жазолари

19-июл, якшанба куни Барансу суд ҳай’ати томонидан учта жиноят содир этгани учун 19 йил у 6 ойга озодликдан маҳрум этилди. „Шахсий дахлсизликни бузгани“ учун у икки йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинди. Махфий маълумотларни ошкор қилгани учун у тўрт йилга озодликдан маҳрум қилинди ва қуролли террорчи ташкилотга аъзолик учун 13 йилу 6 ой қамоқ жазосига ҳукм қилинди[19].

Барансу 2015-йилдан бери панжара ортида ушлаб турилиб, ўша йили ҳам „Президентни ҳақорат қилиш“да айбланиб, 2015-йил 30-июн куни Режеп Таййип Эрдоған 10 ойлик қамоқ жазосига ҳукм қилинган эди[20]. Кейин, 2016-йилнинг 2-февралида у Миллий разведка ташкилоти раҳбари Ҳоқон Фиданни танқид қилгани учун қўшимча 11 ой 20 кунлик қамоқ жазосини олди[21]. У қамоқда бўлганида Гюленни тугатиш қарори 2004-йилда қабул қилинган сарлавҳали мақоласида давлатнинг махфий ҳужжатларини ошкор қилганликда айбланган. Бу мақолада у Туркия ҳукуматига қарши режаланган тўнтаришни фош қилган эди. Иш бўйича прокрор Барансуга 50 йилу 6 ой қамоқ жазосини талаб қилди[22].

Яна қаранг

Гулен ҳаракати

Библиография

  • Меҳмет Барансу – Тунcай Опçин. Пирус (Девşирме Ордуларıн Сон Саваşı). Каракуту Яйıнларı, 2012. ИСБН 9786051200323. 
  • Меҳмет Барансу. Караргаҳ. Каракуту Яйıнларı, 2010. ИСБН 9786051200040. 
  • Меҳмет Барансу. Мöсйö: Ҳанефи Авcı’нıн Язамадıкларı. Каракуту Яйıнларı, 2010. ИСБН 9786051200163. 

Манбалар

  1. ↑ „Меҳмет Барансу: Кüрт'üм Ама“ (туркча). Турктиме (21-декабр 2009-йил). Қаралди: 14-декабр 2013-йил.
  2. ↑ идефих.cом, Меҳмет Барансу (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-04 санасида архивланган)
  3. ↑ бианет, 4 Деcембер 2009, Тараф Муҳабири Меҳмет Барансу’я Седат Симави Öдüлü
  4. ↑ Тодай'с Заман, 17 Май 2013, ТСК филес cомплаинт агаинст Тараф’с Барансу он сландер чаргес (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-05 санасида архивланган)
  5. ↑ Тодай'с Заман, 1 Жануарй 2010, Генерал Стафф линкед то аттемптед аррест оф жоурналист Барансу (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-06-14 санасида архивланган)
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 „Туркиш жоурналист аррестед овер эвиденcе ин Балёз cасе“. Ҳурриет Даилй Неwс (2-март 2015-йил).
  7. ↑ Тодай'с Заман, 4 Аугуст 2010, Гендармериэ wиретапс жоурналист Барансу’с wифеъс пҳоне (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-04 санасида архивланган)
  8. ↑ Тодай'с Заман, 25 Април 2011, Барансу инвитес дефендерс оф пресс то тодай’с ҳеаринг (Wайбаcк Мачине сайтида 2016-03-05 санасида архивланган)
  9. ↑ Тодай'с Заман, 24 Май 2011, Фиве оффиcерс сентенcед то овер фиве еарс ин присон эач фор иллегаллй wиретаппинг жоурналист Барансу (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-05-25 санасида архивланган)
  10. ↑ Тодай'с Заман, 2 Жуне 2011, Мажор сайс жоурналист Барансу шоулд бе эхеcутед ин воиcе реcординг[сайт ишламайди]
  11. ↑ Тодай'с Заман, 5 Деcембер 2010, Авcı'с шадй cоннеcтионс, тортурес доcументед ин боок (Wайбаcк Мачине сайтида 2010-12-06 санасида архивланган)
  12. ↑ Тодай'с Заман, 22 Марч 2012, Боок: Про-cоуп генералс плоттед то ассассинате Öзкöк (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-03-29 санасида архивланган)
  13. ↑ „Гüленист фигуре Меҳмет Барансу аррестед овер плоттинг агаинст cоуп суспеcц“. Даилй Сабаҳ (1-март 2015-йил).
  14. ↑ „Туркей полиcе аррест Эрдоган cритиc Барансу агаин“. ДW.
  15. ↑ 15,0 15,1 Греэнсладе. „Туркиш жоурналист аррестед овер милитарй cоуп сcооп ҳе wроте ин 2010“. Тҳе Гуардиан (5-март 2015-йил).
  16. ↑ Çонгар. „Wҳат лиэс беҳинд Меҳмет Барансу’с аррест?“. Тодай'с Заман (3-март 2015-йил). 2015-йил 14-июнда асл нусхадан архивланган.
  17. ↑ „Туркей: Релеасе жоурналист Меҳмет Барансу анд дроп тҳе чаргес“. Артиcле 19 (6-май 2015-йил).
  18. ↑ „Истанбул cоурт эхтендс cолумнист Меҳмет Барансу'с детентион“. ифех (17-март 2015-йил).
  19. ↑ „Жоурналист Меҳмет Барансу сентенcед то 19 еарс анд 6 монтҳс ин присон“. Аҳвал. Аҳвал Неwс Лтд. 2020-йил 12-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19-июл 2020-йил.
  20. ↑ „Барансу'я Cумҳурбаşканı'на ҳакареттен 10 ай ҳапис“. Cумҳуриет. Қаралди: 3-июн 2016-йил.
  21. ↑ „Меҳмет Барансу'я 11 Ай 20 Гüн Ҳапис Cезасı“. Ҳаберлер. 2025-йил 2-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-ноябр.
  22. ↑ „Меҳмет Барансу'нун МİТ ве МК давасı эртеленди“. Ҳабертüрк. Қаралди: 3-июн 2016-йил.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Mehmet_Baransu" dan olindi