2002-йилдаги Гуадалахара халқаро китоб ярмаркасининг бош кириш қисми. Бу ярмарка Америкадаги энг йирик китоб кўргазмаси ҳамда Франкфурт китоб ярмаркасидан кейин иккинчи энг катта китоб ярмаркаси.

Мексика адабиёти – испан тилидаги энг сермаҳсул ва таъсирли адабиётлардан бири бўлиб, Испания ва Аргентина адабиётлари билан бир қаторда туради. Бу адабиётнинг энг муҳим ва халқаро миқёсда тан олинган ёзувчилари орасида Оcтавио Паз, Алфонсо Реес, Cарлос Фуэнтес, Сергио Питол, Жосé Эмилио Пачеcо, Росарио Cастелланос, Фернандо дел Пасо, Жуан Рулфо, Амадо Нерво, Сор Жуана Инéс де ла Cруз, Рамóн Лóпез Веларде ва Cарлос де Сигüэнза й Гóнгора каби ижодкорлар бор. Уларнинг асарлари Мексиканинг бой тарихий тажрибаси, маданий хилма-хиллиги ва ижтимоий ўзгаришларини чуқур ифода этиб, испан тилидаги жаҳон адабиётига беқиёс ҳисса қўшган.

Мексика адабиётининг шаклланиши

Мексика адабиётининг илдизлари Месоамериканинг маҳаллий халқлари адабиёти ҳамда Испания адабий анъаналарига бориб тақалади. Испанлар келгач, местизаже (маданий аралашув) жараёни орқали янги адабиёт вужудга келди ва бу жараён Янги Испания вице-қироллигида адабиётнинг креолизация даврини бошлаб берди. Янги Испания адабиёти ўша даврда бутун Испания адабиётида ҳукмрон бўлган Испан Уйғониш даври ғоялари таъсирида ривожланди. Шу билан бирга, маҳаллий ёзувлар вице-қиролликдаги халқ тилидан олинган кўплаб ибораларни ўзлаштирди. Ўша давр асарларида кўтарилган мавзулар испан адабиётининг Мексикага хос ўзгача вариантини шакллантиришда муҳим рол ўйнади.

Мустамлака даврида Янги Испанияда барокко услубидаги ёзувчилар ижод қилди. Улар орасида Бернардо де Балбуэна, Cарлос де Сигüэнза й Гóнгора, Жуан Руиз де Аларcóн, Франcисcо де Cастро, Луис Сандовал Запата, Сор Жуана Инéс де ла Cруз, Диэго де Рибера ва Рафаэл Ландивар бор эди.

Мустақиллик арафасида эса янги авлод ёзувчилари испан яримороли адабиётидан миллий адабиётни озод қилиш ғоясини илгари сурдилар. Бу ҳаракатнинг илк намояндалари – Диэго Жосé Абад, Франcисcо Жавиэр Алегре ва Фриар Сервандо Тереса де Миэр эди. Янги Испания мустамлака бошқарувининг сўнгги йилларида Жосé Жоақуíн Фернáндез де Лизарди каби муҳим ёзувчилар етишиб чиқди. Унинг машҳур асари Эл Периқуилло Сарниэнто Мексика адабиётининг рамзига айланган бўлиб, Америка қитъасида ёзилган биринчи замонавий роман сифатида эътироф этилади.

ХИХ асрнинг иккинчи ярмига келиб, Лос мехиcанос пинтадос пор сí мисмос каби асарлар пайдо бўлди. Бу китоб ўша давр зиёлиларининг ўз ватандошларини қандай тасаввур қилганини, уларнинг турмуш тарзини ва жамият ҳақидаги қарашларини акс эттирган одоб-ахлоқ ва турмуш манзараларини тасвирловчи тўплам эди. ХИХ аср охирига бориб, Порфирио Дíаз ҳукумати даврида Мексика ёзувчилари ўша пайтда Европада ҳукмрон бўлган адабий оқимларга мойиллик билдира бошладилар. Шу тариқа Мексика адабиёти аста-секин маҳаллий илдизлардан чиқиб, Европа модернизми ва эстетик тамойиллари таъсирига ўта бошлади.

Мексика мустақиллигининг юз йиллиги (1910) муносабати билан Антологíа дел Cентенарио номли адабий лойиҳа йўлга қўйилди. Ушбу лойиҳа Мексиканинг биринчи юз йиллик адабиётини ўз ичига олган муаллифларни жамлашни мақсад қилган эди. Бироқ лойиҳа тўлиқ якунланмай, фақат биринчи жилди нашр этилди. У икки томдан иборат бўлиб, асосан тўпланган шеърий асарларни ўз ичига олган. Ушбу тўпламга ўша даврнинг таниқли шоирлари – Фриар Мануэл де Наваррете, Фернандо Cалдерóн ва Игнаcио Родрíгуэз Галвáн киритилган. Шу даврда модернизм оқимининг етакчи вакиллари сифатида Амадо Нерво ва Мануэл Гутиéррез Нáжера танилган. Шунингдек, ўша даврнинг бошқа машҳур ёзувчилари қаторида Луис Г. Урбина, Эфрен Реболледо, Жосé Жуан Таблада, Энриқуэ Гонзáлез Мартíнез ва Рамóн Лóпез Веларде ҳам Мексика адабиётига ўзининг сезиларли ҳиссасини қўшган.

Колумбгача бўлган адабиёт

Месоамерика халқлари ёзув тизимларини ишлаб чиққан бўлса-да, улар бу тизимлардан ўз адабиётларини сақлаш учун камдан-кам фойдаланганлар. Мексиканинг маҳаллий халқлари афсоналари ва адабий асарларининг аксарияти оғзаки ан’ана орқали авлоддан-авлодга етказилган.

Бизга ма’лумки, мексикаликлар орасида ёш руҳонийларнинг асосий фаолиятларидан бири ўз халқининг ше’рий асарлари ёки афсоналарини ёд олиш эди[1].

Мустақил Мексика ёзувчилари (ХИХ аср)

Эссечилар

Романнавислар ва ҳикоянавислар

Шоирлар

Алфонсо Реес адабиёт бўйича Нобел мукофотига беш марта номзод бўлган.

Замонавий ёзувчилар (ХХ ва ХХИ асрлар)

Мексика инқилоби бошланиши журналистика жанрининг ўсишига ёрдам берди. Фуқаролик можароси тугагач, инқилоб мавзуси Мариано Азуэла ва Родолфо Усигли қаламига мансуб романлар, ҳикоялар ва песаларда кўриниш бера бошлади. Бу тенденсия кейинчалик Росарио Cастелланос ва Жуан Рулфо каби ёзувчилар асарларида шаклланган миллий адабиётнинг гуллаб-яшнашини олдиндан белгилаб берди.

Шунингдек, саҳнага „тубжой адабиёти“ деб аталган йўналиш ҳам чиқди; у Мексиканинг маҳаллий халқлари ҳаёти ва тафаккурини тасвирлашга ҳаракат қилган. Бироқ қизиқ томони шундаки, бу ҳаракат вакилларининг бирортаси ҳам аслида тубжой вакили эмас эди. Бу йўналиш вакиллари орасида Риcардо Позас ва Франcисcо Рожас Гонзалез алоҳида ажралиб туради.

Эссечилар

Романнавислар ва ҳикоянавислар

Шоирлар

Драматурглар

Тарихчилар

Хронология

¿Зан юҳқуи ноняз ин cомполиҳуи хóчитл аҳ?
¿Антле нотлейп ез ин қуэнманиан?
¿Антле нитауҳcа ез ин тлалтипаc?

¡Ма нел хóчитл, ма нел cуícатл!
¿Қуэн cончиҳуас ноёло, еҳуая?
¡Он нен тоқуизаcо ин тлалтипаc!


И онлй ҳаве то леаве симилар то тҳе флоwерс тҳат wере перишинг?
Нотҳинг wилл мй глорй эвер бе?
Нотҳинг wилл мй фаме бе он эартҳ?

Эвен флоwерс, эвен сонгс!
Оҳ, wҳат wилл мй ҳеарт до?
Ин ваин wе cоме то пасс он эартҳ!

Тр. Áнгел Марíа Гарибай К.[2]
Рассом Жесúс Ҳелгуэранинг „Грандеза Азтеcа“ (Азтеклар улуғворлиги) асари нусхаси бўлиб, унда Попоcатепетл афсонаси тасвирланган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „Сеcретарíа де ла Дефенса Наcионал“. седена.гоб.мх. Қаралди: 2013-йил 22-сентябр.
  2. ↑ Ла версиóн эн нáҳуатл й ла традуccиóн апареcен эн Бернал, 1996. Леóн-Портилла (1992: 171), сеñала қуэ эсте поэма апареcе эн эл Манусcрито де ла Библиотеcа Наcионал де Мéхиcо энтре лос поэмас де Ҳуэхотзинcо (аcтуалменте эн эл эстадо де Пуэбла).

Ҳаволалар